59Haşr Suresi

24 ayet · 5 açıklama

Bismillâhirrahmânirrahîm

Göklerde ve yerde ne varsa, hepsi Allah’ı tesbih ediyor. [çünkü] O [hem] Azizdir [ve hem de] Hakimdir.

Ehl-i kitaptan inkâr edenleri ilk haşirde1 yurtlarından çıkaran O’dur. [Oysa] siz, onların [yurtlarından] sürülüp gideceklerini hiç aklınıza getirmemiştiniz. Onlar da kalelerinin, kendilerini Allah’tan koruyacağını sanmışlardı; ama Allah’ın emri onlara ummadıkları yerden geldi ve yüreklerine korku düştü. Böylece yurtlarını hem kendi elleriyle yıktılar, hem de müminlerin elleriyle yıkılmasına sebep oldular. Ey basiret sahipleri, ibret alın!

Eğer Allah onlar hakkında sürgün cezası takdir etmemiş olsaydı, mutlaka Dünya’da [başka bir şekilde] cezalandırırdı. Âhirette ise onlara ateş azabı vardır.

Bunun sebebi, onların Allah ve Resulüne meydan okumalarıdır. Kim Allah’ı ve Resulünü karşısına alırsa, bilmelidir ki Allah’ın cezası pek çetindir.

[Onların] hurma ağaçlarını kesmeniz de, kesmeyip kökünde bırakmanızda Allah’ın izniyle gerçekleşmiştir ve [bu iş] fasıkların rezil olması içindir.

Onlardan kalan malı Allah’ın, Peygamberine ganimet olarak vermesine gelince, onlar için siz ne at sürdünüz ne deve; fakat Allah, Peygamberlerini dilediği kimseler üstüne galip kılar. Çünkü Allah her şeye muktedirdir.

Allah’ın [benzer şekilde] beldelerden Peygamberine verdiği ganimetler, Allah’a, Resulüne, [onun] akrabalarına,2 yetimlere, yoksullara ve yolcuya aittir. Yeter ki [mal,] içinizden yalnız zenginler arasında dönüp dolaşmasın. Peygamber size ne verdiyse onu alın, size neyi yasakladıysa ondan sakının ve Allah’tan korkun! Çünkü Allah’ın azabı şiddetlidir.

[Yine bu mallar,] Allah’ın lütfunu ve rızasını aramak için [çıktıkları yolda] Allah’ın dinine ve Peygamberine yardım uğruna yurtlarından ve mallarından ayrılmak [zorunda] kalan fakir muhacirlerindir ki işte onlar gerçek sadıklardır. [Samimiyetlerinden kuşku duyulmaz]3

Daha önce Medine’yi yurt edinmiş ve gönüllerine imanı yerleştirmiş olan kimseler, hicret edip gelenleri severler ve onlara verilenler karşısında içlerinde bir rahatsızlık duymazlar. Kendilerinin ihtiyaçları olsa dahi, hicret eden yoksul kardeşlerini canlarına tercih ederler. Kim nefsinin ihtirasından korunursa, işte onlar felah bulmuştur

Ve daha sonra gelenler (sonraki nesiller) şöyle derler: “Rabbimiz! Bizi ve bizden önce gelip geçmiş imanlı kardeşlerimizi bağışla; kalplerimizde, iman edenlere karşı hiçbir kin bırakma! Rabbimiz! Şüphesiz ki sen Rauf ur Rahimsin. (çok şefkatli ve çok merhametlisin)

Münafıkların, kitap ehlinden olan kâfir kardeşlerine, “Eğer siz yurdunuzdan çıkarılacak olursanız, biz de kesinlikle sizinle çıkarız. Sizin aleyhinize kimseyle işbirliği yapmayız. Şayet savaşacak olsanız, size mutlaka yardım ederiz.” dediklerini görmedin mi? Ama Allah şahit ki onlar yalan söylüyorlar.

Emin ol! Şayet onlar sürülecek olsa, onlarla beraber çıkmazlar. Savaşa tutuşacak olsalar, onlara yardım etmezler. Yardım etseler bile [hemen] arkalarını dönüp kaçarlar. Sonra da kendilerine bile yardım eden hiçbir kimse bulamazlar.

Onların kalbinde uyandırdığınız korku, Allah korkusundan daha dehşetlidir. Bu durum, onların [korkulacak olan kimse hususunda] akıl yürütmekten yoksun bir güruh olmalarından kaynaklanmaktadır.

Onlar sizinle ceman (ittifak halinde ve doğrudan) savaşa giremezler. Ancak müstahkem kaleler ve duvar arkasından savaşabilirler. Kendi aralarında fena kapışırlar. Onları birlik sanırsın; oysa kalpleri darmadağındır. Bu durum onların aklını kullanamayan bir güruh olmalarından kaynaklanmaktadır.

Onların durumu, işlediklerinin cezasını yakın zaman önce tadan kimselerin durumu gibidir. Onlar için [Ahirette ayrıca] acı dolu bir azap vardır.

Şeytanın meselinde olduğu gibi, O insana kafir ol dediğinde, insan da kafir olunca “Ben senden beriyim, ben alemlerin rabbi olan Allah dan korkarım.” der.4

Nihayet her ikisinin de sonu, içinde ebedî kalacakları ateş olacaktır. İşte zalimlerin cezası budur.

Ey müminler topluluğu! Allah tan sakının! Her nefis, yarın için önceden ne hazırladığına baksın! Sakının Allah’tan! Çünkü Allah işlediğiniz tüm amellerden haberdardır.

Allah’ı unutan, böylece aslında kendilerini unutmuş olan, kimseler gibi olmayın! İşte fasık olanlar böyle kimselerdir.

Cehennem ehli ile cennet ehli aynı olamaz; [çünkü] Cennet ehli olanlar, kurtulmuş onlardır.

Eğer biz bu Kur’an’ı bir dağa indirseydik, elbette o dağın, Allah korkusu nedeniyle baş eğdiğini ve parça parça olduğunu görürdün. İnsanlar tefekkür etsinler diye, İşte böyle misaller veriyoruz.5

Odur Allah! Öyle ki ondan başka Tanrı yoktur. Gayb alemini de bilir, şehadet alemini de. O hem Rahman’dır, hem Rahim’dir.

Odur Allah! Öyle ki ondan başka Tanrı yoktur. Melîk’tir, Kuddûs’tür, Selâm’dır, Mümin’dir, Müheymin’dir, Azîz’dir, Cebbâr’dır, Mütekebbir’dir. Allah, müşriklerin isnatlarından beridir.

Odur Allah! Hâlık’dır, Bârî’dir, Musavvir’dir. En güzel isimler O’nundur. Göklerdeki ve yerdeki her şey O’nu tesbih eder. O Azîz’dir, Hakîm’dir.

Açıklamalar

  1. 1

    1.Sure, Beni Nadir Yahudilerinin ihaneti üzerine, onların sürgün edilmesini konu edinir. Metinde geçen “Lievvelil haşr” ibaresi bazen “daha birinci kalkışmada” şeklinde, bazen de “ilk sürgünde” şeklinde tercüme edilmektedir. Haşr; bir topluluğu yerinden çıkarmak, onları savaş v.b. şeylerle sürmek anlamındadır. (Rağıp) Haşr kelimenin seçilmesini, İsrailoğulları tarihinin aynı zamanda “sürgünler tarihi” olduğuna ve bundan sonra da “sürgünler tarihi” olacağına bir işaret olarak düşünmek gerekir. Eğer Allah onlar hakkında toplu sürgün cezası takdir etmeseydi, mutlaka onları Dünya’da cezalandırırdı. Âhirette de onlara ateş azabı vardır.

  2. 2

    Bu ayet, İslam tarihi boyunca tartışma konusu olan Fedek Arazisi meselesinde delil olarak kullanılmıştır Fedek Arazisi’nin Hz. Fatıma’dan geri alınmasını Razi şöyle anlatıyor: “Hz. Peygamber öldüğü zaman, kızı Fatıma, Hz. Peygamber’in Fedek’i kendisine bıraktığını iddia etti. Bunun üzerine Hz. Ebû Bekir şöyle dedi: ‘Sen fakirlik halinde, benim nezdimde en değerli olan insansın. Bu servet için en uygun kimse de sensin; fakat ben, sözünün doğru olup olmadığını bilmiyorum. Buna hükmetmem doğru olmaz’ dedi. Bunun üzerine, Ümmü Eymen ve Hz. Peygamber’in bir kölesi, Hz. Fatıma lehine şehâdette bulundular. O zaman Hz. Ebû Bekir, Hz. Fatıma 'dan, şehâdeti şer’ân caiz olan bir şahit getirmesini istedi. Ama bu olmadı.”

    Umarım olay Razi’nin anlattığı gibi cereyan etmemiştir. Aksi takdirde Hz. Ebu Bekir’in Fedek Arazisi’ni ne pahasına olursa olsun almayı düşündüğü dışında bir açıklama bulmak mümkün olmaz. Hele de “Ben senin sözünün doğru olup olmadığını bilmiyorum.” ifadesi var ki Hz. Ebu Bekir’in, Peygamberin kızı hakkında bu üslupla konuşmuş olması düşünülemez. Ancak durum ne olursa olsun Fedek Arazisi’nin alınması vicdanlarda kabul görmemiş ve Ömer b. Abdulaziz tarafından Hz. Fatıma’nın evladına iade edilmiştir.

    “Akrabalar” ibaresinin, Peygamberimizin yakın akrabaları olarak yorumlanması hususunda ittifak vardır. (Ayrıca Bkz. Sure girişindeki “Ehl-i Beyt” adlı açıklama)

  3. 3

    Bu ayet, önceki ayette sayılan “Kamu malı” nın kullanım kalemlerine ek olarak, yeni bir kullanım alanına işaret etmektedir. İster bedelsiz elde edilen ganimetler olsun, ister madenler ve ormanlar gibi doğal kaynaklar olsun, hepsi kamu malıdır ve aynı hükme tabidir. Doğal kaynaklar sadece bölge topraklarında yaşayanların malı olamaz ve onların yararına harcanamaz.

  4. 4

    Şeytani ahlak, kullanır ve işi bitince de yüzüstü bırakır. Şeytan insanların küfrünü istemiş olduğu halde, hesap günü onlara sahip çıkmayacak ve güya, “Âlemlerin Rabbinden korkarım.” diyerek kendini kurtarmaya çalışacaktır. Nitekim İbrahim suresi 22. Ayet meali şöyledir: “İş bitirilince Şeytan da diyecek ki: ‘Şüphesiz Allah, size gerçek olanı söz verdi. Ben de size söz verdim; ama yalancı çıktım. Zaten benim sizi zorlayacak bir gücüm yoktu. Ben sadece sizi çağırdım, siz de hemen bana geliverdiniz. O hâlde beni kınamayın, kendinizi kınayın! Artık ben sizi kurtaramam, siz de beni kurtaramazsınız. Şüphesiz ben, daha önce sizin beni Allah’a ortak koşmanızı kabul etmemiştim.’ Şüphesiz, zalimlere elem dolu bir azap vardır.”

  5. 5

    İnsan ebedi bir felaketle burun buruna yaşadığı halde, dağları çatlatacak bir vurdumduymazlıkla oralı olmaz. Yine insana bir servet (Kur’an) bağışlanmışken, onun uyarılarını dikkate alıp da kalbi ürpermez. “…Kalpleriniz katılaştı. Artık onlar taş gibi, hatta ondan da katı. Çünkü öyle taş var ki içinden ırmaklar fışkırır, öylesi var ki çatlar da bağrından su kaynar ve öylesi var ki Allah’a olan tazimi sebebiyle yukarıdan düşüp parçalanır… Bakara:74”