91Şems Suresi
15 ayet · 4 açıklama
Bismillâhirrahmânirrahîm
Güneş ve onun ışığı şahit,
Onu müteakip ay şahit,
[Arkasından] tecelli eden gündüz
Ve karanlık perdesine örtünen gece şahit,
Gökyüzü ve onun bina edilişi,
Yeryüzü ve onun döşenişi şahit,
Nefis ve onun düzenlenişi
Ve ona fücurun1 ve takvanın ilham edilişi de şahit ki
Onu temizleyen kimse kurtulmuş
[Onun eğilimlerine] Kılıf uyduran2 kimse de kaybetmiştir.
(Nitekim) Semud Kavmi de azgınlık edip (Allah’ın Resulü’nü) yalanlamışlardı.
En eşkıyaları öne fırladığında Allah’ın Resulü, Allah’ın devesi3 ve o devenin su içme hakk [ına riayet edilmemesi durumunda nasıl bir akıbete duçar olacakları] konusunda onları uyardı.4
Hiç inanmadılar da onu hemen kestiler. Bunun üzerine Rableri gazaba geldi ve günahlarından ötürü onları hemen yerle bir etti.
Oysa akıbetlerinin böyle olacağı söylenmiş de hiç korkmamışlardı.
Açıklamalar
- 1
Fücur, takvanın karşıtı olarak bütün kötülükleri ve şer işleri yapmak, kendini sakınmamaktır.
- 2
Elmalılı “dessaha” kelimesi ile ilgili, “Dess ve dissise, bir şeyi bir şeyin altına gömüp gizlemek ve toprağa gömmek manasınadır. Bizim desise tabirimizin aslı dissise mastarıdır... tef’il kalıbında türetilen tedsiye de, bir kimseyi hile ile ayartıp fesada düşürmek mânâsına gelir.” Diyor. Rağıb ise “(desse) bir şeyi bir şeye, bir tür zorlamayla sokmak anlamındadır.” diyor.
Bir şeyin tezkiye edilmesi için onun kirli olması gerekir. Nitekim Tin Suresi’nin girişinde yazdığımız notta, insanı tanıtan ayet meallerine temas etmiş insanı konu olan ayetlerin tamamının olumsuz olduğunu belirtmiştik. Benzer biçimde bu ayet de nefsin olumsuz doğasına işaret ediyor. Nitekim Yusuf Suresi 53. Ayette Hz. Yusuf şöyle demiştir: “Ben nefsimi temize çıkarmam; çünkü Rabbimin merhamet ettiği hariç, nefis aşırı derecede kötülüğü emreder…” Bütün bunlar insanın kötü olmak için çaba sarf etmesinin gerekmediğine -çünkü kötü olmak zaten kolaydır- iyiliğin çaba gerektirdiğine işaret eder. Felah bulmanın yolu budur. Kaybetmek ise kötülükleri emreden nefisle yüzleşmek yerine onun emirlerine mazeretler uydurmak yani ona uymak, onu temize çıkarmaya çalışmakla gerçekleşir. Ayrıca Teğabün Suresi 16. Ayette: “Onun için gücünüz yettiği kadar Allah’tan sakının, (ittika) dinleyin, itaat edin, infak edin, kendiniz için hayır yapın. Her kim de nefsinin hırsından korunursa (vikaye) işte onlar felâh bulanlardır.” Buyrulmaktadır. Bu ayette Allah’a karşı “ittika”, nefse karşı ise “vikaye” kelimeleri kullanılmıştır. İttika ile vikaye arasındaki fark şudur. İttika, kendi canını korkulan şeylerden sakınmak yani üzerine tehlike çekmemektir. Vikaye ise bir şeyi, onu rahatsız edecek ve ona zarar verecek şeye karşı korumak yani mevcut tehlikeyi savuşturmaktır. (Rağıb el-Isfahani)
Bu ayete anlam takdir ederken, yukarıya aldığımız bilgilerden de anlaşıldığı üzere, nefsin insanı kötülüklere zorladığı kabulünden hareket edilmiştir.
- 3
Naka, dişi deve demektir. Devenin bir mucize olarak kayaların arasından –Semud Kavmi’nin kayalık bir bölgede mukim olmalarıyla da uyumludur- yaratılıp çıkarıldığı, hamile olduğu, içtiği suyu süte tahvil ettiği şeklindeki bilgiler, Semud halkının en zor mucize ısmarlama arzularına binaen de mantıklı görünüyor.
- 4
Bkz. Şuara Suresi (155- 156)