74Müddessir Suresi
56 ayet · 11 açıklama
Bismillâhirrahmânirrahîm
Ey [uzlete] bürünen!1
Kalk ve uyar!
Rabbini tekbir et!
Elbiseni temizle!2
Haysiyet kırıcı davranışlardan uzak dur!
Yaptıklarını büyütüp, kimseyi minnet altına alma!
Rabbinin yolunda sabret!
[Kalk] borusu çaldığında,
İşte o gün zor bir gündür.
Kâfirlerin işi hiç de kolay olmayacaktır.
Yaratırken de yalnız yarattığımı3 bana bırak!
Ona alabildiğine mal verdim.
Çevresinde dolaşan oğullar verdim.
Önüne imkânlar serdim.
Hala da daha fazlasına tamah ediyor.
Hayır! Çünkü ayetlerimize karşı inatlaşıyor.
Onu yokuşa saracağım.
Çünkü düşündü, hesaplar yaptı.
Kahrolası, nasıl bir hesap yaptı!
Yine kahrolası, nasıl bir hesap yaptı!
Sonra etrafına baktı.
Sonra kaşlarını çatıp, suratını astı.
Sonra arkasını döndü, kibirlendi.
Dedi ki: “Bu, bildiğimiz sihirden başka bir şey değil.”
“Bu bir insan sözü başka hiçbir şey değil.”
Ben onu Sekar’a yaslayacağım.
Sekar nedir, çıkarabiliyor musun?
[Azabı] ne tehir eder, ne de vazgeçer.
İnsana [azap etmek için] fena susamıştır.
Üzerinde on dokuz4 [görevli] bulunur.
Cehennem ashabı (görevlileri) sadece meleklerdendir. Onların sayısını açıklamamızın nedeni ancak kâfirleri fitneye düşürmek, ehli kitapta yakınlık sağlayıcı bir kanaat oluşturmak, müminlerin imanını artırmak, ehli kitap ve müminleri kuşkularından arındırmak, kalbinde hastalık bulunanların ve kâfirlerin de “Allah bu örnekle ne yapmak istiyor?” demelerine zemin hazırlamak içindir. İşte böylece Allah dilediğini saptırır, dilediğini de doğru yola ulaştırır. Rabbinin ordularının [sayısını] ancak O bilir. Bu beşeriyet için bir zikirdir.5
Hayır! Ay şahit,
Döndüğünde gece, ağardığında sabah da şahit ki
(Sekar) büyük bir beladır.
Beşeriyet için bir uyarıdır.
Onlar İster [Salih ameller] takdim etmek isteyenler olsun, ister [amellerini] umursamayanlar olsun fark etmez.6
[Çünkü] her nefis, müktesebatına7 karşılık, bir rehinedir.
Ancak “ashabı yemin” bir başka.
Onlar Cennet’te, mücrimlerin hallerini merak edip, birbirlerine sorarlar.
Ne oldu da siz buraya tıkıldınız?
Onlar: “Biz salât yapmazdık.8
Miskinleri doyurmazdık.
Boş işlerle eğleşirdik
Ve ölene kadar da hesap gününü inanmamıştık.” derler.
Ama artık şefaatçilerin şefaati9, hiçbir yarar sağlamaz.
Böyleyken, ne oluyor onlara da, hala yapılan hatırlatmalara uymaktan kaçıyorlar!
Hem de aslandan ürkmüş yabani eşşeklerin kaçtığı gibi
[Hatırlatmalara inanmak şöyle dursun,] tersine, her biri kendisine yazılı sayfalar10 gönderilmesi gerektiğini söylüyor.
Asla! Onlar ahiretten korkmazlar.
Hayır hayır! Kur’an [sadece] bir hatırlatmadır.
İsteyen hatırlar. (tavsiyelerine uyar.)
Kaldı ki Allah dilemedikçe hatırlayamazlar. [Nitekim] takvayı da, mağfireti de ihsan eden O’dur.11
Açıklamalar
- 1
Bundan sonraki ayette “Kalk ve uyar!” emri, bürünmenin mahiyeti hakkında fikir verir. Demek ki Peygamberimiz uzlete çekilmiş, içine kapanmış olmalı ki Allah onun harekete geçmesini istemiştir.
- 2
Büyük bir devrim başlatacak liderin kişisel özelliklerine ilişkin bir öneri olarak, aynı zamanda “adını lekeletme” anlamındadır.
- 3
Mal, evlat ve imkanları olmaksızın
- 4
Bkz. Surenin başındaki “On dokuz Görevli” adlı açıklama
- 5
“Bu” zamiri “Allah’ın ordularına” işarettir. Allah’ın ordularının neler olduğunu, ne kadar olduğunu ancak Allah bilir. Melekler de, kuşlar da, rüzgâr da, yağmur da ve daha pek çok şey de Allah’ın ordusudur. Allah ordularını; kullarını himaye etmek için de, cezalandırmak için de, bundan önce kullandığı gibi bundan sonra da, kullanacaktır. “Beşeriyet için zikir” olmasının anlamı işte budur.
- 6
Bkz. 75:13
- 7
Ayette “amellerine karşılık” ifadesi kullanılmamış, “müktesebatına karşılık” ifadesi kullanılmıştır. Bu, yaptıklarımızdan sorumlu olduğumuz kadar destek olduğumuz ve taraf olduğumuz davranışlardan da sorumlu tutulacağımıza işaret içindir. Burada “Hubbu lillah, buğzu lillah (Allah için sevmek ve nefret etmek)” ilkesini hatırlamak yerinde olur. İnsanın kazanımlarına karşı rehine olması, önceki ayetin “tekaddüm” ve “teahhir” kelimelerini de açıklar.
- 8
“Salat yapmazdık” ibaresini “Namaz kılmazdık” biçiminde çevirmedik çünkü Namaz dilimizde sadece ritüel yönüyle anlaşılmaktadır. Salâtın buradaki kapsamı daha geniştir ve Allah’a karşı sorumlu bir hayat tercihini içerir.
- 9
Bkz. Necm Suresi girişindeki “Şefaat” isimli açıklama
- 10
Kur’an’a inanmayanların, “Suhufu münteşir” talebinde bulunmalarının anlamı kanımca, sözlü vahyin yeterince aleni olmadığı, belki, Tevrat levhaları gibi, gözlerinin önüne yazılı bir belge konması gerektiğidir. Kâfirlerin en olmaz taleplerle gelmeleri ikna olmak için değil, karşı tarafı zora sokmak içindir. Talepleri karşılansa bile inanmayacakları açıktır.
- 11
Allah’a saygı duyup, mağfireti hak edene kadar Allah onların hatırlamasını dilemeyecek, onlara doğru yolu göstermeyecektir.