5Maide Suresi
120 ayet · 31 açıklama
Bismillâhirrahmânirrahîm
Ey müminler toplulugu! Anlaşmalarınıza sadık kalın! Size haram kılındığı bildirilenlerin dışında, hayvanların eti size helal kılınmıştır. Yalnız, ihramlı iken avlanmanız helal değildir. Şüphesiz, Allah istediği gibi hükmünü verir.
Ey müminler toplulugu! Allah’ın alâmetlerine, haram aya, kurbanlıklara ve boyunlarına takılmış süslerine, Rablerinden lutuf ve rıza bekleyerek Kabe’ye yönelenlere saygısızlık etmeyin. İhramdan çıktığınız zaman avlanabilirsiniz. Kâbe’yi ziyaret etmenize (vaktiyle) engel olanlara duyduğunuz öfke, adil davranmanıza engel olmasın. İyilik ve takva üzerinde yardımlaşın, günah ve düşmanlık üzerinde yardımlaşmayın. Allah’tan korkun. Çünkü Allah’ın azabı çetindir.
Leş, kan, domuz eti, Allah’tan başkası adına kesilmiş hayvanlar, boğularak ölmüş, dövülerek öldürülmüş, yüksekten düşerek ölmüş hayvanlar, başka bir hayvan tarafından boynuzlanarak veya yırtıcılar tarafından yenilerek öldürülmüş hayvanlar, size haram kılındı. Canları çıkmadan yetişip keserseniz o başka. Dikili taşlar üzerinde (putperest sunaklarda) kesilenleri yemeniz ve fal oklarıyla kısmet aramanız da size haram kılındı. Bunlar yoldan çıkmaktır. Artık bugün kâfirler dininizi söndürmekten ümitlerini kestiler. Öyleyse onlardan korkmayın, benden korkun. Bugün sizin dininizin (ahkamını) kemâle erdirdim ve üzerinizdeki nimetimi tamamladım. Sizin için din olarak İslâm’ı seçtim. Her kim günaha eğilim göstermeksizin açlıktan dolayı (bu yasakları çiğnemeye) mecbur kalırsa (bilsin ki) Allah Gafurdur, Rahimdir.
Sana, neyin helal kılındığını soruyorlar. De ki: “Size temiz şeyler helal kılındı.” Allah’ın size öğrettiğinden öğreterek yetiştirdiğiniz avcı hayvanların sizin için avladığını yiyin (avcı hayvanı salarken ve avladığından yerken) Allah’ın adını anın. Allah’tan korkun. Çünkü Allah, “Seriul hesap”tır.
Bugün, size tüm temiz şeyler helal kılınmıştır. Ehli kitabın yiyecekleri size helal, sizin yiyecekleriniz de onlara helaldir. Müminlerden hür ve iffetli kadınları ve ehli kitaptan hür-iffetli kadınları- açık ve gizli dost tutma yoluyla değil- mihirlerini vererek nikâhlamanız da size helâldir. Kim de imanına ihanet ederse onun amelleri boşa gitmiştir. O, ahirette de hüsrana uğrayacaktır.
Ey müminler toplulugu! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklerinize kadar ellerinizi yıkayın. Başınızı, mesh edin, topuklara kadar ayaklarınızı da. Eğer cünüp iseniz baştan ayağa yıkanın. Hasta veya yolcul iseniz yahut tuvaletten gelmiş veya eşlerinizle temasta bulunmuş ve su da bulamamışsanız temiz bir toprak ile yüzlerinizi ve ellerinizi meshederek teyemmüm edin. Allah size zorluk çıkarmak istemez, sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister. Umulur ki şükteden biri olursunuz.
Allah’ın size olan nimetini hatırlayın, “işittik ve itaat ettik” dediğinizde, sizinle bağladığı sözleşmeyi hatırlayın ve Allah’dan korkun. Çünkü Allah gönlünüzden geçeni/ niyetinizi bilir.
Ey müminler toplulugu! Allah için kıstı(hassas adalet ölçülerini1 ayakta tutan şahitler olun. Bir topluma olan öfkeniz sizi adaletsizliğe sevk etmesin. Adil olun. Bu, takva açısından en uygun davranıştır. Allah’tan sakının. Çünkü Allah, tüm yaptıklarınızdan haberdardır.
Allah, imân edip salih ameller işleyenlere, kendileri için bir mağfiret ve büyük bir mükâfât olduğunu va’d etmiştir.
Kafirlere ve ayetlerimizi yalanlayanlara gelince; onlardır cehennem ahalisidir.
Ey müminler toplulugu! Allah’ın size olan nimetini hatırlayın ki, bir toplum size saldırmaya yeltenmişti de, Allah onların emellerini boşa çıkarmıştı. Allah’tan sakının. Müminler ancak Allah’a tevekkül etsinler.
Bir zaman Allah, İsrâiloğulları’ndan söz almıştı. İçlerinden [oniki kabile için] on iki başkan görevlendirmiştik. Allah onlara şöyle demişti: “Ben sizinle beraberim. Namaz kılarsanız, zekât verirseniz, peygamberime inanır ve onları desteklerseniz, bir de Allah’a güzel borç verirseniz, (Allah yolunda karşılıksız yardımda bulunursanız) elbette kötülüklerinizi örteceğim ve sizi içinden ırmaklar akan cennetlere koyacağım. Artık bundan sonra kim kafir olursa (bu anlaşmayı bozarsa), doğru yoldan çıkmış demektir.”
Anlaşmayı bozmaları nedeniyle, onları lanetledik ve kalplerini katılaştırdık. Onlar kelimeleri yerlerinden oynatarak tahrif ederler. Kendilerine tebliğ edilenlerden nasiplenmeyi unuttular. Pek azı hariç onlardan hainlik görürsün. Yine de onları affet, aldırma. Çünkü Allah ihsanda bulunanları sever.
“Biz Hristiyan’ız” diyenlerden de kesin söz aldık. Fakat onlar da kendilerine tebliğ edilenlerden nasiplenmeyi unuttular. Bu yüzden Biz de aralarına kıyamet gününe kadar sürecek kin ve nefret saldık. Allah neler yaptıklarını [hesap günü bir bir] onlara haber verecektir.
Ey Ehl-i kitap! Kitap’ta gizlediğiniz birçok şeyi size açıklayan bir kısmından da hiç söz etmeyen resûlümüz gelmiştir. Allah’tan bir nur ve apaçık bir kitap gelmiştir.
Allah rızasını arayanlara o kitap sayesinde kurtuluş yollarına ulaştıracak, kendi izniyle onları karanlıklardan aydınlığa çıkaracak ve dosdoğru bir yola iletecektir.
“Allah, Meryem’in oğlu İsa Mesih’tir.” diyenler kesinlikle kâfir olmuşlardır. De ki: Allah, Meryem oğlu İsa Mesih’i, anasını ve yeryüzündeki herkesi helak etmek istese O’nun bu iradesine kim engel olabilir? Göklerin, yerin ve bu ikisi arasındaki her şeyin hükümranlığı yalnız Allah’ın elindedir. O dilediği (kimseyi dilediği) gibi yaratır.2 Kuşkusuz Allah’ın gücü her şeye yeter.
Yahudiler ve Hristiyanlar, “Biz Allah’ın çocuklarıyız ve sevgili kulları!” derler. De ki: “Öyleyse, Allah, neden günahlarınızdan dolayı sizi cezalandırıyor. Hayır, siz sadece O’nun yarattığı [sıradan] insanlarsınız. O, dilediğini bağışlar ve dilediğine azap eder.3 Zira Göklerde, yerde ve ikisi arasında olan her şeyin hâkimiyeti Allah’ın elindedir. Sonunda onun huzuruna varacaksınız.
Ey ehli kitap! Peygamberler arası [uzun bir] boşluğun ardından “bize ne bir müjdeci geldi ne de bir uyarıcı” demeyesiniz diye sizi aydınlatmak üzere uyarıcı ve müjdeci olarak Resulümüz gelmiş bulunuyor. Zira Allah’ın her şeye gücü yeter.
Mûsâ, kavmine demişti ki: Ey kavmim! Allah’ın size bahşettiği nimetleri bir düşünün; hani aranızdan Peygamberler çıkarmış, (geçmişte) sizi krallar yapmış4 ve size hiçbir kavme gösterdiği ayrıcalığı göstermişti.
Ey kavmim, Allah’ın sizin için yazdığı Arzı mukaddese girin ve sakın arkanıza dönmeyin5 yoksa sonunuz hüsran olur.
Dediler ki.”Ey Musa! Orada zorba bir toplum var. Onlar orada olduğu sürece biz oraya asla girmeyiz, eğer çıkarlarsa, biz de gireriz”6
Korkakların arasında (sadece Allah’tan korkan) Allah’ın nimet verdiği iki adam7 dediler ki: Oraya [size tarif ettiğimiz] kapıdan girin böyle yaparsanız ancak o zaman galip gelirsiniz.
Dediler ki: “Ey Musa! Onlar orada oldukları sürece, biz oraya asla girmeyiz. [En iyisi] Sen ve Rabbin her ikiniz gidin onlarla savaşın; biz işte burada oturuyoruz.”
Dedi ki: “Rabbim! ben, kendimden ve kardeşimden başkasına söz geçiremiyorum. Öyleyse bizimle bu fâsıklar toplumunun arasını ayır!”
Allah da Musa’ya: “Onlar, o toprakları vatan edinmekten mahrum kalacaklar ve çölde kırk yıl boyunca başıboş dolaşacaklar. Artık sen de fasıklar toplumu için kendini üzme” dedi.
Âdem’in iki oğlunun hikayesini bir hak olarak (bir maksada hizmet olsun diye) onlara anlat. Hani ikisi birer kurban sunmuşlar, birinden kabul edilmiş, diğerinden ise kabul edilmemişti. (Kabul edilmeyen)” Seni mutlaka öldüreceğim.” dedi. Kardeşi ise şöyle cevap verdi: “Allah, yalnız takva sahiplerinin kurbanını kabul eder.
Sen beni öldürmeye teşebbüs edecek olsan bile ben seni öldürmek için yemin olsun ki elimi kaldırmam. Çünkü ben, âlemlerin Rabbinden korkarım.”
Dilerim ki benim günahımla birlikte, kendi günahını da yüklenesin ve cehennem ahalisinden olasın. Zalimlerin cezası işte böyle olur.
Kardeşini öldürme fikri nefsine cazip geldi ve hemen onu öldürdü. Böylece kaybedenlere karışıp gitti.
Derken Allah, kardeşinin cesedini nasıl gömeceğini göstermesi için, yeri eşeleyen bir karga gönderdi. “Yazıklar olsun bana! Şu karga kadar olamadım. Kardeşimin cesedini gömmekten aciz miyim” dedi ve yaptığına pişman oldu.
İşte bu nedenle İsrailoğullarına yazdık ki: Kim bir cana kıymanın yahut fesat çıkarmanın karşılığı8 olmasının dışında bir cana kıyarsa bütün insanları öldürmüş gibidir. Kim de bir insanın hayatını kurtarırsa, bütün insanların hayatını kurtarmış gibidir. Doğrusu resullerimiz onlara apaçık belgeler getirmişlerdi. Bunca belgenin ardından onlardan birçoğu yine de yeryüzünde israftan (hukuku çiğnemekten) geri durmadılar.
Allah’a ve Resulüne karşı savaş açanların ve yer yüzünde fesadı yaymaya gayret gösterenlerin9 cezası, ancak öldürülmeleri, asılmaları ya da elleriyle ayaklarının çaprazlama kesilmesi veya o yerden sürülmeleridir. Bu, onların dünyada hak ettikleri zillettir. Ahirette ise onları büyük bir azap beklemektedir.
Ancak elinize düşmeden önce tevbe edenler bundan müstesnadır. Çünkü Allah Gafurdur, Rahîmdir.
Ey müminler toplulugu! Allah’tan korkun ve O’na vesile arayın. Allah yolunda cihat edin (gayret gösterin) ki salamete çıkasınız.
Kafirlere gelince dünyada ne varsa ve bir o kadarı daha kafirlerin olsa kıyamet gününün azabından kurtulmak için hepsini fidye olarak verseler yine de kabul edilmez. Onlar için can yakıcı bir azap vardır.
Ateşten kurtulmak isteyecekler ama çıkamayacaklardır. Azap onlar için daimidir.
Hırsızlık yapan ister erkek olsun ister kadın, yaptıklarına karşılık bir ceza ve Allah’tan bir ibret olmak üzere ellerini kesin. Şüphesiz ki Allah Azizdir, Hakimdir.
Her kim de işlediği bu zulmün ardından tevbe eder ve ıslah olursa Allah tevbesini kabul eder. Çünkü Allah Gafurdur, Rahîmdir.
Bilmez misin ki göklerin ve yerin hükümranlığı Allah’ın elindedir. Dilediğini cezalandırır, dilediğini bağışlar. Muhakkak ki Allah’ın gücü her şeye yeter.
Ey peygamber! Bir yandan ağızlarıyla “inandık” deyip kalpleriyle inanmayanların, diğer yandan Yahudilerin kâfirlik yarışına girmeleri seni üzmesin. Onlar seni, [açığını aramak ve oradan] yalanlar uydurmak amacıyla karşına mertçe çıkamayan bir örgüt hesabına dinliyorlar: Kelimeleri yerlerinden oynatan “size şöyle denilirse yapın böyle denilirse yapmayın diye” akıl veren bir örgüt hesabına... Allah kimi fitneye düşürmek istemişse Allah’ın bu dileğine karşı elinden hiçbir şey gelmez. Onlar, Allah’ın kalplerini temizlemek istemediği kimselerdir. Onların hakları dünyada zillet, ahirette ise büyük bir azaptır.
Yalana kulak verenler ve haramı çok yiyen (o Yahudiler) var ya; onlar eğer sana (bir dava için) gelirlerse aralarında hükmet ya da onları kendi hallerine bırak. Eğer mesafeli durursan, sana hiçbir zarar veremezler. Fakat hüküm vermek istersen, hakkaniyet ölçülerine göre hüküm ver. Çünkü Allah, hakkaniyet ölçülerine riayet edenleri sever.
İçinde Allah’ın hükümleri bulunan Tevrat yanlarında iken, nasıl oluyor da senin hakemliğine başvuruyorlar? Sonra da olup bitene rağmen senin verdiğin hükme riayet etmiyorlar. Onlar aslında [hiçbir şeye] iman etmiş değillerdir.
Gerçek şu ki hidayet ve nur kaynağı olan Tevrat’ı Biz indirdik. Allah’a teslim olmuş Peygamberler, Yahudiler arasında onunla hükmederlerdi. Ayrıca, rabbânîler10 ve âlimler de öyle. Onlar, Allah’ın kitabını muhafazadan sorumluydular ve onun şahitleriydiler. O halde [Ey hüküm verenler] insanlardan korkmayın, benden korkun. Âyetlerimi az bir menfaat karşılığına değişmeyin. Kim Allah’ın indirdiği ahkâm ile hükmetmezse işte kâfirler onlardır.
Biz orada (Tevrat’ta) onlara, cana can, göze göz, buruna burun, kulağa kulak, dişe diş ve yaralara karşılıklı kısas yazdık. Bununla beraber kim kısas hakkından vazgeçerse bu kendi günahlarına keffaret olur. Kim Allah’ın indirdiği ahkam ile hükmetmezse, işte zalimler onlardır.
O peygamberlerin ardından, yanlarındaki Tevrat’ı doğrulayıcı olarak Meryemoğlu İsa’yı gönderdik ve ona içinde hidayet ve nur olan, kendinden önceki Tevrat’ı tasdik eden ve Allah’dan korkanlar için bir hidayet rehberi ve bir öğüt olan İncil’i verdik.
Ehl-i İncîl de, Allah’ın o kitapta (İncilde) indirdiği ile hükmetsin. Kim Allah’ın indirdiği ahkâm ile hükmetmezse fasıklar işte onlardır.
Önceki kitapları tasdik etsin ve bir otorite olarak o kitapların saglamasını yapsın diye sana bu kitabı bir hak olarak (belli bir maksat için) indirdik. Artık onların aralarında Allah’ın indirdiği ahkam ile hükmet ve sana gelen bu hakkın ardından sakın onların arzularına uyma. Hepiniz için farklı bir yol ve hayat tarzı nasip ettik. Eğer Allah dileseydi sizi tekdüze bir ümmet yapardı. Fakat verdikleri sizi denemesi içindir. Şu halde hayırda yarışın! Hepiniz Allah’a döneceksiniz. O sizin ihtilaf ettiğiniz konuların aslını size haber verecektir.
Aralarında, Allah’ın sana indirdiği ahkâm ile hükmet! Sakın onların arzularına uyma ve Allah’ın indirdiği hükümlerin bir kısmında seni yanıltmalarına izin verme! Şayet cayarlarsa bil ki, Allah onları bazı günahlarından dolayı musîbete uğratmak istemiştir. Zaten insanların çoğu fasıktır.
Onlar halâ cahiliye döneminin hükmünü/ töresini mi istiyorlar? [Vicdani] Kanâate sahib bir topluluk için hükmü Allah’ın hükmünden daha güzel olan kimse olabilir mı?
Ey müminler toplulugu! Yahudileri ve hıristiyanları dost edinmeyin. Onlar birbirlerinin dostudurlar. Sizden kim onları dost edinirse/ himayesine teslim olursa, şüphesiz o da onlardan biri olur. Şüphesiz Allah, zalim toplumları doğru yola iletmez.
Şimdi kalplerinde hastalık bulunanların: “Bize bir belâ gelmesinden korkuyoruz!” diyerek, [kâfirlerin gözüne girmek için] onların arasında koşuştuklarını görürsün. Fakat Allah, bir zafer nasip edecek olsa yâhut katından başka bir durum ortaya çıkartacak olsa işte o zaman, yüreklerinde besledikleri için pişmanlık duyacaklardır.
- Müminler topluluğu kendi aralarında: “Bizimle beraber olduklarına dair, Allah’a bütün güçleriyle yemin edenler bunlar değil miydi?” derler. Onların [müminleri kandırmak için gösterdiği] bütün çabalar bir işe yaramamıştır ve onlar hüsrana uğramışlardır.
Ey müminler topluluğu İçinizden kim dininden dönerse, bilsin ki Allah, kendisi tarafından sevilen Allah’ı da seven öyle bir toplum getirir ki onlar müminler karşısında alçak gönüllü kafirler karşısında izzetlidirler. Yine onlar Allah yolunda cihat ederler ve kınanmaktan da korkmazlar. İşte bu Allah’ın bir fazlıdır ki, onu dilediğine verir. Öyle ya Allah Vasıun Alimdir.
Sizin veliniz ancak Allahtır, O’nun resulüdür bir de tam bir teslimiyetle namaz kılan, zekât veren müminlerdir.
Allah’ı, Peygamber’i ve müminler tarafını dost edinenler bilsinler ki galip gelecek olan hizbullah olacaktır.
Ey müminler topluluğu! Sizden önce kendilerine kitap verilmiş olanlardan ve kâfirlerden, dininizi alay ve eğlence konusu yapanları dost edinmeyin. Eğer müminlerdenseniz Allah’dan korkun.
[Siz ezanla] namaz çağrısı yaptığınızda onlar bunu alay ve eğlence konusu yaparlar. Bu onların aklını kullanmayan bir toplum olmalarındandır.
“De ki: “Ey ehl-i kitap, sizin bizi kıskanmanızın nedeni Allah’a, bize indirilene ve daha evvel indirilmiş olanlara imân etmemeniz ve çoğunuzun da zaten fasık olması mı?
De ki: “Allah katında cezası bundan (kıskanma cezasından) daha ağır olanları size haber vereyim mi? Onlar, Allah’ın lânetlediği ve gazap ettiği içlerinden maymunlar ve domuzlar çıkardığı kimseler11 ile tagutlara12 tapan kimselerdir. Mekânı daha beter ve doğru yoldan en fazla uzaklaşmış olanlar işte onlardır.
Onlar yanınıza geldiklerinde İman ettik diyerek gelirler. Oysa yanınıza geldiklerinde kâfir olarak gelmişler ayrılırken yine kâfir olarak ayrılmışlardır. İçlerinde ne gizlediklerini Allah iyi bilir.
Onların çoğunun günah işlemede, düşmanlık yapmada ve haram yemede yarıştıklarını görürsünüz. Yaptıkları şey ne kötüdür!
Onların âlimleri ve fakihleri onları günah sözlerden ve haram yemekten sakındırmaları gerekmez miydi? İşledikleri şey ne kötüdür!
Yahudiler, “Allah’ın eli bağlıdır”13 derler. Bağlı olan onların elidir. Bu sözlerinden ötürü lânetlenmişlerdir. Tersine, onun iki eli de açıktır. İstediği gibi dağıtır. (Kıskançlıkları yüzünden) sana Rabbinden indirilen, (bu kitap) onlardan çoğunun azgınlığını ve küfrünü arttırmıştır. Kıyamet gününe kadar aralarına düşmanlık ve kin yerleştirdik. Ne zaman savaş için bir ateş yakmışlarsa, Allah onu söndürmüştür. Onlar yeryüzünde fesat için koşarlar; Allah ise müfsitleri sevmez.
Eğer ehli kitab iman etseler ve [büyük günahlardan] sakınsalardı kabahatlerini örter ve onları nimet cennetlerine koyardık.
Yine onlar, Tevrat’ı, İncil’i ve Rablerinden kendilerine indirilen[bu Kur’an’ın[gereklerini yerine getirselerdi üstlerindeki ve ayaklarının altındaki tüm nimetlerden yerlerdi. İçlerinden itidalli bir kesim de vardır; fakat onların çoğunun yaptıkları ne kadar da kötüdür.
Ey Peygamber! Rabbinden sana indirileni tebliğ et! Eğer bunu yapmazsan, O’nun tebliğ görevini yerine getirmemiş olursun. Allah, seni insanlardan koruyacaktır. Doğrusu Allah, kâfirler topluluğuna çıkış yolu bahşetmez.
De ki: “Ey Ehl-i Kitap! Siz Tevrat’ı, İncil’i ve Rabbinizden size indirilen [bu kitabın) gereklerini yerine getirmediğiniz sürece hiçbir temele dayanmış sayılmazsınız. “Rabbinden sana indirilen onlardan birçoğunun azgınlık ve küfrünü artıracaktır. O halde kâfirler için kendini üzme.
Şu var ki müminler toplumundan Yahudi toplumundan, Sabiiler ve Hıristiyanlardan her kim Allah’a ve ahiret gününe iman eder ve salih amelde bulunursa, Onların korkmalarını gerektiren bir durum yoktur. Onlar mahzun da olmayacaklardır.
Biz vaktiyle İsrailoğulları’ndan sağlam bir söz almış ve onlara peygamberler göndermiştik. Ne zaman bir peygamber, kendilerine canlarının istemediği bir şey getirdiyse, bazılarına “yalancı” diyor, bazılarını ise öldürüyorlardı.
Bir sınamaya tabi olmayacaklarını hesap ettiler de [hakikatlere karşı] kör ve sağır kesildiler. Sonra (tövbe ettiler), Allah da onların tövbesini kabul etti. Sonra yine çoğu kör ve sağır kesildiler. Allah, onların yaptıklarını görüyor.
Şüphesiz, “Allah, Meryem’in oğlu Mesih’tir!” diyenler kâfir olmuştur. Oysa Mesih onlara şöyle demişti: “Ey İsrailoğulları! Hem benim Rabbim hem de sizin Rabbiniz olan Allah’a kulluk edin. Kim Allah’a ortak koşarsa, Allah, ona cenneti haram etmiştir ve onun varacağı yer ateştir. Çünkü zalimlerin yardımcısı olmayacaktır.
Allah üç uknumdan biridir” diyenler kâfir olmuştur. Oysa tek olan ilahtan başka ilah yoktur. Şâyet onlar, bu çirkin iddialarını terk etmezlerse, onlardan kâfir olanlara (küfürde direnenlere) kesinlikle can yakıcı bir azap dokunacaktır!
Hâlâ Allah’a tevbe edip mağfiret dilemeyecekler mi? Oysa Allah, Gafurdur Rahimdir.
Meryem oğlu Mesih, ancak bir peygamberdir, ondan önce, nice peygamber gelip geçmiştir. Onun annesi dosdoğru bir kadındı. Hem ikisi de [normal insanlar gibi] yemek yerlerdi. Bak işte kanıtlarımızı nasıl açıklıyoruz. Bak işte nasıl iftirada bulunuyorlar.
De ki: “Allah’ı bırakıp, size zarar vermeye ve fayda sağlamaya gücü yetmeyen şeylere mi ibadet ediyor sunuz? Oysa Semi ve Âlim olan [sadece] Allah’tır.
De ki: “Ey Ehli kitap! Haksız yere (İsa Allah’ın oğludur gibi temelsiz iddialarla) dininizde hakkın sınırlarını aşmayın. Vaktiyle yoldan çıkmış birçoklarını da yoldan çıkarmış ve düz yoldayken şaşırmış bir toplumun keyfine teslim olmayın.”
İsrail oğulları arasından küfre sapanlar İsyan etmeleri ve aşırı gitmeleri yüzünden Davud’un diliyle14 ve Meryem oğlu İsa’nın diliyle15 lanetlenmişlerdir.
Onlar, yaptıkları kötülükten birbirlerini vazgeçirmeye çalışmazlardı. Yaptıkları şey ne fenadır.
yargılanınca suçlu çıksın,
Duası bile günah sayılsın!
Ömrü kısa olsun,
Görevini bir başkası üstlensin!
Çocukları öksüz,
Karısı dul kalsın!
Çocukları avare gezip dilensin,
Yıkık evlerinden uzakta yiyecek arasın!
Bütün malları tefecinin ağına düşsün,
Emeğini yabancılar yağmalasın! (109. Mezmur)
Onlardan çoğunun kâfirleri dost edindiklerini görürsün. İhtiraslarının onları sürüklediği şey ne kötüdür. Allah onlara gazap etmiştir ve [ahirette] temelli olarak azap içinde kalacaklardır.
Eğer onlar Allah’a, peygambere ve ona indirilene iman etmiş olsalardı, kâfirleri dost edinmezlerdi. Ne var ki onların çoğu fâsıktır.
Kesinlikle İnsanlar içinde müminler topluluğuna en amansız düşmanlık edenlerin Yahudiler ve müşrikler olduğunu görürsün. Yine kesinlikle insanları içinde mümin topluluğuna sevgi açısından en yakın olarak da, “Biz Hıristiyanlarız” diyenleri bulacaksın. Bunun sebebi onların içine keşişler ve rahiplerin bulunması ve onların kibirli davranmıyor olmasıdır.
Peygamberlere indirileni dinledikleri zaman bunun hak olduğunu anlamalarından dolayı gözlerinin yaşla dolduğunu görürsün. Derler ki: “Rabbimiz, iman ediyoruz, bizi gerçeğe tanık olanlar defterine kaydet.
Rabbimizin, bizi salihler kervanına dâhil etmesini arzulamışken neden Allah’a ve bize gelen hakikate iman etmeyelim ki?”
Böyle demelerinden dolayı Allah da onlara, içinden nehirlerinin aktığı ve sürekli kalacakları cennetleri mekân yapmıştır. Muhsinlerin mükâfatı işte budur.
Kâfirler güruhuna ve ayetlerimizi yalan sayanlara gelince işte onlar cehennem ahalisidirler.
Ey müminler topluluğu! Allah’ın size helâl ettiği temiz ve güzel16 şeyleri kendinize haram etmeyin. Haddi aşmayın. Çünkü Allah haddi aşanları sevmez.
Allah’ın size verdiği helal ve temiz rızıklardan yiyin. Ve İman etmiş olduğunuz Allah’tan korkun.
Allah, boşta bulunarak ettiğiniz yeminler nedeniyle sizi sorumlu tutmaz. Ama bilerek yaptığınız yeminler dolayısıyla sizi sorumlu tutar. Bu durumda yeminin kefareti, ailenize yedirdiğinizin yemeğin ortalamasından on fakiri doyurmak yahut onları giydirmek ya da bir köle azat etmektir. Kim bunları dahi bulamazsa, onun kefareti üç gün oruç tutmaktır. İşte yeminlerinizin kefareti budur. Öyleyse yeminlerinize sadık kalın. Allah ayetlerini size böyle açıklıyor ki şükredesiniz.
Ey müminler topluluğu! İçki, kumar, dikili taşlar (putlar) ve fal okları ancak şeytan işi pisliklerdir. Bunlardan sakınınız ki kurtuluşa eresiniz.
Şeytan, içki ve kumarla aranıza düşmanlık ve kin sokmak ve sizi Allah’ı anmaktan ve namazdan alıkoymak ister. Artık bunlardan vazgeçtiniz değil mi?
Allah’a itaat edin, Resulullaha itaat edin ve (kötü alışkanlıklardan) sakının. Eğer umursamazsanız bilin ki peygamberimizin görevi sadece tebliğden ibarettir.
İman edip amel-i salihte bulunanların, sakındıkca ve iman edip amel-i salihte bulundukca, sonra sakınıp iman eden sonra yine sakındıkça ve ihsan ettiği sürece yiyip içtiklerinde bir günah yoktur.17 Ve Allah iyilik yapanları (muhsinleri)sever.18
Ey müminler topluluğu! Allah sizi ellerinizin ve mızraklarınızın erişeceği avdan bir şeyle19 mutlaka sınayacak ki, gıyabında kimin korktuğunu bilsin (ortaya çıkarsın). Kim bundan sonra sınırı aşarsa onun için acı bir azap vardır.
Ey müminler topluluğu! İhrama girdiğiniz zaman, av hayvanını öldürmeyin. İçinizden her kim böyle bir hayvanı kasten öldürürse, bunun cezası, aranızdan iki âdil hakemin vereceği karara göre; öldürdüğü hayvana denk bir hayvanı kurban edilmek üzere Kâbe’ye göndermek, ya fakir doyurmak yahut buna denk gelecek gün sayısınca oruç tutmak sûretiyle günahına kefaret ödemektir. Böylece yaptığı işin cezasını çekmiş olur. Allah geçmişi affetmiştir. Kim bu suça tekrar dönerse Allah ondan intikamını alır. Çünkü Allah Azizün züntikamdır.
Size ve yolculara bir fayda olmak üzere, deniz avı ve onu yemek size helâl kılındı. Kara avı ise, ihramlı olduğunuz müddetçe size haram kılınmıştır. O hâlde huzuruna toplanacağınız Allah’tan korkun.
Allah, Kâbe’yi, Beyti haram’ı, insanlık âlemi için [tevhidi] ayakta tutan bir kaide20 olarak dikmiştir. Haram ayı, kurbanı ve gerdanlıklarını da öyle. Bu, Allah’ın göklerde ve yerdeki herşeyi bildiğini anlamanız içindir21.Çünkü Allah her şeyi bilir.
Bilinki Allah Şedidül ikabdır hem de Allah Gafurur Rahimdir.
Peygamberin görevi, sadece tebliğ etmektir. Aşikâre yaptıklarınızı da içinizde sakladıklarınızı da Allah bilmektedir.
Pis olanların çoğunluğu seni cezbediyor22 olsa da pis ile temiz aynı değildir. Ey özü sağlam olanlar Allah’tan korkun ki kurtulasınız.
Ey müminler topluluğu! Açıklandığında hoşunuza gitmeyecek23 şeyleri sormayınız. Eğer Kur’an indirilirken onları sorarsanız size açıklanır. Oysa Allah onları affetmiştir.24 Çünkü Allah Gafûr’dur, Halîm’dir.
Sizden önce bir toplum böyle sorular sormuşlar sonra da bu yüzden kâfir olmuşlardı.25
Allah Behireyi, Sahibeyi, Vasılayı, ve Hâm’ı meşru kılmamıştır26.Ne var ki kâfirler Allah’a iftira ediyorlar. Zaten onların çoğu akıl erdiremezler.
Onlara: “Allah’ın indirdiğine ve Resulullah’a gelin” denildiğinde, “babalarımızın yürüdüğü yol bize yeter” derler. Ya babaları bir şey bilmiyorsa ve dogru yolda değilse?
Ey iman edenler! Siz kendinize bakınız. Siz doğru yolda yürüdüğünüz sürece, yoldan çıkanlar size zarar veremez. Hepinizin dönüşü Allah’adır. O size yaptıklarınızı haber verecektir.
Ey müminler toplulugu! Ölüm amareleri belirdiğinde (öleceğinizi anladığınızda), vasiyyet27 edeceğiniz sırada, içinizden iki dürüst kişiyi şahit tutun. Eğer yolculuk esnasında öleceğinizi anladıysanız, sizden olmayan (gayrı müslim) iki kişi şahit olsun. Eğer şüphe ederseniz, o iki şahidi namazdan28 sonra: “Akrabamız lehine bile olsa, yeminimizi bir menfaat karşılığı satmayacağız, Allah’ın şahitliğini gizlemeyeceğiz. Aksi halde günahkârlardan oluruz” diye yemin29 ederler.
Eğer o şahitlerin (yalan şahitlik yaparak) günah işledikleri anlaşılırsa, onların yeminine karşılık mirasa hak sahibi olanlardan iki kişi: “Bizim şahitliğimiz o ikisinin şahitliğinden daha doğrudur ve biz adaletten sapmadık, öyle yaparsak elbette zalimlerden oluruz.” diye Allah’ı şahit tutarlar.
Bu uygulama, şahitliği gereği gibi yapmaları ve yemin ettikten sonra yeminlerinin reddedilmesinden korkmaları için en iyi yoldur. Öyleyse Allah’tan korkun ve emirlerini dinleyin. Zira Allah, yoldan çıkan bir toplumu hidayete erdirmez.
Allah peygamberleri topladığı gün: “Sizden sonra davetinizin başına gelenler hususunda bir bilginiz var mı? diye soracak. Şöyle cevap verecekler: “Bizim [bu hususta] bir bilgimiz yoktur. Kuşkusuz gaybı en iyi sen bilirsin.
Allah diyecek ki: Ey Meryem oğlu İsa, sana ve annene bağışladığım nimetimi hatırla. Seni Kutsal Ruh ile desteklemiştim; böylece beşikteyken de yetişkin iken de insanlara konuşuyordun. Sana kitabı, hikmeti, Tevrat’ı ve İncili öğretmiştim. İznimle balçıktan kuş yapıyor ve ona üfleyince de iznimle kuş oluyordu. Körü ve cüzzamlıyı iznimle iyileştiriyordun. Yine benim iznimle ölüleri diriltiyordun. İsrail oğullarına apaçık kanıtlar götürmene rağmen, içlerindeki inkârcılar, “Bu apaçık bir büyüden başka bir şey değil,” demişlerdi de seni onlardan kurtarmıştım.
Ve havarilere: “Bana ve Resulüme iman edin.” diye vahyetmiştim, Onlar da: “İman ettik, bizim Müslüman olduğumuza şahit ol!” demişlerdi.
Yine o zaman Havariler “Ey Meryem oğlu İsa!” demişlerdi; “Rabbin bize gökten bir sofra indirebilir mi? İsa cevap verdi: “Eğer gerçek müminlerseniz Allah’a karşı saygılı olun.”
Demişlerdi ki: İstiyoruz ki o yemekten yiyelim, kalplerimiz tatmin olsun hem senin bize doğru söylediğini anlayalım hem de buna şahitlik yapalım.
Meryem oğlu İsa dedi ki “Ey Allah’ım! Ey Rabbimiz! Bize gökten bir sofra indir. Bizim için ve baştan sona tüm nesiller için bir bayram ve senden bir mucize olsun30 Bizi rızıklandır. Zira en iyi (cömertçe)rızkı sen verirsin.”
Allah dedi ki “Onu size indireceğim fakat bundan sonra sizden kim kâfirlik ederse ona bu âlemde kimseye vermediğim cezayı da veririm.”31
Ve işte o zaman Allah: “Ey Meryem oğlu İsa! Şimdi söyle bakalım sen İnsanlara ‘Allah’ın dışında beni ve annemi ilâh kabul edin diye bir şey söyledin mi?!” İsa dedi ki: “Zatını tenzih ederim! Hakkım olmayan bir şeyi söylemek bana yakışmaz. Bunu söylemiş olsaydım elbette sen bilirdin. Sen benim zatımda olanı bilirsin ben senin zatında olanı bilmem. Şüphesiz gaybı en iyi sen bilirsin.
“Ben onlara, ‘Benim de sizin de Rabbiniz olan Allah’a kulluk ediniz’ diye bana emrettiğinden başka bir şey söylemedim. Onların arasında olduğum sürece onları gözetliyordum. Fakat ne zaman ki, beni vefat ettirdin artık onları gözetleyen sen oldun. Zaten sen her şeyin şahidisin.
“Eğer onlara azap edersen, onlar senin kullarındır. Fakat onları bağışlarsan muhakkak ki sen Aziz’sin, Hakim’sin”
Allah buyurur: “Bugün sadıklara sadakatlerinin fayda vereceği gündür. Onlar altlarından ırmakların aktığı ve içinde ebedî kalacakları cennetlere girecektir” Allah onlardan, onlar da Allah’tan razı olmuştur. Büyük kurtuluş işte budur.
Göklerin, yerin ve içindeki her şeyin mülkiyeti Allah’ındır, her şeyi yapacak güçtedir.
Açıklamalar
- 1
Kıst için Bkz:4:127. Ayet ve ilgili dipnot
- 2
“O dilediğini yaratır” ifadesi, Hz. İsa’nın (a.s) olağanüstü doğumunun Allah’ın sayısız harikalarından yalnızca biri olduğunu ve Hz. İsa’nın mucizelerinin, Hıristiyanların O’nu tanrı kabul etmeye götürmemesi gerektiğini anlatmaktadır. (Mevdudi)
- 3
Rahmeti hiç kimseye ve hiçbir cemaate (Din, mezhep tarikat…) tahsisli değildir. Onun dışında kimsenin günahları affetme ve cezalandırma yetkisi yoktur.
- 4
Kur’an kıssalarında edebi türün özellikleri aranmaz. Burada muhatap, Kur’an’ın indiği dönem ve sonraki Yahudilerdir. Allah Musanın nasihatlarıyla başlamış fakat Musadan sonra verilen nimetleri de ilave etmiştir. Çünkü krallar (Davut ve Süleyman gibi) ve daha pek çok ayrıcalık Musadan sonradır. Nitekim birçok ayette benzer bir üslup benimsenmiştir.
“Sizi krallar yaptı” ibaresi Musa zamanı için düşünüldüğünde: “Sizi esaretten kurtarıp özgür bireyler haline getirdi” olarak da yorumlanmıştır.
- 5
“Keşke Mısır diyarında ölse idik! Yahut keşke bu çölde ölse idik! Ve kılıçla düşelim diye RAB niçin bizi bu diyara götürüyor? Kadınlarımız ve çocuklarımız ganimet olacaklar; Mısıra dönmek bizim için daha iyi değil mi? Ve birbirine dediler: Kendimize birini baş edelim ve Mısıra dönelim. (Sayılar bab:14)
- 6
Zımnen: Allah Firavunu boğduğu gibi burada da benzer bir mucizeyle onları çıkarsın.
- 7
Bu adamlar Hz Musa’nın teftiş amaçlı görevlendirdiği kişilerdendi. Düşmanın zayıf noktalarını tespit etmişler ve saldırının bu zayıf noktalardan yapılmasını teklif etmişlerdir. (Buradaki kapı, düşmanın yumuşak karnı anlamındadır. Çünkü kapı, kapalı bir yere girmenin en kolay yoludur.)
- 8
Bir adamı vuran, vurduğu ölürse, mutlaka öldürülecektir. (Çıkış:21:12)
- 9
Allah ve resulüne savaş açmak ve yeryüzünde fesadı yaymaya gayret etmek soyut suçlamalar olup siyasi içeriklidir. Cinayet ve hırsızlık gibi suçlar (siyasi amaçlı olmadığı sürece) adi suçlarıdır ve cezaları bu ayet kapsamında olmayıp ayrıca zikredilmiştir.
- 10
“Din ve ilim konusunda derinleşen, hem ilim ve amelde hem muallimlikte kemale ermiş kişi” anlamları verilmiştir. Bu kelimenin, aslen Süryânîce veya İbrânîce olup Arapça’daki “fukaha ve ilim ehli” mânalarına karşılık geldiği belirtilmiştir (İslam Ansiklopedisi)
- 11
Yahudilerin kibirleri yüzünden müminleri kıskanmalarına bir cevap olarak atalarının hak ettiği cezalar hatırlatılmıştır.
- 12
Yahudiler söz konusu olduğundan buzağı heykeline göndermedir.
- 13
Razi Yahudilerin böyle bir itikatlarının olmadığını söyledikten sonra şu izahları yapar: Muhtemelen Yahudiler bu sözü, “Allah’a kim güzel bir borç verirse...” (Bakara, 245) âyetini duydukları zaman veya peygamberin ashabının son derece sıkıntı, olduklarını görünce, alay ve istihza yoluyla böyle söylemişlerdir.
- 14
Ey övgüler sunduğum Tanrı,
Sessiz kalma!
Çünkü kötüler, yalancılar
Bana karşı ağzını açtı,
Karalıyorlar beni.
Nefret dolu sözlerle beni kuşatıp
Yok yere bana savaş açtılar.
Sevgime karşılık bana düşman oldular,
….
- 15
“Vay halinize ey din bilginleri ve Ferisiler, ikiyüzlüler! Siz dıştan güzel görünen, ama içi ölü kemikleri ve her türlü pislikle dolu badanalı mezarlara benzersiniz. Dıştan insanlara doğru görünürsünüz, ama içte ikiyüzlülük ve kötülükle dolusunuz.
“Vay halinize ey din bilginleri ve Ferisiler, ikiyüzlüler! Peygamberlerin mezarlarını yapar, doğru kişilerin anıtlarını donatırsınız. Atalarımızın yaşadığı günlerde yaşasaydık, onlarla birlikte peygamberlerin kanına girmezdik’ diyorsunuz. Böylece, peygamberleri öldürenlerin torunları olduğunuza kendiniz tanıklık ediyorsunuz. Haydi, atalarınızın başlattığı işi bitirin!
“Sizi yılanlar, engerekler soyu! (matta:23. Bab)
- 16
Hristiyan papazlar ve keşişler tarafından uygulanan, kendisine eziyet etme tavrına (çileciliğe) işaret ettiğini belirtmiştir. (M.Esed)
- 17
İçki haram kılınmadan önce şehit olan arkadaşlarının durumunun ne olacağını soran sahabeye cevap olarak indiği zikredilmiştir. Ayette takva (sakınma)ve iman şartının üç kere ameli salihin iki kere tekrarlanması, çeşitli yorumlara vesile olmuştur.
Maide 137. Ayetle üslup benzerliği dikkat çekicidir: “Öyle kimselerde vardır ki önce iman ettiler sonra kâfir oldular. Sonra yine iman edip tekrar kâfir oldular. Nihayet küfürlerinde ileri gittiler. Allah onları affetmeyecek ve asla bir çıkış yolu göstermeyecektir.”
Münafıkların ikilemlerin ardından nihayet asıllarına döndüğü anlatılmıştır. Müminler de zaaflarına yenik düşmelerinin ardından asıllarına dönmüşler nihayet takva ve ihsanda karar kılmışlardır.
- 18
Öyle kimselerde vardır ki önce iman ettiler sonra kâfir oldular. Sonra yine iman edip tekrar kâfir oldular. Nihayet küfürlerinde ileri gittiler. Allah onları affetmeyecek ve asla bir çıkış yolu göstermeyecektir. (Nisa:137)
- 19
Bu uyarı Talut un askerlerine yaptığı uyarıya benziyor: “Talut, ordusuyla hareket edince askerlerine dedi ki: “Allah sizi bir ırmakla sınayacak. Kim ondan [kanacak kadar] içerse, benden değildir. Bakara:249)
Razi bu ayetin tefsirinde kolay av yasağını hatırlatarak şöyle diyor: “Allah, İsrailoğullarını, deniz avı ile denediği gibi, Hz. Muhammed (s.a.s)’in ümmetini de kara avıyla denemiştir”
Bu durumda yapılan ikazı, hikâyesi tefsirlerde anlatıldığı şekliyle tek sefere mahsus bir ikazdan ibaret görmek yerinde olmaz. İnsan, sadece Allah’ın bildiği ve kolayca elde edebileceği ama meşru olmayan fırsatlarla sınanır.
- 20
Hz.İbrahim Mekke’nin yerleşim yeri olarak seçilmesi öncesinde Ailesi için endşesini şöyle dile getirmişti:
“Rabbim! Bu şehri güvenli kıl, beni ve çocuklarımı putlara tapmaktan uzak tut! Rabbim! Putlar insanlardan birçoğunun sapmasına sebep oldu” (İbrahim:35-36)
Tevhit şirk karşıtlığı Hz. İbrahim kıssalarında öne plana çıkar. Putlar şirkin simgesi iken Kâbe tevhidin bir simgesi olarak Hz İbrahim tarafından tesis edilmiştir.
- 21
Ayet bütün olarak okunduğunda Kâbe, kutsal ay ve kurbanlar… Tevhit inancının simgeleri olmasıyla Allah’ın gökte ve yerdeki herşeyi bilmesi arasında nasıl bir ilgi kurulmuş olabileceği sorusu akla gelmektedir. İnsanların simgelere kutsallara ve menasıka ihtiyacı/zaafı (Allah’ın bunları bilmesi) nedeniyle tevhit simgeleri belirlenmiştir. Şecere-i Rıdvanın kesilmesi ve Hz. Ömer’in Hacerülesved için kanaatini ifade biçimi simgeleri maksadının ötesine taşımanın sakıncasına işaret eder. Simgeler(şiar) kutsallar ve nusukla(ritüel) dinler nesillere aktarılarak kalıcılık kazanırlar.
- 22
Az olan helal çok olan haramdan evladır veya pis olanlar çoğu zaman insana cazib gelen şeylerdir ya da pis işlerle meşkul olanlarının arasına katılmak çoğunluğu oluşdurdukları için daha kolaydır (riski azdır) şeklinde anlaşılabilir.
- 23
Gizli hallere vakıf olma arzusu, tecessüs ahlaki bir zafiyettir.
- 24
Zımnen: “Ayrıntılara girmeden ve yersiz şüphelere kapılmadan anladığınız gibi ve yapabildiğiniz kadar olanı yeterli olur.”
- 25
Yahudilerin kurbanlık sığır kıssası bilinen bir örnektir.
- 26
Batıl gerekçelere dayanarak helal olanı (metinde geçen isimler cahiliyet devrinde Arapların kurban ettikleri hayvan isimleridir) haram sayma yetkisi vermemiştir.
- 27
Burdaki vasiyetin kaza gibi ani bir ölüm esnasında ölecek olanın üstündeki emanetlerin teslimi gibi zorunlu durumlar nedeniyle olduğu nüzul sebebinden anlaşılmaktadır. Normal hallerde vasiyet Bakara:180. Ayette ele alınmıştır.
- 28
“Kendi geleneklerine uygun yemin töreninin ardından…” Salat/namaz inançlara göre farklı şekilde olabilir. Enfal 35. Ayette salat böyle bir anlama sahiptir: “Onların Kâbe’deki namazları da, bağırmak ve alkıştan başka bir şey değildir.”
- 29
“Eğer şüphe ederseniz…”Şüphe durumunda yemin, vasiyetin yapıldığı esnada olabileceği gibi şahitlerin dinlenmesi gerektiği zaman da olabilir.
- 30
Ölülerin diriltilmesi gibi İsa’nın pek çok mucizesine şahit olan havarilerin gökten sofra istemesi tuhaf görünüyor. Mütevazı yemekler yiyerek hayatlarını sürdüren havariler kendilerine bir ziyafet olsun diye bu teklifi İsa’ya götürmüşler bunu da” kalbimiz tatmin olsun” gerekçesiyle açıklamışlardır.
- 31
110-115. ayetler arası İsa’nın davetinin bir özeti yapılmış sonraki ayette şu soru sorulmuştur: “Sen… beni ve annemi ilah edinin dedin mi?” Bu soru İsa sonrası Hıristiyanlık inancında meydana gelen tahribatın bir özetinin yapıldığını da gösteriyor. Aksi halde bu soru anlamlı olmazdı.
Bu kıssa kıyamet sahnelerine bir örnektir. Diğer Ümmetler /cemaatler için benzer bir sorgulama yapılacaktır:
“Kıyamet günü bütün insanları önderleriyle çağıracağız. (Isra:71)”