68Kalem Suresi
52 ayet · 5 açıklama
Bismillâhirrahmânirrahîm
Nun.1 Kalem ve yazdığı satırlar şahit ki
Sen Rabbinin nimeti ile(sin) deli değilsin.2
Hem senin için tükenmez bir mükâfat da vardır.
Ve sen gerçektende yüce bir ahlâk üzeresin.
Yakında göreceksin, onlar da görecekler
Kimin delirip de kendini ateşe attığını.
Çünkü Rabbinin yolundan sapanın kimler olduğunu da, kimlerin hidayet üzere olduğunu da en iyi O bilir.
Sakın o yalancılara müdana etme!
Onlar istiyorlar ki sen yağ yakasın da, onlar da sana yağ yaksın.
Hayır! Çok yemin eden, alçak, kusur arayan, laf taşıyan, hayırları engelleyen, saldırgan, günahkâr, kaba saba, daha da ötesi, o “Yama” ya3 eyvallah etme!
Malı mülkü ve oğulları var diye,
Ayetlerimiz okunduğu zaman, “Eskilerin masalları!” diyor.
Yakında biz onun burnunu kıracağız.4
Şu bir gerçek ki Biz onları, bir zamanlar sabah erken davranıp, ürün devşirmeyi planlayan bahçe sahiplerini belaya sardığımız gibi, belaya saracağız.
[Onlar kesin konuşmuşlar,] istisna yapıp [inşallah bile] dememişlerdi.
[Daha o gece] onlar uyurken, Rabbinden gelen bir afet bahçeyi harap etti.
Bahçe sabaha kadar kurumuş ve sırıma dönmüştü.
Derken sabah vakti birbirlerine seslendiler:
“Madem hasat yapacaksınız, acele edin!”
Hemen fırladılar. Seslerini alçaltarak şöyle diyorlardı:
“Bugün sakın ha, hiçbir sefil yanımıza yaklaşmasın!”
Bu kararlılıkları ile yola çıktılar;
Fakat ne zamanki bahçeyi gördüler, “Biz galiba yolumuzu şaşırdık.” dediler.
[Akılları başlarına gelince de şöyle dediler:] “İşin aslı şu: Bahçemiz bize haram oldu”
Aralarında en makul olanı, “Ben size Rabbinizi tesbih etmeniz gerektiğini söylememiş miydim?” dedi.
[O zaman,] “Sen Subhansın ya Rabbena! Biz de meğer ne zalimmişiz.” dediler.
Artık birbirlerini suçluyorlardı:
“Yazıklar olsun bize!” dediler. “Gerçekten de azmışız biz.
Umarız Rabbimiz bunun yerine bize daha iyisini verir. Çünkü biz artık bütün ilgimizi Rabbimize yöneltmeye karar verdik.”
Bu, azaba bir [örnektir] işte. Ahiret azabı ise daha da büyüktür. Keşke bir anlayabilselerdi!
Şüphesiz muttakiler için Rableri katında Naîm cennetleri vardır.
Öyle ya! Biz Müslümanları günahkârlarla bir tutar mıyız?
Neyiniz var sizin, nasıl bir karar veriyorsunuz?
Yoksa sizin bir kitabınız var da bu dersleri oradan mı çıkarıyorsunuz?
Orada, bütün iyiliklerin size tahsisli olduğu mu yazıyor?
“Siz neye hükmederseniz, öyle olacak!” diye yazan, Kıyamet Günü’ne kadar süreli, bizden alınmış bir taahhüdünüz mü bulunuyor?
Sor onlara! “Bunun sorumluluğunu kim yüklenir?”
[Neye güveniyorlar?] Yoksa Allah’ın bir ortağı olduğuna falan mı inanıyorlar? Eğer doğruysa söyledikleri, haydi getirsinler de görelim ortaklarını!
[Bir gün gelir,] O gün paçalar tutuşur. Secde etmeyi arzularlar;5 ama bunun bir faydası olmaz.
[Artık] bakışlara korku sinmiş ve zillet onları her yandan kuşatmıştır. Kaldı ki daha önce başları selâmette iken secdeye davet edilmişlerdi [de bunu yerine getirmemişlerdi.]
Artık bu sözü yalanlayanları bana bırak! Biz onların [saltanatlarına,] nasıl olduğunu anlayamadıkları gelişmelerle, adım adım son vereceğiz.
Onlara şimdilik zaman tanımış olsam da, Benim planım çok sağlamdır.
[Ne oluyor onlara, dertleri ne?] Sanki sen onlardan bir ücret istiyorsun da, onlar bu ağır yükün altında mı eziliyorlar?
Yoksa gayb bilgisi onların yanında da, onu onlar mı yazıyor?
[Aldırma onlara!] Sen Rabbinin hükmüne sabret! Balık sahibi gibi olma! Hani o, kederli bir hâlde Rabbine yakarmıştı.
Eğer ona, Rabbinden bir nimet ulaşmasaydı, horlanmış halde terk edilecek, ortada kalacaktı.
Fakat Rabbi ona sahip çıktı ve onu salih bir adam yaptı.
Kâfirler Zikri (Kur’an’ı) duyduklarında, öfkeli bakışlarıyla, seni neredeyse yiyecekler! Hem de hâlâ, “Bu adam deli!” deyip duruyorlar.
[Hâlbuki sana deli denilmesine neden olan o şey] âlemler için bir uyarıdır, başka bir şey değil!
Açıklamalar
- 1
Kur’an’da ilk huruf-u mukattaa budur. Hurufla (harfler) ilgili çeşitli yorumlar yapılmıştır. Bu ayetteki “Nun” hokka olarak yorumlanmıştır. Kendisinden sonra “kalem” ve “satırlar” geldiği için bu yorum inandırıcı görünüyor. Huruf-u mukattaa ile ilgili makul tek yorum da budur.
- 2
Bu ayet Hz. Peygamber’e yapılan “delilik” isnadına cevaptır; ancak bu isnadı “akıl sağlığında sorunlar bulunan kimse” anlamında düşünmemek gerekir. Çünkü bu iddia, ömrünün önemli bir kısmını Mekke’de geçirmiş bir insan hakkında inandırıcı olmaz. Hz. Peygamber’i deli sayanlar, onun yapmak istediklerini imkânsız görüyor ve “Bu akıllı adam işi değil, bu bir delilik” diye tepki gösteriyorlardı. Nitekim 5-6. Ayetler buna cevaptır ve anlam takdiri, “Sana deli diyenler, imkânsız saydıkları şeyleri başardığını gördükleri zaman, kimin deli kimin akıllı olduğunu kimin kendini ateşe attığını anlayacaklardır.” Şeklindedir.
Diğer yandan bu ayet, 1. Ayetteki yeminin cevabıdır. Gerçektende ilahi satırlar Hz. Muhammed’in elçiliğine şahittir: “Rab Sina Dağı’ndan geldi, Halkına Seir’den doğdu ve Paran Dağı'ndan parladı. On binlerce kutsalıyla birlikte geldi. Sağ elinde halkı için alev alev yanan ateş vardı. (Tevrat - YASANIN TEKRARI: 33)”
“Hani Meryem oğlu İsa da, “Ey İsrailoğulları! gerçekten ben, sizin için Allah’tan gönderilmiş bir elçiyim. Benden önceki Tevrat’ı doğrulayıcı ve benden sonra ismi “Ahmed” olan bir elçinin de müjdeleyicisiyim…(SAFF suresi: 6)”
- 3
Ayetteki “Zenim,” koyunun kulak ve boğazından sarkan küpelerdir. (Rağıp) M. Esed bu ifadeyi, “faydasız” olarak çevirmiştir. Klasik tercümesi “soysuz” dur. Bizim tercihimiz aileye gayrı meşru olarak ilave edilmiş anlamında edebi bir ifade olarak “yama” dır. “Faydasız” anlamında olması durumunda bu vasıf, sayılan diğer sıfatlar yanında çok hafif kalır. En son zikredilmiştir ve en ağır sıfat olmalıdır.
- 4
Metinde geçen, “Hortumunu damgalamak” ifadesi mecazi bir ifade olup, Türkçede kullanılan, “burnunu sürtmek” ve “boynuzunu kırmak” ifadelerinde olduğu gibi, küçümseme ve tehdit içerir.
- 5
Metin, “secdeye davet olunurlar.” mealindedir. Bu, “secde etme arzusu duyarlar” anlamındadır ve insanın sıkıştığı zaman duyduğu pişmanlığa delalet eder. İster ölüm anında olsun, ister kıyamet günü; işin ciddiyetini fark eden insan, hep böyledir.