56Vakıa Suresi

96 ayet · 6 açıklama

Bismillâhirrahmânirrahîm

Vakıa gerçekleştiğinde ki kimse onun gerçekleşmesine engel olamaz,

Kimi alçalacak kimi de yücelecektir.

Yerküre şiddetle sarsılacak

Ve dağlar paramparça olup,

Toz duman haline gelecektir.

Siz [o zaman] üç bölük halinde ayrılacaksınız.1

İşte Ashab-ı Meymene! Nedir Ashab-ı Meymene?

Ve işte Ashab-ı Meşeme! Nedir Ashab-ı Meşeme?

Ve Sabıkun! [Kimdir] o Sabıkun?

Onlar Mukerrebun sınıfından olan kimselerdir ki

Naim cennetlerindedirler.

Öncekilerin arasından[az] bir topluluk,

Ve sonrakilerin arasından az [bir topluluk]88

İşlemeli divanlar üzerinde,

Karşılıklı olarak oturup yaslanmış haldedirler.

Çevrelerinde ise hizmet için pervane olmuş ölümsüz gençler dolaşmaktadır.

Kaynağından doldurulmuş, testiler, ibrikler ve kadehler…

Bu içki ne başlarını ağrıtır, ne de sarhoş eder.

Ayrıca canlarının çektiği meyveler,

İştahla yiyecekleri kuş etleri

Ve sedefinde saklı inciler gibi iri gözlü huriler…

[Bütün bunlar] amellerinin bir karşılığı olarak onlara sunulacaktır.

Orada ne boş konuşmalar duyulur, ne de bir günah çağrısı.2

Duydukları bir ses varsa o da, “Selâm olsun! Selâm olsun!” nidalarıdır.

Ashab-ı Yemin ki ne Ashab-ı Yemin!

Dikensiz sedir ağaçları3

Ve çiçekli akasyalar…

Uzayıp giden gölgelikler altında,

Çağlayan bir subaşında,

Sınırsız sayıda ve yasaksız4 meyveler arasında

Ve kadri yüksek eşlerle birlikte olacaklardır.

Biz onları, hem de bakire kızlar olarak, yeniden inşa etmişizdir.

[Onlar] düzgün konuşan, benzer özellikte, [birbirinden seçkin] eşlerdir.

Onlar Ashab-ı Yemin’in ödülüdür.

Bir kısmı öncekilerden,

Bir kısmı da sonrakilerden.

Ashab-ı Şimal ki ne Ashab-ı Şimal!

Onlar boğucu bir hava ve kaynar sular içindedirler.

Ve siyah bir dumanın gölgesindedirler.

Ne serinlik verir, ne de başka bir yararı dokunur.5

Oysa onlar daha önce sefahat içinde yaşıyorlardı.

Ve o büyük günah üzerinde ısrar ediyorlardı.

Ve şöyle diyorlardı: “Biz ölüp toz- toprak ve kemik yığını olduktan sonra yeniden dirileceğiz, hem de geçmiş atalarımız dirilecek öyle mi?”

De ki: “[Evet!] hem öncekiler, hem sonrakiler, [hepsi.]”

[Onlara,] mutlaka belli bir günün belli bir vaktinde toplanacaklarını söyle!

Sonra siz, ey sapık yalanlayıcılar!

Mutlaka bir ağaçtan, zakkumdan yiyeceksiniz.

Onunla karınlarınızı dolduracak,

Üstüne de kaynar sudan içeceklersiniz.

Hem de susamış develerin içtiği gibi içeceksiniz.

İşte ceza günü bunlar öyle ağırlanırlar.

Sizi biz yarattık. [Bu gerçeği] hâlâ tasdik etmeyecek misiniz?

Ektiğiniz meniye ne diyorsunuz?

Onu siz mi yaratıyorsunuz, yoksa biz mi yaratıp [insan haline getiriyoruz?]

Sizi, yerinize benzerlerinizi getirmek ve sonra da, şu anda sizin anlamanızın mümkün olmadığı bir biçimde yeniden diriltmek üzere, ölümlü olarak takdir eden Biziz. Hiç kimse Bizim bu takdirimize engel olamaz.

[Bakın işte şu anda] ilk yaratılışınızı biliyorsunuz. [İkinci yaradılışınızın da benzer şekilde olabileceğini] düşünseniz ya!

Ektiğiniz tohuma ne diyorsunuz?

Onu siz mi bitiriyorsunuz, yoksa bitiren Biz miyiz?

İsteseydik onu, [hasat öncesi] kuru bir çöpe döndürürdük ve siz hayretler içinde kalır,

“Eyvah şimdi battık!

[Mahsul beklerken] bahçemiz bize haram oldu.” [derdiniz.]6

Peki, içtiğiniz suya ne diyorsunuz?

Onu bulutlar yoluyla siz mi indiriyorsunuz, yoksa onu indiren Biz miyiz?

[Tatlıdır; ama] dileseydik onu tuzlu da yapabilirdik. O halde şükretmeniz gerekmiyor mu?

Peki ya ateş yakabilmenize ne diyorsunuz?

Onun ağacını siz mi yarattınız, yoksa yaratan Biz miyiz?

Onu hem bir tezkire, (azabı hatırlama vesilesi) hem de muhtaçlara fayda sağlayacak bir nimet yaptık.

O hâlde sen; yüce Rabbini, adını anarak, tespih et!

Fakat hayır! Peyderpey inen Kur’an’ı şahit tutuyorum ki

-Eğer bilirseniz, gerçekten bu, büyük bir yemindir-

O Kur’an çok saygın bir hitabedir.

Saklı bir Kitapta [Levh-i Mahfuzdadır] ki,

Ona tertemiz olanlardan başkası dokunamaz.

[Ve bu Kur’an] Âlemlerin Rabbinin katından indirilmiştir.

Siz böyle bir söze karşı hala burun mu kıvırıyorsunuz?

Onu tekzip ederek, karnınızı mı doyuruyorsunuz?

Can boğaza dayanınca,

Siz çaresiz seyrederken,

Biz ona sizden daha yakınızdır; ama siz bunu anlayamazsınız.

Bir alış veriş olmadığını düşünüyorsanız (Yeniden dirilme ve hesap verme yoksa)

Haydi, onu geri getirin! Madem iddianıza [yeniden dirilme olmayacağına] inanıyorsunuz,

Fakat o kimse Allah’a yakın olanlardan ise

Ona mekân ferahlığı, gönül rahatlığı ve Naim Cennet[ler] i vardır.

Eğer o Ashab-ı Yemin’den ise

“Ey Ashab-ı Yemin’den olan kişi, sana selam olsun!” denilecektir.

Ve lakin o kimse yalancı sapıklardan olursa,

Kaynar sularla karşılanacak

Ve Cehennem’e sallanacaktır.

Kesin gerçek budur işte.

O hâlde sen, yüce Rabbini, adını anarak tespih et!

Açıklamalar

  1. 1

    Surenin 1-6. Ayetleri saatin kopmasıyla ilgilidir. 7-9. Ayetler ise kıyamet günü insanların yargılanması esnasında mahkeme pozisyonlarını akla getirmektedir. “Meymene ve Meşeme” nin mekan ismi olması da buna delalet eder. Bu duruma göre sağda Ashab-ı Yemin, sol tarafta Ashab-ı Şimal, önde ise Sabıkun yer almaktadır. Sabıkun’un önde, karar kürsüsüne yakın (Mukarreb) olması onların şahitlik yapacak olmalarıyla ilgilidir. Nitekim Mutaffifin Suresi 21. Ayette, “Mukarrebler şahit olur.” buyrulmuştur.

  2. 2

    Rahatsız eden kaba, çirkin söz veya Şeytan’ın Hz. Âdem ve Havva’ya vaktiyle yaptığı çağrı gibi.

  3. 3

    Sidr-i Mahdûd ile iğne yapraklı ve geniş yapraklı orman ağaçlarına, Talh-ı Mendud ile (29. Ayet) güzel kokan ve güzel görünen süslü ağaçlara işaret edilmiştir. Bunları, meyvesi olan ağaçlar olarak düşünmek anlamlı olmaz; çünkü 32. ve 33. ayetlerin konusu zaten meyve ağaçlarıdır.

  4. 4

    Hz. Âdem ve Havva’ya Cennet’te yasaklanan ağaç ima edilmiştir.

    88-CENNET HALKININ ÇOĞUNLUĞU

    Vakıa suresinde cennet ehlinin özelliklerinden bahsedildikten sonra 13-14 ayetlerde:

    “Onların çoğu öncekilerden, azı da sonrakilerdendir.” (Diyanet tercümesi) Buyrulmuştur.

    Metinde kullanılan “Sulle” ve “Kalil” “Çoğu” ve” Azı” şeklinde tefsir edilmiş, bu yorumun sonucu olarak da cennet halkının çoğunluğunu Hz. Muhammed (a.s) den önce yaşamış müminlerin oluşturduğu var sayılmıştır. Nitekim kimi tefsirlere göre bu durum sahabe arasında rahatsızlık yaratmış ve aynı surenin 39-40. ayetlerdeki şu ifadelerle nesh edilmiştir:

    “Bunların birçoğu öncekilerden, birçoğu da sonrakilerdendir.” (Diyanet tercümesi)

    Çagdaş yorumculardan M. Esed’in açıklaması ise şöyledir:

    “Çoğu” ve “pek azı” ifadelerindeki vurgu, insanların inançlarındaki ve ahlakî gelişmelerindeki mükemmellik unsurunun tarihî süreç içinde giderek azalmasına bir işarettir.

    M. İslamoğlu aynı istikametteki yorumunu kaynağının M. Esed olduğunu belirtmeden başka cümlelerle tekrarlar.

    Kanaatimizce M. Esed’in yorumu da tatminkâr değildir.

    Öncelikle Sulle ve Kalil kelimeleri birbirinin zıddı değildir. Kalil/az kelimesinin zıddı kesir/çok kelimesidir ve metinde “kesir” kullanılmamıştır. Sulle ise az olsun çok olsun her topluluk için kulanılır. Nitekim yukarıda mealini verdiğimiz 39.ayette de 40. ayette de “Sulle” kelimesi kullanılmıştır:

    Śulletun mine-l-evvelîn

    Śulletun mine-l-âḣirîn

    Kuşkusuz Allah’ın kitabında çelişki olamaz. Yorumcular mezkûr surenin 13-14 ayetleri ile 39-40.ayetleri arasında bir “çelişki” olduğunu düşünmüşler ve çözme çabasına girişmişlerdir. Ancak bunları incelediğimizde konuya açıklık getirmekten uzak olduklarını görürüz.

    Kanaatimizce sorun, ‘Cennet halkının çoğunluğunu hangi devrin insanları teşkil etmektedir’ fikri sabitesinden kaynaklanmaktadır.

    14. Ayetteki ekalliyet, sonraki dönemlerde yaşayanların cennetteki ekalliyetine değil- her devirde olduğu gibi- sonraki devirlerde de ‘mevcut insan sayısına nazaran cennete girecek olanların’ ekalliyetine /azınlığına işaret etmektedir.

    Nitekim “İnsanların çoğu iman etmezler.” İfadesi Kur’an’da tekrarlandığı gibi yine:

    “Onların pek azı hariç, iman etmezler” ifadesi de ayetlerde yer almaktadır.

    Gerçekten de “ekseriyet” ve “ekalliyet” birbirinin zıddı olarak işte bu ayetlerde kullanılmaktadır.

    Kur’an az kelimeyle çok şey anlatmayı yöntem olarak benimsemiş ve” lafın tamamını söylememe” üslubunu birçok ayette benimsemiştir.

    Bu açıklamaların ardından ilgili ayetleri aşağıdaki gibi tercüme etmenin Kur’an’ın muradına uygun olduğu kanaatindeyim:

    Vakıa:13-14

    “Öncekilerden [az] bir topluluk sonrakilerden de az [bir topluluk]

    Vakıa:39-40

    “Bunların ‘bir kısmı öncekilerden, bir kısmı da sonrakilerden

  5. 5

    Yahut “Ne serinletir, ne de itibar bırakır.” Bir sonraki ayetin anlamı (daha önce sefahat içinde yaşıyorlardı) dikkate alınırsa gölgenin serinletmemesi yanında, itibar kıran bir işleve de sahip olması (Ve la kerim) makul görünüyor.

  6. 6

    Kalem Suresi’nde anlatılan “Bahçe sahipleri” örneği ile benzerlik dikkat çekicidir.