50Kaf Suresi
45 ayet · 10 açıklama
Bismillâhirrahmânirrahîm
Kaf.1 [Bu] şerefli Kur’an [senin nezir olduğuna] şahitlik eder.
Buna rağmen kâfirler, aralarından bir nezirin (uyarıcı) çıkmış olmasını yadırgadılar da, şöyle dediler: “Ne garip bir hadise!
Öldüğümüz ve toprak olduğumuz zaman dirilecek miymişiz? Ne kadar uzak bir ihtimal!”
[Oysa] Biz onların toprağa dönüşmüş [olan her hücresini] biliriz. Çünkü katımızda her şeyin şaşmaz bir kaydı tutulmaktadır.
Buna rağmen, hak gelince bir türlü inanmadılar; ancak şimdi tam bir bocalama hali yaşıyorlar.
Onlar tepelerinde duran gökyüzüne hiç bakmıyorlar mı? Onu nasıl inşa ettik, nasıl süsledik. Onun hiçbir defosu da yoktur?
Yeri baştan ayağa yayıp döşedik, ona [bazı] sabiteler yerleştirdik ve orada dişili erkekli, göz alıcı nice bitkiler yeşerttik.
[Bütün bunlar,] Allah’a yönelen her insan için, bir görme ve bir hatırlama vesilesidir.
Bir de gökten bereketli sular indirir, onunla bahçeler, hasat edilen ekinler, salkım salkım meyveleriyle ulu hurma ağaçları büyütürüz ki -bunlar kullar için bir rızıktır- böylece ölü toprağa hayat veririz. Öldükten sonra dirilme de işte böyledir.
Onlardan önce Nuh Kavmi, Ress Halkı, Semûd, Âd ve Firavun, Lut’un kardeşleri, Eykeliler, Tübba Kavmi de [bu gerçeği] inkâr etmişti. Hepsi peygamberlerini tekzip ettiler, [azap da] onlara hak oldu.
İlk yaratma bizim gücümüzü mü tüketmiş ki –böyle bir şey asla olamaz- onlar bize yeni bir yaratma yakıştıramıyorlar?
Kuşkusuz, insanı biz yarattık ve nefsinin ona hangi vesveseleri verdiğin [gayet iyi] biliriz. Çünkü biz, ona şah damarından daha yakınız.
Sağından ve solundan iki farklı telakki (hayır ve şer) telkin edildiğinde2 de [hemen onu biliriz.]
Dile gelmiş hiçbir söz yoktur ki, o mecliste bir murakıp bulunmasın.
Bir hak olduğu üzere, ölüm emareleri gelip çattığında, [sanki şöyle denilmiş olacaktır:] “Nefretle kaçtığın akıbet işte buydu!”
Nihayet sura üfürülmüştür. [O zaman da sanki şöyle denilmiştir:] “Tehdit edildiğiniz gün işte buydu!”
Her nefis saik ve şahidiyle gelir.3
“Bunu kesinlikle hesaba katmamıştın [değil mi!] Ama şimdi gözündeki perdeyi kaldırdık artık her şeyi daha net görebiliyorsun.”
Yanında bulunan (saiki/yakalayıp getiren kimsesi) şöyle der: “İşte yanımdaki hazır!”
“İnatçı kâfirlerin topunu atın cehenneme!
Hayrı engelleyen, mütecaviz, hep kuşkular içinde yaşamış [ve bir türlü Allah’a güven duymamış,]
Allah’ın yanı sıra başka tanrılara da [bel bağlamış] olan [şu] ikisini4 de atın en şedid azabın içine!”
Arkadaşı şöyle der: “Ey Rabbimiz! Onu ben azdırmadım. Kendisi zaten dalaletin zirvesindeydi.
Allah, şöyle der: “Huzurumda çekişip durmayın! Size daha önce, kesin ifadeler kullanarak, uyarılarımı iletmiştim.
Benim katımda verilmiş söz değişmez ve ben kullara5 asla zalimce davranmam.”
O gün cehenneme “Doldun mu?” deriz, o da “Daha yok mu?” der.
Cennet Allah’a karşı gelmekten sakınanlara [iyice] yaklaşmıştır, artık uzakta değildir.
“Size vaat edilen işte buydu!” Hakka yönelen, koruması gerekeni koruyan, gıyabında Rahman’ı hep ürpertiyle anan ve Rabbine yönelen bir gönülle yaşayarak [ömrünü tamamlayan] her kimseye özgü mükâfat işte bu!”
Selâmetle girin oraya! İşte bu, ebediyet günüdür.
Orada istedikleri her şey vardır. Katımızda daha fazlası da vardır.
Biz onlardan önce, kendilerinden daha güçlü nice nesilleri helâk ettik. Diyar diyar kaçacak delik aradılar. “Hani kaçacak bir yer var mı?”
Hiç şüphesiz bunda; vicdanı olan, duyup da kulak kabartan ve o gözlemci6 için ibret alınacak bir durum vardır.
Kuşkusuz gökleri, yeri ve ikisi arasında bulunan her şeyi altı günde yarattık. Bu yüzden yorulmuş da değiliz.
O halde onların söylediklerine sabret7 ve Rabbini güneş doğmadan önce ve batmadan önce hamd ile tesbih et!8
Gecenin bir kısmında ve secdelerin ardından O’nu tesbih et!
Bir kulağın daima, yanı başından yapılacak9 davet gününün çağrısında olsun!
O gün, hak olan o sayhayı işiteceklerdir. İşte o gün [mezarlardan] çıkma günüdür.
Çünkü hayat veren de, öldüren de Biziz. Dönüş de ancak bizedir.
O gün, yer yarılır ve [içindeki insanlar] bir anda ortaya çıkar.10 Bu haşir bizim için çok kolaydır.
Biz onların, ne söylediğini gayet iyi biliyoruz. Kaldı ki sen onları zorlayamazsın; ama sen yine de Benim uyarılarıma duyarlı olanlar için, Kur’an ile hatırlatmaya devam et!
Açıklamalar
- 1
“Kaf” ve “Kur’an-ı mecid” ile Hz. Muhammed’in nezir olması arasında bir münasebet kurulabilir. “Kaf “ın dağ için bir rumuz olarak kullanıldığı bilgisinden hareketle, bu ayette yer alan kaf harfiyle Tevrat’ın indiği Sina Dağı’nın yahut Hz. İsa’nın ünlü konuşmasıyla bilinen Zeytin Dağı’nın kastedildiğini düşünebiliriz: “Rab Sina Dağı’ndan geldi, Halkına Seir’den doğdu ve Paran Dağı’ndan parladı…(Tevrat - YASANIN TEKRARI: 33)”
- 2
Diğer meallerde 17. ve 18. Ayetler, genel olarak, aynı anlama gelecek şekilde tercüme edilmiştir: “Zaten onun sağında ve solunda yerleşmiş iki kayıtçı vardır. Ağzından çıkan bir tek söz olmaz ki yanında, bu iş için hazırlanmış gözcü olmasın, onun söylediğini ve yaptığını kaydetmiş olmasın. (Suat yıldırım)”
Bu durum, anlama farklı bir katkı sağlamadığı gibi, 16. ayette yer alan “…nefsinin ona hangi vesveseleri verdiğini biliriz.” ifadesi ile ilgi kurmamıza da engel teşkil eder.
- 3
Konu ile ilgisi dikkate alındığında saik ve şahit kelimeleri için, sanığın yakalanması ve delilleriyle birlikte mahkemeye çıkarılmasına mahsus olarak kullanılmıştır diyebiliriz.
- 4
Kâfirlerin şeytanlarla dost ve kardeş oldukları ve birlikte haşredilecekleri, Kur’ani bir bilgidir.
- 5
Burada “kullarıma” denilmemiş, “kullara” denilmiştir. Kur’an’da benzer ifadeler 4 yerde daha tekrarlanır. Buradan şöyle bir sonuç çıkarılabilir: “Hakkında azap hükmü kesin olarak verilenler hakkında Allah ‘kullarım’ ifadesini kullanmamıştır.”
- 6
Metinde geçen “şehit” kelimesi kulak kabartan kimsenin sıfatı olarak anlaşılmaktadır. Şehit kelimesi ile harabeleri ziyaret edip, ibret alanların kastedildiğini düşünmek daha yerinde olur. Gerçekten de Kur’an, birçok ayette şu teklifi getirir: “…Yeryüzünde dolaşın da, suçluların sonunun nasıl olduğuna bir görün! (Neml:69)”
- 7
Allah yeri göğü altı günde yarattığını söylemiş, ardından da Peygamberine sabır tavsiye etmiştir. Altı günle sabır arasında şöyle bir ilgi olabilir: “Her şey aşama aşama gerçekleşir, sen yeter ki sabırlı ol!”
- 8
Bkz. Nasr Suresi 3.ayet 5. Dipnot
- 9
Ayette “mekân-ı karib (yakın bir yer)” ifadesi geçer. Bu ifade, “Her an için gerçekleşme durumu olan, yan yana yaşadığımız; ancak farkına varmadığımız ölüm, saat ve ahiret gerçeğine” işaret eder. Ayrıca bkz. Sebe: 51 ve ilgili dipnot.
- 10
Ölülerin kabirlerinden çıkıp dirilmesi, “Cerad-ı münteşir” benzetmesiyle anlatılmıştır. (Karia:4) Ana çekirge, üreme borusuyla toprağın altına her seferinde 70/80 yumurta bırakır. Yaz gelip ısı 34 ˚C olunca çekirgeler, aynı delikten bir anda yerüstüne çıkarlar.