4Nisa Suresi

176 ayet · 53 açıklama

Ey insanlar! Sizi bir tek nefisten(özden) yaratan eşini de ondan yaratan her ikisinden birçok erkek ve kadın türeten Rabbinizden sakının. Adını kullanarak birbirinizden dilekte bulunduğunuz Allah’tan ve akrabalık haklarına riayetsizlikten de sakının. Şüphesiz Allah sizin üzerinizde gözetleyicidir.

Yetimlere mallarını verin. Temiz olanı pis olanla değişmeyin ve onların malını kendi malınıza katarak yemeyin. Çünkü bunun vebali çok ağırdır.

Eğer yetimler için ölçüyü tutturamayacağınız1 endişesi taşıyorsanız hoşunuza giden [başka] kadınlardan ikisini, üçünü, dördünü nikâhlayın. Eğer adil davranmayacağınızdan korkarsanız, o takdirde bir tane alın veya sahip olduğunuz ile yetinin. Bu, adaletten ayrılmamanız için daha uygundur.

Kadınlara mehirlerini seve seve verin. Eğer, kendi istekleriyle mehrin bir kısmını size bağışlarlarsa, onu da gönül rahatlığıyla yiyin.

Allah’ın sizin yönetiminize verdiği (yetim velisi olarak yahut miras yoluyla kendi evladınıza intikal edecek olan) malları ahmaklara teslim etmeyin.2 Fakat onları yedirin, giydirin ve gönüllerini alacak sözler söyleyin.

Yetimleri, evlenme çağına gelene kadar deneyin. Reşit oldukları kanaatine varırsanız mallarını hemen teslim edin. Büyüdüklerinde nasıl olsa alacaklar diye mallarını israf ederek tez elden tüketmeye kalkmayın. Zengin olan veli yetim malından uzak dursun, fakir olan ise örfü uygun olarak yesin. Mallarını yetimlere teslim esnasında yanınızda şahit bulundurun. Hesap sormak için Allah yeter.

Anne baba ve akrabanın (miras) olarak bıraktıklarından erkeklere bir hisse vardır. Anne baba ve akrabanın bıraktıklarından- ister az olsun ister çık olsun- kadınların da bir hisse vardır, belirlenmiş bir hisse.

Miras taksimi sırasında, (diğer) akraba, yetim ve miskinler (yeri- yurdu olmayanlar) orada bulunacak olursa, onlara da bir şeyler verin ve gönüllerini alın.

Geriye (ölmelerinin ardından) çaresiz yetimler bıraktıkları zaman kendi çocukları için nasıl endişe duyuyorlarsa (hakkını savunamayacak durumda olanları mahrum bırakmaktan dolayı da aynı şekilde) vicdanları titresin. Allah’a karşı sorumlu davransınlar ve [haklarını savunamayanlar için] doğru olanı dile getirsinler.

Yetimlerin mallarını haksız yere yiyenler, karınlarını ancak ateşle doldurmuş olurlar. Zaten ateşi boylamaları yakındır.

Allah çocuklarınızın alacağı mirasla ilgili olarak, erkeğe kadının iki mislini vermenizi emreder. Eğer mirasçılar sadece kızlar ise ve ikiden fazlaysa, onlar mirasın üçte ikisini alırlar. Şayet bir tek kız ise, o zaman yarısını alır. Ana babaya gelince; ölenin çocuğu varsa her birine altıda bir, ölenin çocuğu yok da mirasçısı sadece anne ve babası ise üçte biri annesinindir. Kardeşleri de varsa, altıda biri annesinindir. Bütün bu paylaşım, ölenin vasiyeti yerine getirildikten ve varsa borcunun ödenmesinden sonradır. Babalarınızın ve oğullarınızın hangisinin sizin için daha hayırlı olduğunu bilmezsiniz. Bunlar Allah tarafından belirlenen paylardır. Şüphesiz Allah ilim ve hikmet sahibidir.

Hanımlarınızın eğer çocukları yoksa bıraktıkları mirasın yarısı sizindir. Eğer çocukları varsa -yaptıkları vasiyetin yerine getirilmesinden ve borçlarının ödenmesinden sonra kalan -mirasın dörtte biri sizindir. Sizin miras olarak bıraktıklarınızda ise- eğer çocuğunuz yoksa- dörtte biri hanımlarınızındır. Çocuklarınız varsa sekizde biri onlarındır. Bunlar da vasiyetinizin yerine getirilmesi ve borcunuzun ödenmesinden sonradır. Eğer miras bırakan bir erkek veya bir kadının kendi ana- babası da çocuğu da yok ama bir erkek veya bir kız kardeşi varsa her birinin payı altıda birdir. Eğer kardeşleri daha fazla ise - ölenin vasiyetinden ve borçlarının ödenmesinden sonra geriye kalanda- kimse zarar görmeden3- üçte bir hisseye ortaktırlar. Bu Allah’ın size bir vasiyetidir. Çünkü Allah Âlimdir, Halimdir.

İşte bunlar Allah’ın sınırlarıdır. Kim Allah’a ve O’nun resulüne itaat ederse Allah onu, altından nehirlerin aktığı cennetlere koyacaktır. Orada temelli kalacaklardır. İşte bu, en büyük başarıdır.

Her kim de Allah’a ve resulüne isyan eder, O’nun sınırlarını aşarsa, sürekli kalacağı bir ateşe atılacaktır. Onun için onur kırıcı bir azap vardır.

Kadınlarınızdan fuhuş yapanlar için aranızdan dört şahit isteyin. Eğer şahitlik yaparlarsa, ölüm onları alıp götürüne yahut Allah onlar için bir çıkış yolu gösterene kadar evlerde tutun.

Aranızdan fuhşu irtikâp edenlerin her ikisine de ceza verin. Eğer tövbe ederler de ıslah olurlarsa kendi hallerine bırakın.4 Çünkü Allah, Tevvabdır, Rahimdir.

Allah’ın kabulüne söz verdiği tövbe cahilane bir tutumla (anlık duygularına yenik düşerek) kötülük yapanların, sonra da hemen ardından tövbe edenlerin tövbesidir. Allah işte böylelerinin tövbelerini kabul eder. Çünkü Allah Alimdir, Hâkimdir.

Hayatı boyunca günah işleyip öleceğini anlayınca “şimdi tövbe ediyorum” diyenlerin ve kâfir olarak yaşayıp [son anda tövbe ederek] ölenlerin5 tövbeleri kabul edilmez. Onlara can yakıcı bir azap hazırlamışızdır.

Ey müminler topluluğu! Hoşunuza gitmediği halde kadınları (sırf) miras (mal hesabı) için6 nikâhınız altında tutmanız da, aşikâr bir fuhuş irtikâp etmedikçe, kendilerine verdiğiniz şeyin bir kısmını geri almak maksadıyla baskı yapmanız da helal olmaz. Onlarla güzel geçinin.7 Onlardan hoşlanmıyor olsanız bile hoşunuza gitmeyen bir şeyde Allah, birçok hayır takdir etmiş olabilir.

Eşinizden ayrılıp da başka biriyle evlenmek istediğiniz takdirde, önceki eşinize yükler dolusu altın vermiş olsanız bile, ondan hiçbir şeyi geri almayın. Boşamak istediğiniz eşinize [zina gibi] iftiralar atarak büyük bir günaha girmek pahasına mihri almanız olacak şey mi?

Hem nasıl alabilirsiniz ki, birbirinizle kaynaşmıştınız ve onlar sizden kesin bir teminat almışlardı.8

Sakın babalarınızın nikâhlamış olduğu kadınlarla evlenmeyin. Artık geçmişte olan olmuştur. Şüphesiz o fuhuştu iğrençti ve fena bir yoldu.

Şunlar size haramdır: Anneleriniz, kızlarınız, kız kardeşleriniz, halalarınız, teyzeleriniz, erkek kardeşlerin kızları, kız kardeşlerin kızları, sütanneleriniz, sütkız kardeşleriniz, karılarınızın anneleri (kayınvalideleriniz) üvey kızlarınız- ki şimdi himayeniz altında bulunuyorlar- size haram kılındı. Ancak onların anneleriyle (nikâh kıyıp da) henüz zifafa girmeden boşamışsanız o başka. Yine sizin öz oğullarınızın eşleri (gelinleriniz)ile evlenmeniz ve iki kız kardeşi aynı anda nikâh altında bulundurmanız da haramdır. Ancak geçen geçmiştir. Şüphesiz, Allah, Gafurdur. Rahimdir.

Elinizin altında bulunanlar dışındaki evli kadınları nikâhlamanız da haramdır. Allah’ın size yazdığı buyruk işte budur. Namuslu yaşamanız ve zinadan kaçınmanız şartıyla, bunların dışındaki kadınlarla malınızdan mihrlerini vererek evlenmeniz helaldir.

Şu halde onlardan yararlanmanıza karşılık, belirlenen ücretlerini bir hak olarak onlara verin. Ücretin tespitinden sonra farklı bir anlaşma yapmanızda üzerinize bir günah yoktur9. Şüphesiz Allah Âlimdir Hâkimdir.

Elmalılı Orj. İçinizden her kim hurrolan mü’min kadınları nikâh edecek genişliğe güç yetiremiyorsa ona da ellerinizin altındaki mü’min cariyelerinizden var, Allah kadrinizi iymanınızla bilir, mü’minler hep biribirinizden sayılırsınız, onun için fuhuşta bulunmayarak, gizli dost da edinmiyerek namuslu yaşadıkları halde onları sahiblerinin izniyle nikâh ediniz ve mehirlerini güzellikle kendilerine veriniz, eğer evlendikten sonra bir fuhş irtikâb ederlerse o vakit üzerlerine hür kadınlar üzerine terettüb edecek cezanın yarısı lâzım gelir, şu suret günaha girmek korkusu olanlarınız içindir, yoksa sabretmeniz sizin için daha hayırlıdır, bununla beraber Allah gafurdur, rahîmdir.

Allah size (hükümlerin) açıklamak, sizden öncekilerin uygulamalarını göstermek ve tövbenizi kabul etmek ister. Çünkü Allah Alimdir, Hâkimdir.

Allah sizin tövbe etmenizi ister, oysa şehvetlerine uyanlar büsbütün yoldan çıkmanızı ister.

Allah, sizin yükünüzü hafifletmek ister. Çünkü insan çok zayıf yaratılmıştır.

Ey müminler topluluğu! Mallarınızı batıl yollarla yemeyin. Karşılıklı rızaya dayalı ticaret olursa o başka.10 Kendinizi de [mal hırsına kapılmak suretiyle] öldürmeyin (helâk etmeyin). Çünkü Allah, size karşı çok merhametlidir.

Kim bunu düşmanlık olarak ve zulüm için yaparsa, Biz onu ateşe mahkûm edeceğiz; zira bu Allah için çok kolaydır.

Eğer yasaklanan günahların büyüklerinden kaçınırsanız, küçük günahlarınızı görmeyiz ve sizi saygın bir mevkie dâhil ederiz.

Allah’ın kiminize kiminizden daha fazla verdiği yetenek ve nimetleri temenni etmeyin (kıskanmayın). Erkeklerin çabalarıyla elde edecekleri nasipleri olduğu gibi kadınların da çabalarıyla elde edecekleri nasipleri olacaktır.11 Ve (İla İsteyecekseniz) Allah’ın fazlından isteyin. Çünkü Allah her şeyi biliyor.

Herkes için, geriye bıraktığı mirastan pay alacak mirasçılar tayin ettik; Ana- baba, akrabalar ve sözleşme imzaladığınız kimselerin12 nasiplerine düşeni verin; Bilin ki Allah her bir şeye şahittir.

Allah’ın, bazınızı bazınıza karşı daha avantajlı kılması sebebiyle13 ve kendi mallarından harcamaları nedeniyle erkekler, kadınlar üzerinde “sorumlu- gözeticidirler. Saliha kadınlar itaat ederler ve Allah’ın korunmasını istediği şeyi kocalarının bulunmadığı zamanlarda da korurlar. Hırçınlık göstermesinden14 endişe ettiğiniz kadınlarınıza önce öğüt verin, sonra yataklarından uzaklaşın ve nihayet dövün.15 Eğer size itaat ederlerse onların aleyhine bir yol aramayın. Kuşkusuz Allah çok Yüce’dir ve çok Büyük ‘tür.

Karıyla kocanın arasında bir ayrılık olacağından korkarsanız koca tarafından bir arabulucu ve kadın tarafından da bir arabulucu belirleyin. Aralarının düzelmesini dilerlerse Allah onları muvaffak kılar. Çünkü Allah her şeyi bilir ve her şeyden haberdardır.

Allah’a kulluk ediniz. O’na hiçbir şeyi ortak koşmayınız. Ana-babaya akrabaya, kimsesizlere, miskinlere (evi barkı olmayan avarelere), yakın komşulara, uzak komşulara, yakın arkadaşlara, yola çıkmış olanlara16 ve elinizin altındakilere iyilik ediniz. Çünkü Allah kendini beğenip övünenleri sevmez.

Onlar ki cimrilik ederler insanlara da cimriliği tavsiye ederler ve Allah’ın verdiği nimetleri başkalarından saklarlar. İşte bu [nankör] kâfirler için rezil edici bir azap hazırladık.

Yine onlar, mallarını sırf gösteriş için infak ederler.17 Çünkü Allah’a ve ahiret gününe inanmamışlardır. Kim ki şeytanı yoldaş edinir o çok kötü bir arkadaşa sahip olmuş demektir.

Allah’a ve ahiret gününe iman edip de Allah’ın kendilerine verdiğinden O’nun yolunda infak etselerdi ne kaybederlerdi? Çünkü Allah onların niyetlerini hakkıyla bilmektedir.

Allah zerre miktarı bile haksızlık yapmaz. Aksine (zerre)iyiliğin karşılığını[bile] kat kat verir ve [ayrıca] kendi katından büyük bir ödül de verir.

Her ümmetin için bir şahit18 getirdiğimiz zaman seni de bunların üzerine şahit olarak getirdiğimiz zaman halleri nice olur?

Kâfirlik edenler ve Rasul’e isyan edenler o gün yerin dibine geçmeyi temenni ederler. Çünkü sözü (olup biten hiçbir şeyi) Allah’tan gizleyemezler.

Ey müminler topluluğu, sarhoş iken19, ne dediğinizi bilinceye ve cünüp iken de -yolculukta olmanız hariç- gusül edinceye kadar namaza yaklaşmayın. Eğer hasta veya yolculukta iseniz ya da biriniz tuvaletten gelmişse yahut kadınlara dokunmuş da su bulamamışsa, bu durumda, temiz bir toprakla teyemmüm etsin. Toprağı yüzlerinize ve ellerinize sürün. Şüphesiz, Allah, Gafurdur, Rahimdir.

Kendilerine kitaptan bir pay verilenlerin, sapıklığı satın aldıkları gibi sizin de yoldan sapmanızı istediklerini görmüyor musun?

Sizin düşmanlarınızın kimler olduğunu en iyi Allah bilir. Ne var ki Allah’ın sizin veliniz olması ve yine Allah’ın sizin yardımcınız olması kâfidir.

Yahudilerden bir kısmı var ki başka manaya çekilebilen kelimelerle konuşurlar.[Mesela] Derler ki semi’nâ ve asaynâ”: dinledik sana sarıldık/dinledik yakana sarıldık,” isma’ ğayre musmain”: Dinle demek haddimize değil ama dinle!/Dinle dinleyemez olasıca! Bir de “râinâ”: Bizimle ilgilen/ bize çoban ol!” derler. Bunu yaparken dillerini eğip bükmek suretiyle ve dine saldırma maksadıyla yaparlar. Eğer bunların yerine “isma: Bizi dinle!”, “semi’nâ ve ata’nâ: Dinledik ve boyun eğdik”, bir de “unzurnâ: Bizimle ilgilen” deselerdi elbette daha iyi olurdu. Allah, kâfirlikleri yüzünden onları lanetlemiştir. Artık pek azı hariç iman etmezler.

Ey kitap ehli! Başınıza bir felaket20 gelmeden önce yahut Cumartesi ekibi gibi lânetlenmeden önce, yanınızda bulunanı (Tevrat’ı) doğrulayıcı olarak indirdiğimiz bu kitaba (Kur’an’a) iman edin. Allah’ın emri [tehdidi] mutlaka yerine gelir.

Allah kendisine eş koşulmasını asla affetmez. Bunun dışında herkimi dilerse onu bağışlar. Herkim Allah’a eş koşarsa doğrusu o Allah’a iftira atmış, büyük bir günah işlemiş olur.

[Şu kendi] kendini temize çıkaranları21 görüyor musun? Tersine, ancak Allah dilediğini temize çıkarır ve kimseye zerre miktarı haksızlık yapılmaz.

Bak işte nasıl da Allah’a iftira atıyorlar. Apaçık bir günah olarak bu(onlara) yeter!

Kendilerine kitaptan bir nasip verilmiş olanları (Yahudileri) görmüyor musun; hurafelere ve zorbalara inanıyorlar da (müşrik) kâfirler için, “Onlar, iman edenlerden daha doğru yoldadırlar” diyorlar.

Allah’ın lânetledikleri işte bunlardır. Allah, kime lanet ederse, ona yardım edecek kimse bulamazsın

Yoksa onların mülkte (kâinatın idaresinde) söz haklarımı var? Öyle olsaydı, insanlara bir çekirdek kabuğunu bile vermezlerdi.

Yoksa onlar, Allah’ın lütfundan verdiği nimetler için diğer insanlara haset mi ediyorlar? Oysa (daha önce) İbrahim ailesine [ki- Muhammed de aynı ailedendir-] kitabı ve hikmeti vermiş ve onlara büyük bir iktidar gücü nasip etmiştik.

Onlardan bir kısmı ona22 inandı, kimi de ondan yüz çevirdi ki onlara ceza olarak cehennem ateşi yeter.

Şüphesiz ayetlerimizi inkâr edenleri günü geldiğinde ateşe sokacağız. Derileri yanıp döküldükçe acıyı hissetsinler diye başka derilerle değiştireceğiz. Çünkü Allah Azizdir, Hakîmdir.

Îmân edip sâlih amel işleyenlere gelince; onları ebedi olarak kalacakları ve altlarından nehirler akan cennetlere koyacağız. Onlara tertemiz eşler verecek ve koyu gölgeliklerde ayarlayacağız.

Şüphe yok ki Allah, emanetleri ehline vermenizi ve insanlar arasında hükmettiğiniz zaman adaletle hükmetmenizi emrediyor. Allah, size ne de güzel öğüt veriyor. Çünkü Allah, Semi’dir, Basir’dir.

Ey müminler topluluğu: Allah’a itaat edin, peygambere itaat edin ve sizden olan emir sahiplerine (aranızda tesbit ettiğiniz yetkililere) de [itaat edin]. Şayet Allah’a ve ahiret gününe inanıyorsanız münakaşa ettiğiniz hususları Allah’a ve peygamberine götürün. Bu, daha hayırlıdır ve netice itibarıyla daha güzeldir.

Hem sana indirilene hem de senden önce indirilen vahiylere, inandıklarını iddia edenlerin halini görüyor musun? Onlar azgın zorbaların hakemliğine başvurmak istiyorlar. Oysa onu reddetmekle emredilmişlerdi. Şeytan da, onları böylece tamamen yoldan çıkarmak istiyor.

Onlara, “Allah’ın indirdiğine ve Peygamber’ine geliniz” denildiğinde, o münafıkların senden tamamen uzaklaştıklarını görürsün.

Elleriyle yaptıkları yüzünden başlarına bir felâket geldiği zaman, “Biz yalnızca iyilik etmek ve aranızı uzlaştırmak istemiştik” diye yemin ederken, halleri nice olur?

İşte onlar Allah’ın kalplerinde olanları bildiği kimselerdir. Onları dikkate alma. Yine de onlara nasihatlerde bulun ve içlerine işleyecek etkili sözler söyle.

Biz her peygamberi ancak Allah’ın izniyle ve kendisine itaat edilmesi için göndeririz. Eğer onlar kendilerine zulmettikleri zaman sana gelseler, Allah’tan bağışlanma isteseler ve [sen de bir] resul olarak onlar için bağışlanma dileseydin onlar elbette Allah’ı Tevvâb ve Rahîm bulurlardı.

Ama hayır! Rabb’in seni temin eder ki aralarında anlaşmazlığa düştükleri zaman seni hakem tayin edip, sonra da verdiğin hükme tam bir teslimiyetle rıza göstermedikçe iman etmiş sayılmazlar.

Şayet onlara, “hayatınızı feda ediniz” yahut “yurdunuzu terk ediniz” diye emretmiş olsaydık, çok azı hariç, bunu yapmazlardı. Oysa tavsiye edilen şeyi yapmış olsalardı, bu, onlar için daha hayırlı olurdu ve güçlenmelerine yarardı.

Üstelik onlara katımızdan fazlasıyla bir mükâfat verirdik.

Ve onları dosdoğru yola sevk ederdik.

Kim Allah ve Resul’e itaat ederse, işte onlar, Allah’ın kendilerine nimet verdiği, peygamberlerle, sıddıklarla, şahitlerle ve sâlihlerle beraberdirler. Ne güzel arkadaştır bunlar.

Bu lütuf Allah’tandır ve Allah’ın her şeyi bilmesi [sizin için] yeterlidir.

Ey müminler topluluğu! Savaşa hazırlıklı olun da gerektiğinde kıtalar halinde gerektiğinde topyekûn seferber olun.

Aranızda ağırdan alanlar olacaktır. Başınıza bir felâket gelirse der ki: “Allah bana lütfetti de onlarla beraber olmadım.”

Fakat Allah size lütuflundan bir zafer ihsan edince, sanki aranızda hiçbir dostluk bağı23 yokmuş gibi konuşur ve “Keşke onlarla beraber olup ben de bir kazanç elde etseydim.” der.

Öyleyse, dünya hayatına karşılık ahireti satın alanlar Allah yolunda savaşsınlar. Kim, Allah yolunda savaşır da öldürülür veya galip gelirse, Biz, ona yakında büyük bir karşılık vereceğiz.

Size ne oluyor da “Rabbimiz, bizi halkı zalim olan bu ülkeden kurtar, bize tarafından sahip çıkacak birini gönder ve bize tarafından yardım edecek birini gönder!” diye feryat eden ezilmiş erkekler, kadınlar ve çocuklara varken niçin hâlâ Allah yolunda savaşmıyorsunuz?

İman edenler Allah yolunda, kâfirlerse tâğûtun (şeytan gibi Allah’a isyan edenlerin) yolunda savaşırlar. O halde siz şeytanın dostlarıyla savaşın. Kaldı ki şeytanın hilesi zayıftır.

Vaktiyle: “Savaştan uzak durun, (şimdilik) namazınızı kılın, zekâtınızı verin! Denilenlerin şimdiki halini görüyor musun? Onlara savaş farz kılınınca, içlerinden bir grup, Allah’tan korkarcasına, hatta daha fazla korkup şöyle diyorlar: “Ey Rabbimiz! Neden bize savaşmayı emrettin? Keşke biraz daha zaman tanısaydın!” De ki: “Dünyanın zevkleri sınırlıdır. Muttakiler için ahiret daha hayırlıdır ve onlara zerre miktarı haksızlık yapılmaz.

Nerede olursanız olun ölüm sizi bulur, sağlam kalelerde olsanız bile. Onlara, bir iyilik isabet etse, “Bu Allah katındandır.” derler.24 Onlara, bir kötülük isabet etse, “bu senin yüzündendir.” derler. De ki: “Hepsi Allah katındandır.25” Bu topluma ne oluyor da hadiseleri fıkhetmiyorlar (yaşanan olayların sebep-sonuç ilişkisini analiz etmiyorlar.)26

Sana gelen iyilik, Allah’ın (fazlından)dır. Başına gelen kötülük ise nefsinden(ellerinin yaptığı yüzündendir.27.28 Seni insanlara peygamber olarak gönderdik. Şahit olarak Allah yeter.

Kim peygambere itaat ederse, Allah’a itaat etmiş olur. Kim de yüz çevirirse (bilsin ki), biz seni onların başına bekçi göndermedik.

Yüzüne karşı “Tamam” derler. Fakat yanından çıkınca, onlardan bir güruh karanlık mahfillerde söylediklerinin tersine plânlar kurarlar. Allah onların plânlarını kaydediyor. Onları dikkate alma. (sadece)Allah’a tevekkül et. Vekil olarak Allah yeter.

Mantıklıarını kullanmıyorlar mı ki şayet Kur’an Allah katından olmasaydı onda pek çok tutarsızlık bulurlardı.

Onlara, güven veya korkuya dair bir söylenti ulaşsa onu hemen yayarlar. Hâlbuki onu Peygamber’e ve yetkili kimselere götürselerdi, içlerinden olayın iç yüzünü anlayanlar olurdu. Eğer size Allah’ın lütfu ve rahmeti olmasaydı, içinizden pek azı hariç, şeytana uyardınız.

Şu halde Allah yolunda savaş. Sen ancak kendinden sorumlusun. Müminleri de yüreklendir. Allah kâfirler güruhunun baskısını kıracaktır. Allah’ın baskısı daha şedit tepelemesi daha çetindir.

Kim bir iyiliğe eşlik ederse nasibini alır; kim de kötülüğe eşlik ederse ondan sorumlu tutulur. Ve Allah [yapılan] her şeyin karşılığını verir.

Size, selam29 verildiğinde (dostluk eli uzatıldığında) daha iyisiyle veya aynısıyla karşılık verin. Zira Allah, her şeyi hesaba katar.

Allah -ki O’ndan başka ilah yoktur- Kıyamet günü sizi bir araya toplayacaktır. Bunda hiçbir şüpheye yer yoktur. Kimin sözü Allah’ın sözünden daha doğru olabilir?

Size ne oldu da münafıklar hakkında iki gruba ayrıldınız? Oysa Allah, onları yaptıkları sebebiyle [sınamış ve asıllarına] döndürmüştür. Allah’ın saptırdığını hidayete eriştirmek mi istiyorsunuz? Allah kimi saptırırsa, artık sen ona bir çıkış yolu bulamazsın.

Onlar, sizin de kendileri gibi kâfir olmanızı ve böylece kendileriyle eşit seviyede olmanızı isterler. Allah yolunda hicret etmedikçe [pozisyonlarını değiştirmedikçe] onları dost edinmeyin. Direnecek olurlarsa onları yakalayın ve bulduğunuz yerde hemen öldürün. Onlarla bir dostluk kurmayın ve onlara yardımcı olmayın

Ancak aranızda anlaşma bulunan bir topluma sığınanlar yahut sizinle de kendi toplumlarıyla da savaşmak istemedikleri için bunalıp da size gelenler (tarafsız kalmayı seçenler olursa) bundan müstesnadır. Eğer Allah dileseydi, onları size musallat eder ve onlar da sizinle savaşırlardı. Sizden uzak durur, çatışmayı bırakır ve barış içinde yaşamayı teklif ederlerse artık onlara dokunmanıza Allah izin vermez.

Bir de hem sizin hem de kendi toplumlarının nezdinde güvenli bir noktada olmayı arzu edenler vardır. Fakat ne zaman bir fitne ortamı bulsalar balıklama dalarlar. Şayet sizi tacizden geri durmaz, barışa yanaşmaz ve saldırıdan ellerini çekmezlerse, onları takip edin ve yakaladığınız yerde öldürün. İşte size, aleyhlerine açık bir yetki verdiklerimiz bunlardır.

Bir müminin, başka bir mümini öldürmesi olamaz. Yanlışlıkla olursa o başka. Kim bir mümini yanlışlıkla öldürürse, boynu bağlı30 bir mümini özgürlüğüne kavuşturması ve maktulün ailesine teslim edilecek bir diyet ödemesi gerekir. Ailesi diyeti bağışlarsa o başka. Yanlışlıkla öldürülen mümin, size düşman bir topluluktan ise öldürenin, boynu bağlı bir mümini özgürlüğüne kavuşturması gerekir. Eğer yanlışlıkla öldürülen aranızda anlaşma olan bir topluluktan ise bu durumda öldürenin yanlışlıkla öldürdüğü kimsenin ailesine diyet ödemesi ve boynu bağlı bir mümini özgürleştirmesi gerekir. Kim bunları bulamazsa art arda iki ay oruç tutar. Bu onun tövbesini Allah’ın kabul etmesi içindir. Allah Âlimdir, Hâkimdir.

Her kim bir mümini kasten öldürürse onun cezası, içinde süreli kalacağı cehennemdir. Allah ona gazap etmiş, lânetlemiş ve onun için büyük bir azap hazırlamıştır.

Ey müminler topluluğu! Allah yolunda vurmak31 için harekete geçtiğinizde [düşmanınızın] durumunu araştırın. Size barış elini uzatana, dünya hayatının imkânlarını isteyerek “sen mümin değilsin” demeyin. Allah katında çok ganimet (sınırsız imkânlar) vardır. Siz de daha önce böyle idiniz de Allah size lütfetmişti. (sizi Müslüman yapmıştı.) Öyleyse iyice araştırın. Çünkü Allah yaptıklarınızdan haberdardır.

Mü’minlerden –durumu zaruri olanlar hariç-[evlerinde] oturanlarla malları ve canlarıyla Allah yolunda cihat edenler eşit değildir. Allah malları ve canları ile cihat edenleri derece bakımından oturanlardan üstün tutmuştur. Gerçi Allah hepsine iyilik vaat etmiştir ama malları ve canları ile cihat edenleri oturanlara nazaran büyük bir ödül [vaat etmek suretiyle] üstün tutmuştur.

[Ödül olarak] kendi zatından dereceler mağfiret ve rahmet... Çünkü Allah Gafurdur, Rahimdir.

Şu var ki Melekler kendi kendilerine zulmeden kimselerin canlarını alırken: “Durumunuz neydi? diye sorarlar. Onlar: “Biz bulunduğumuz yerde zayıf durumdaydık”32 derler. Melekler: “O halde neden ortamınızı değiştirmediniz Allah’ın arzı geniş değil miydi?”33 derler. İşte bunların yeri cehennemdir. Orası ne kötü bir yerdir.

Ancak, [gerçekten] çaresiz kalan, bir çıkış yolu bulamayan erkek, kadın ve çocuklardan zayıflar bunun dışındadır.

Umulur ki Allah, bunları affeder. Çünkü. Allah Gafurdur, Rahimdir.

Kim Allah yolunda hicret ederse yeryüzünde barınacak çok yer ve bolluk bulur. Kim de Allah’a ve resulüne hicret34 için evinden çıkar sonra da kendisini ölüm yakalarsa, ödülünü vermek Allah’a düşer. Çünkü Allah Gafurdur, Rahimdir.

Yolculukta olup da kâfirlerin şerrinden korkacak olursanız, namazları kısaltmanızda bir günah yoktur. Zaten kâfirler size aşikâr düşmandır.

Sen onların aralarında bulunup da onlara namaz kıldırdığında içlerinden bir kısmı seninle beraber namaza dursun. Silahlarını da yanlarına alsınlar. Bunlar secdeye vardıklarında diğer bir kısmı arkanızda beklesin. Sonra o namaz kılmamış olan diğer kısım gelsin seninle beraber namaz kılsınlar ve dikkatli davransınlar, silahlarını yanlarına alsınlar. Kâfirler arzu ederler ki, silahlarınızdan ve eşyanızdan gafil bir anınızda size baskın yapsınlar. Eğer yağmurdan dolayı bir sıkıntı yaşarsanız veya hasta olursanız, önlemlerinizi alarak silahlarınızı bırakmanızda bir sakınca yoktur. Kuşkusuz, Allah kâfirler için onur kırıcı bir azap hazırlamıştır.

Namaz sonrasında ister ayakta olun ister oturmuş olun veya yanınız üzere yatıyor olun (her durumda) Allah’ı zikredin. Emniyete kavuştuğunuzda namazı tam kılın. Çünkü namaz, müminler üzerine vakitleri belli bir farz olarak yazılmıştır.

Düşman ordusunu takipte gevşeklik göstermeyin. Eğer siz acı çekiyorsanız, onlar da sizin gibi acı çekiyorlar. Kaldı ki siz Allah’tan onların ummadıkları şeyleri umuyorsunuz.

Biz sana Kitabı insanlar arasında Allah’ın öğrettiği şekilde hükmetmen için hak olarak (temel bir maksat için) indirdik. Sakın hainleri savunma.

Ve Allah’tan mağfiret dile.35 Allah Gafurdur, Rahimdir.

[Aslında] Kendi benliklerine hainlik edenler lehine mücadeleye girme. Çünkü Allah günahkâr hainleri sevmez.

İnsanlardan gizleyebilirler ama Allah’tan gizleyemezler. Zira gece vakti Allah’ın razı olmadığı sözü (planlarını) kurarlarken Allah onlarla beraberdi. Çünkü Allah, tüm faaliyetlerini kuşatmıştır.

Diyelim siz onları dünya hayatında savundunuz, Peki, kıyamet günü Allah’a karşı onları kim savunacak yahut onlara sahip çıkacak?

Kim bir kötülük yapıp yahut kendine zulmedip, sonra da Allah’tan bağışlanma dilerse, Allah’ı Gafur ve Rahim olarak bulacaktır.

Kim bir günah işlerse sadece kendi aleyhine işlemiş olur. Allah Âlimdir, Hâkimdir.

Kim de bir yanlışlık yapar veya bir günah işler, sonra da onu suçsuz birinin üzerine atarsa, muhakkak (vebali) büyük bir iftirada bulunmuş ve kesin bir günah yüklenmiş olur.

Eğer Allah’ın sana lütfu ve rahmeti olmasaydı, onlardan bir güruh seni yoldan çıkarmaya girişmişti. [Artık] kendilerinden başkasını yanıltamazlar ve sana bir zarar veremezler.[Çünkü] Allah, sana kitabı ve hikmeti indirmiş36 ve bilmediğin şeyleri öğretmiştir. Allah’ın sana olan lütfu çok büyüktür.

Gizli konuşmaların çoğunda hayır yoktur. Sadaka vermeyi, iyilik yapmayı ya da insanların arasını düzetme maksadıyla olursa o başka. Kim bunları Allah’ın rızasını kazanmak amacıyla yaparsa, biz ona büyük bir mükâfat vereceğiz.

Kim de kendisine dosdoğru yol apaçık belli olduktan sonra, peygamberden ayrı düşer ve müminlerin yolundan başka bir saparsa onu tercih ettiği yolda bırakırız. Fakat onu cehenneme atarız. Orası ne de kötü yerdir.

Şüphesiz Allah, kendisine şirk koşulmasını bağışlamaz. Bunun altındakileri dilediği kimse için bağışlar. Allah’a şirk koşan kimse derin bir sapıklığa düşmüştür.

(Şirk koşanlar) Allah’ı bırakıp tanrıçalara37 yalvarırlar aslında asi şeytandan dilekte bulunurlar.

Allâh şeytana lanet etti. O şöyle demişti: Yemin olsun ki kullarından nasibime düşen kısmı mutlaka elde edeceğim.

Ve onları yoldan çıkaracağım, beklentiler peşinden koşturacağım. Yemin olsun ki emredeceğim de hayvanların kulaklarını yaracaklar,38 yine yemin olsun ben onlara emredeceğim onlar da Allah’ın yarattığını (fıtratı) değiştirecekler. Ve fakat kim Allah’ı bırakıp da Şeytan’ı rehber edinirse, kesinlikle ziyana uğramış demektir.

Çünkü Şeytan onlara vaatlerde bulunur; onları hep beklenti peşinde koşturur. Oysa Şeytan’ın vaatleri zihin bulandırmaktan ibarettir.

İşte onların varacağı yer cehennemdir. Oradan, kaçacak yer de bulamayacaklardır.

İman edip salih amellerde bulunanlara gelince, biz onları altlarında nehirler akan cennetlere sokacağız. Onlar orada ebedî kalacaklardır. Bu, Allah’ın hak olan vadidir. Allah’tan daha doğru sözlü kimse var mı?

[Allah’ın cennet vaadi] Sizin beklentilerinize göre de ehli kitabın beklentilerine göre de gerçekleşecek değildir. Kim bir kötülük yaparsa, onun cezasını çeker. Ve hiç kimse Allah’tan başka ne bir dost ne de bir yardımcı bulamaz.

Erkek olsun, kadın olsun herkim mümin olarak ameli salih işlerse işte onlar cennete girecekler ve zerre kadar bile haksızlığa maruz kalmayacaklardır.

Muhsin39 olarak yüzünü Allah’a dönenden dini(yolu)[aklen] daha güzel olan kimdir? [Öyle ya o İbrahim gibidir ve o] Hanif olarak (akıl yürüterek) İbrahim milletine (yöntemine) tabi olmuştur ki Allah İbrahim’i dost edinmişti.40

Göklerde ve yerde ne varsa hepsi Allah’ındır ve Allah [ilmiyle] her şeyi kuşatmıştır.

Kadınlar hakkında senden fetva istiyorlar. De ki: Allah onlar hakkındaki hükmünü size açıklıyor: Yetim kadınlar hakkındaki hükmün [bir kısmı daha önce; bkz. 4:3-13] kitapta size okunmuştu: O yetim kadınlar ki [cahiliye döneminde] nikâh haklarına (başkalarıyla evlenme isteklerine mani olduğunuz gibi mihrlerini vererek) evlenmek de istemezdiniz.41

Bu hükümler benzer şekilde haklarını vermediğiniz zayıf çocuklar ve kıstasına [hassas adalet ölçülerine]42 riayet etmediğiniz yetim kızlar hakkında nazil olmuştu.

Eğer bir kadın, kocasının hırçınlık göstermesinden yahut ilgisiz davranmasından korkarsa, [konuşup] anlaşarak aralarını düzeltmelerinde bir sakınca yoktur. Hem barış en iyisidir. İnsan doğası ise bencilliğe yatkındır. İyilik eder [fedakârlıkta bulunur] ve özen gösterirseniz, Bilin ki Allah yaptıklarınızdan haberdardır.

Ne kadar isteseniz de kadınlar arasında tam olarak adaleti sağlayamazsınız. [Bari], birine tamamen meyledip ötekini boşlukta bırakmayınız. Eğer iyi davranır ve özen gösterirseniz. Bilin ki Allah Gafurdur, Rahimdir.

Eğer [Her şeye rağmen] ayrılacak olurlarsa Allah sınırsız imkânlarıyla onları kimseye muhtaç etmez. Çünkü Allah Vasidir. (imkânları sınırsızdır) ve Hâkimdir.

Göklerde ve yerde ne varsa hepsi Allah’ındır. Sizden önce kendilerine kitap verilenlere de size de Allah’a karşı saygılı davranmanızı tavsiye ettik. Eğer nankörlük ederseniz, bilin ki göklerde ve yerde ne varsa hepsi Allah’ın mülküdür. Allah Ganidir, (hiçbir şeye muhtaç değildir) ve Hamid’dir.

Göklerde ve yerde ne varsa hepsi Allah’ındır. Vekil olarak Allah yeter.

Ey insanlar! O dilerse sizi yok edip yerinize başkalarını getirebilir. Zira Allah bunu yapacak güçtedir.

Kim bu dünyanın nimetlerini isterse, dünyanın da ahiretin de nimetleri Allah katındadır. Ve Allah Semidir, Âlimdir.

Ey Müminler Topluluğu! Allah için ölçüleri ayakta tutan şahitler olun. Kendiniz, ana-babanız veya yakınlarınızın aleyhine olsa bile. Yine ister zengin olsun ister fakir olsun fark etmez. Allah onlara sizden daha yakındır. Nefsinizin arzusuna uyarak adaletten ayrılmayın. Eğer dilinizi eğip bükerseniz (gerçeği çarpıtırsanız) veya büsbütün şahitlikten kaçınırsanız, iyi bilin ki Allah bütün yaptıklarınızdan haberdardır.

Ey müminler topluluğu! Allah’a, Peygamberine, Peygamberine indirdiği Kitab’a ve daha önce indirdiği kitaplara iman ediniz.43 Kim Allah’ı, meleklerini, kitaplarını, peygamberlerini ve kıyamet gününü inkâr ederse tamamen sapıtmıştır.

Öyle kimselerde vardır ki önce iman ettiler sonra kafir oldular. Sonra yine iman edip tekrar kafir oldular. Nihayet küfürlerinde ileri gittiler. Allah onları affetmeyecek ve asla bir çıkış yolu göstermeyecektir.

[İşte o] münafıklara can yakan bir azabın müjdesini ver.

Onlar, müminleri bırakıp kâfirleri dost edinirler. Onların yanında itibar mı arıyorlar? Oysa bütün itibar Allah’ın yanındadır.

O, size Kitabında: “Allah’ın ayetlerinin inkâr edildiğini ya da alaya alındığını duyarsanız başka bir konuya geçilmediği sürece o mecliste oturmayın, yoksa onlar gibi olursunuz.” diye vahyetmişti. Kuşkusuz, Allah, bütün münafıkları ve kafirleri cehennem’de toplayacaktır.

Onlar sizin durumunuzu takip ederler. Eğer size Allah’tan bir zafer nasip olursa “Biz de sizinle birlikte değil miydik?” derler. Ama kâfirlere bir nasip düşerecek olsa “Sizin üstün gelmenizi biz saglamadık mı mü’minlerden (gelecek tehlikeleri) önlemedik mi?” derler. Allah, kıyamet günü aranızda hükmünü verecektir.[Kaldı ki] Allah, mü’minler aleyhine kafirlere asla fırsat vermez.

Münafıklar [güya] Allah’ı oyuna getirmeye çalışırlar. Aslında O’dur onları oyuna getiren. Namaz [gibi hayırlı işler] için harekete geçecek olsalar bunu gönülsüzce yaparlar. İnsanlara gösteriş için yaparlar. Ve Allah’ı çok az anarlar.

Ne otarafa ne bu tarafa yalpalayıp dururlar. Zaten Allah’ın şaşırttığı kimseye bir çıkar yol bulamazsın.

Ey Müminler toplulugu müminleri bırakıp kâfirleri dostlar edinmeyin.[Böyle yaparak] aleyhinize kullanılacak kesin bir belgeyi Allah’ın önüne koymak istiyor misinin?

Doğrusu münafıklar ateşin en alt tabakasındadırlar. Onlara yardım edecek kimse de bulamazsın.

Ancak tevbe edenler halini düzeltenler, Allah’a sarılan ve dinini Allah’a tahsis edenler olursa o başka. Onlar, müminlerle beraberdirler ve Allah, müminlere büyük bir mükafaat verecektir.

Eğer şükreder ve iman ederseniz, Allah size ne diye azap etsin? Zira Allah Şakir’dir ve Alimdir.

Allah, zulme uğrayanlar dışında kimsenin kötü sözü açıkça söylenmesini hoş karşılamaz. Kuşkusuz Allah, Semidir, Alîm dir. (Sözünüzü de maksadınızı da bilir)

Açıktan bir hayır yaparsanız, yahut onu gizlerseniz, ya da size yapılan kötülüğü affederseniz bilin ki Allah, çok affedicidir ve her şeye de gücü yeter.

Allah’ı ve peygamberlerini inkâr edenler, Allah ile peygamberlerinin arasını ayırmak isteyenler, kimine inanırız, kimini inkâr ederiz diyenler, inanmakla inkârın arasında bir yol tutmak isteyenler…44 İşte onlar gerçek kâfirlerdir. Biz de kâfirlere onur kırıcı bir azap hazırlamışızdır.

Allah’a ve peygamberlerine iman eden ve onlardan birini diğerlerinden ayırmayanlar...İşte onların mükafatlarının verileceği gün gelecektir.

Kitap ehli, senden, kendilerine gökten (Tevratın taş levhaları gibi) bir kitap indirmeni istiyorlar. Bundan daha büyüğünü Musadan istemişler ve: “Allah’ı bize açıkça göster” demişlerdi. Zalimliklerinden ötürü onları yıldırım çarptı.45 Kesin deliller geldiği halde ardından yine de buzağıya taptılar. Onları bundan dolayı da affettik. Ve Musa’ya kesin yetkiler verdik.46

Onlardan söz almak için Tur dağını üzerlerine kaldırmıştık. Bir de onlara: “O kapıdan secde ederek girin” demiştik. Onlara “Cumartesi günleri aşırı gitmeyin” demiştik, onlardan bu konularda sağlam söz almıştık.

Verdikleri sözden caymaları, Allah’ın ayetlerini inkar etmeleri, peygamberleri haksız yere öldürmeleri ve kalplerimiz kapalı,47 demelerinden dolayı…Aslında kalplerini, inkarları yüzünden Allah kapatmıştır. Bu nedenle azı hariç iman etmezler.

Kâfirliklerinden ve Meryem’e büyük bir iftira atmalarından,

Ve de “Allah’ın resulü Meryem oğlu İsa Mesih’i öldürdük” demeleri sebebiyle... Oysa onu ne öldürebildiler ne de çarmıha gerebildiler. Fakat onlara öyle geldi. İsa hakkında ihtilaf edenler derin bir şüphe içindedirler. Onlar bu konuda bir ilme (ilmi bir kanıta) sahip değildirler. Sadece tahmin yürütüyorlar. (Evet) kesinlikle onu öldüremediler. Tersine Allah onu kendisine yükseltti. Çünkü Allah Azizdir, Hakimdir.48

Ehli kitaptan (hiçbir mezhep) yoktur ki onun(isanın)ölümünden49 önce ona (İsa hakkındaki yanlış kanaatlere) inanmış (inanmayı sürdürmüş) olmasınlar.50 İsa da kıyamet günü onların aleyhine şahitlik edecektir. (Bkz:5:116-118)

Yaptıkları zulümler ve çoklarını Allah yolundan saptırmaları nedeniyle kendilerine helâl kılınmış tertemiz şeyleri, Yahudi toplumuna haram kıldık.

Ayrıca yasak olmasına rağmen faizi alıyor ve batıl gerekçelerle insanların mallarını yiyorlardı. Onlardan kâfir olanlara can yakan bir azap hazırladık.

Fakat onlar arasında ilme nüfuz etmiş alimler ve müminler, sana indirilene ve senden önce indirilenlere iman ederler. Onların içinde namaz kılan, zekat veren, Allah’a ve ahiret gününe iman edenlere gelince, işte onlara büyük bir mükafat vereceğiz.

Nuh’a ve ondan sonra gelen peygamberlere vahyettiğimiz gibi sana da vahyettik. İbrahim’e, İsmail’e, İshak’a, Yakub’a, torunlarına, İsa’ya, Eyyub’a, Yunus’a, Harun’a ve Süleyman’a da vahyettik. Davud’a da Zebur’u verdik.

Daha önce sana kıssalarını anlattığımız resuller olduğu gibi anlatmadığımız resuller de oldu. Ve Allah Musa ile konuştu.51

Müjdeleyen ve uyaran resuller gönderdik ki, resullerin ardından kimsenin Allah’a karşı bir bahanesi kalmasın. Şüphesiz Allah Azizdir, Hakimdir.

Lâkin Allah, sana (bu kitabı) indirdiğine şahiddir, onu ilmiyle indirmiştir. Buna melekler de şahiddir. Kaldı ki şahid olarak, Allah yeter”

Kafirler toplumundan olan ve Allah’ın yolundan saptıranlara gelince, onlar derin bir sapıklık içindedirler.

Gerçek şu ki kâfirler toplumundan olan ve zulme sapanları Allah affetmeyecek ve onlara doğru yolu da göstermeyecektir.

İçinde ebedi kalacakları Cehennem yolu hariç. Bu da Allah için çok kolaydır.

Ey insan toplulugu! Resul size Rabb’inizden hak olanı getirmiştir.O halde kendi iyiliğiniz için ona iman edin. Eğer inkâr ederseniz, bilin ki gökte ve yerde olan her şey Allah’ındır. Şüphesiz Allah, Alimdir. Hakimdir.

Ey Ehli kitap dininizde aşırı gitmeyin. Allah hakkında gerçek dışı iddialarda bulunmayın! Meryem oğlu İsa Mesih ancak, Allah’ın bir elçisi, Meryem’e ilettiği kelimesi ve O’nun tarafından yaratılmış bir ruhtur52. Şu hâlde, Allah’a ve elçilerine iman edin; (Allah)”üçtür” demeyin, kendi iyiliğiniz için bu inancınızdan vazgeçin! Allah, ancak tek bir ilâhtır! Çocuk edinmek O’nun şânına yakışmaz! Göklerde ve yerde ne varsa, zaten hepsi O’nundur. Vekil olarak, Allah yeter.53

Ne Mesih, ne de Allah’a yakın melekler, Allah’a kul olmaktan kaçınmazlar. Kim O’na kulluktan kaçınır ve kibirlenirse bilsin ki Allah, hepsini huzuruna toplayacaktır.

İman eden ve salih amel işleyenlere mükâfatlarını tam olarak ödeyecek, lütfundan onlara daha fazlasını da ihsan edecektir. Kulluktan kaçınan ve kibirli davrananlara ise can yakan bir azaba mahkum edecektir. Onlar, Allah’ın azabından kendilerini koruyacak ne bir dost, ne de bir yardımcı bulamayacaklar.

Ey insanlık alemi! Rabbinizden size bir kanıt geldi. Size aşikâr bir nur (Kur’an) indirdik.

Allah’a iman edip ona (Kur’an’a) sımsıkı sarılanlara gelince; Allah onları rahmet ve lütfuna gark edecek ve onları sıratı müstakiminde yürütecektir.

Senden Kelale (1. Dereceden mirasçısı olmayanlar) hakkında fetva istiyorlar. De ki: fetvâyı size Allah veriyor.” Bir kimse ölür, çocuğu olmaz, tek bir kız kardeşi bulunursa bıraktığı mirasın yarısı ona kalır. Bir kadın ölür de çocuğu bulunmazsa erkek kardeşi onun bütün mirasını alır. Ölenin kız kardeşleri iki tane ise, mirasın üçte ikisi onlarındır. Mirasçılar; erkek ve kız kardeşler ise erkek, iki kıza eşit pay alır. Yanlışlık yapmayasınız diye Allah size (hükümlerini) böyle açıklıyor. Çünkü Allah her şeyi biliyor.

Açıklamalar

  1. 1

    Yetimlerle evlenmek kıst şartına bağlanmıştır. Bu şartı yerine getiremeyeceği endişesi taşıyanların - adalet şartına riayet etmeleri koşuluyla-başka kadınlarla evlenmeleri tavsiye edilmiştir. Buradan kıstın adil davranmaktan hem farklı hem daha ağır bir şart olduğu sonucu çıkar. Kıst burda ölçü anlamındadır. Kıstas da aynı köktendir. Yetim evliliklerinde hem yetime hem kendine yazık etmeden ve sosyal çevrenin hassasiyetlerini de dikkate alarak evliliği yürütmek ağır bir sorumluluk gerektirir.

  2. 2

    Yetime veli tayini, yetimin mallarının meşru kullanımı ve ahmaklık kararının tescili bir otoritenin hakemliğine ihtiyaç duyar.

  3. 3

    “Malın üçte birinden fazlası vasiyet yoluyla yabancılara dağıtılmak suretiyle” Çünkü Peygamberimiz, yasal mirasçıların bulunduğu hallerde mal varlığının üçte-birini aşan miktarda vasiyette bulunmayı yasaklamıştır. (Buhârî ve Müslim).

  4. 4

    Bu ve önceki ayette kimlerin kastedildiği farklı yorumlara neden olmuştur. Kur’an bazen yoruma açık ifadeler kullanarak zamanın şartlarına göre farklı uygulamalara izin verir.

  5. 5

    Bkz: Yunus:9

    Yeni konu-------------------------------------------

  6. 6

    Zemahşerî tarafından yapılan yorumlardan birine göre bu, erkeğin, malına mirasçı olmak ümidiyle sevmediği kadını zorla tutmasına -ve dolayısıyla, başka bir erkek ile evlenmekten onu alıkoymasına- işaret eder. (M:Esed)

  7. 7

    Bkz: Bakara 229

  8. 8

    Hz. Peygamber (s.a.s): “Kadınlar hakkında Allah’tan korkun.

    Çünkü siz onları Allah’ın birer emaneti olarak aldınız ve Allah 'm kelimesi (sözü) ile onları kendinize helâl kıldınız. (Müslim hac:147)

  9. 9

    Ayetin bu kısmı büyük bir ihtimalle sınırlı süreli evliliğe (muta nikâhına) işaret etmektedir. Nitekim İbn Mes’ûd, Übey b. Ka’b ve İbn Abbas gibi bazı büyük sahâbîler bu ayeti (kendilerinden belli bir süreye kadar faydalandığınız kadınlara….) şeklinde okumuşlardır Hz. Peygamber döneminde ruhsat olarak birçok kez uygulanan muta nikâhı Hz. Ömer tarafından yasaklanmıştır. Ancak İmâmiyye muta nikâhının caiz olduğunu savunmaktadır. (Mustafa Öztürk)

    Yeni konu 17.10.2022

  10. 10

    Ticaret ve batıl sebep birlikte düşünüldüğünde burada öncelikle faize bir gönderme yapılmış olmalıdır. Bkz: Bakara 279

  11. 11

    Zımnen: Allah’ın başkasına verdiği yetenek imkân ve güzellikleri kıskanacağınıza kendi yeteneklerinize uygun çaba sarf edin.

  12. 12

    Ebu Müslim İsfahani’ye göre kastedilen eşlerdir. (Razi) Murisin sağlığında yaptığı anlaşmalardan doğan mükellefiyetler de bu kapsama girer.

  13. 13

    Bağlama uygun olarak erkeklerin kadınlardan ayrıcalıklı olmaları

  14. 14

    Bir önceki cümlede övülen kadının özellikleri sayılmış olup nüşuz ile bu özelliklere dikkat etmeyen kadınlar kastedilmiştir.

  15. 15

    Vedribuhünne (Onları dövün) İfadesi en ağır yaptırımdır ve son çare olarak tavsiye edilmiştir. Bazı kadınlar için bu iyi sonuçlar verebilir.

  16. 16

    İster yolcuya ister hayırlı bir hizmet için yola çıkıp da yarı yola kalanlara

  17. 17

    Bkz. Beled suresi 6 ve ilgili dipnot.

  18. 18

    Allah’ın emirlerini tebliğ ettiklerine dair. Nitekim peygamberimiz ümmetini veda hutbesinde şahit tutmuştu.

  19. 19

    Arapça metindeki “sekr” (sarhoşluk) kelimesi, bu emrin sadece içkili iken değil, her türlü sarhoşluk anı için geçerli olduğunu ifade eder. (Mevdudi) İmam Bakırdan bir rivayette kasıt halsiz tembel ve uykulu olarak namaz kılmaktır.

  20. 20

    Metin tercümesi: “Yüzleri silip dümdüz ederek arkalarına çevirmeden”

  21. 21

    “Kendilerini “Allah’ın seçkin halkı” olarak gören ve bu nedenle peşinen Allah’ın rahmetini hak etmiş sayan Yahudileri ve Hz. İsa’nın kendisini insanoğlunun günahlarından dolayı “onlar adına feda ettiği “ne inanan Hristiyanları” (M.Esed)

  22. 22

    İbrahim ve ailesine verilen ilahi mesajlara

  23. 23

    Başarılarınıza karşı kendini yabancı hisseder ve sadece kişisel kaygılar taşır.

  24. 24

    İlahi yasaların sonucudur.

  25. 25

    Alında dilleri böyle söylese de gönülleri başka söyler: “Onlara iyilik geldiği zaman, “Bu bizimdir, (biz çalışıp kazandık)” derler. Eğer başlarına bir kötülük gelirse, Mûsâ ve beraberindekilerin uğursuzluğuna yorarlardı”Araf:131

  26. 26

    “la yekadune yefkahune hadisa”: “laf anlamazlar” şeklinde tercüme edilmiştir. Bu, nasihatleri dinlemiyorlar anlamındadır ve bağlama uygun değildir. La yekadune yefkahune hadisa cümlesi “Onlara, bir iyilik isabet etse, “Bu Allah katındandır.” derler. Onlara, bir kötülük isabet etse, “bu senin yüzündendir.” derler. De ki: “Hepsi Allah katındandır.” cümlesinin bir açıklaması olarak gelmiştir.

  27. 27

    “Başınıza her ne musibet gelmişse, kendi ellerinizle yaptıklarınızın bir sonucu olarak gelmiştir. Kaldı ki Allah birçoğunu da affeder. (Şura:30)

  28. 28

    Önceki ayette: “İn tusibhum hasenetuy yekulu hazihi min indillah, ve in tusibhum seyyetuy yekulu hazihi min indik, kul kullum min indillah

    Bu ayette:

    : Ma esabeke min hasenetin fe minellahi ve ma esabeke min seyyietin fe min nefsik

    “Buyurulmuştur.

    Bu cümleler şöyle tercüme edilmektedir:

    ” Kendilerine bir iyilik dokunsa bu Allah’tandır derler; başlarına bir kötülük gelince de bu sendendir derler. De ki: Hepsi Allah’tandır

    “Sana gelen iyilik Allah’tandır. Başına gelen kötülük ise nefsindendir”

    Ayetlerin böyle anlaşılması çelişkili görülmüş ve bazı açıklamalar yapılması yoluna gidilmiştir.

    Kanaatimizce bu çelişki metin ifadelerine dikkat edilmemesinden kaynaklanmaktadır. Çünkü 78. ayette min indillah ile 79. Ayette minallah aynı tercüme edilmiştir. Öyle anlaşılıyor ki İndillah/Allah katından ile Minallah/Allah’tan ifadeleri farklı vurgular taşımaktadır. Bu duruma göre iyiliklerin ve kötülüklerin Allah katından olması kabul görmüş yine, iyiliklerin Allah’ın bir lütfu olarak kabul edilmesine karşın (Ayrıca Bkz: 30/36: 42/48) kötülüklerin Allah’a nispet edilmesi caiz görülmemiştir.

  29. 29

    Metindeki kelime “tehıyye” hayattan gelir. “uzun ömür dilemek” anlamında bir duadır. Araplar selam olarak “Hayyâke’llahu (Allah sana uzun ömür versin!)” derlerdi. İslâm’ın tehıyyesi “selam” olmuştur.

  30. 30

    “Sözlülte boyun anlamındadır. Bedenin tamamından kinayedir. Gelenekte köle kastedilmiştir. (Müfredat)” Zamanın gereklerine göre yoruma açık bir kelimedir.

  31. 31

    Darebe fiili kullanılmıştır. Vurmak misal vermek yola çıkmak anlamındadır. Ayetin konusu gereği buradaki anlamı savaştır. Fakat İster mübareze olsun ister müsabaka, hasma önyargıyla yaklaşmanın sakıncasını ihsas ettirtecek bir tercüme tercih edilmiştir.

  32. 32

    Zayıflık bir bahane olarak ileri sürülmüştür. Bkz: Bir sonraki ayet

  33. 33

    Bu ayette hicret küfür ortamını terk etmek anlamındadır. M.Esed: “Hicretin diğer anlamı ahlaki bir muhteva taşır -yani, insanın Şeytan’dan Allah’a “hicreti- ve kişinin ana yurdunu mutlaka maddî anlamda terk etmesini gerektirmez. Der.

  34. 34

    Hz. Peygamberin muhacir tarifi: “Muhacir Allah’ın yasaklarından uzak duran kimsedir” (Buhari. Müslim, Ebu Davut.)

  35. 35

    “Sakın hainleri savunma ve Allah’tan mağfiret dile “İfadelerine nüzul sebebi olarak peygamberin Übeyrik ailesi tarafından yanıltılarak hatalı bir karara ikna edildiği gösterilmektedir.

  36. 36

    İşin aslını vahiyle sana bildirmiş ve sana isabetli kararlar verme yeteneği bahşetmiştir.

  37. 37

    Metinde “İnas” /dişi kelimesi kullanılmıştır. Mekke putlarının ve genelde putların dişi olmasına gönderme yapılmıştır.

  38. 38

    Batıl inançlar uğruna yapılan uygulamalara cahiliye döneminden bir örnektir.

    Yeni konu

  39. 39

    “Muhsin” iyilik yapan biri olarak şeklinde tercüme edilmektedir ancak bu bağlam için anlamlı değildir. Buradaki ihsan bir hadiste peygamberin tarif ettiği anlamdadır: “Allah’a O’nu görüyormuşsun gibi ibadet etmendir. Çünkü her ne kadar sen onu görmüyorsan da o seni muhakkak görür.”

  40. 40

    Ayette göndermeler yapılmak suretiyle az kelimeyle çok şey anlatılmıştır.”Hüsn” ile aklın güzel gördüğü tevhide,”Muhsin” ile Allah’a kulluk yapmaya, “Hanif” ile gözlem ve akıl yürütmeye “Millet” ile de Hz. İbrahim’in bu yöntemine atıf yapılmıştır.

    Ayetin öncesi ve sonrasıyla ilgisine gelince, ayetin öncesinde Ehli kitap ve “Sizin” (aynı inanca sahip Müslümanların) Allah’ın rahmetinin kendilerine tahsisli olduğu inancı reddedilmiş asıl olanın İman ve salih amel olduğu belirtilmiştir. Örnek olarak Hz. İbrahim’in imanı ve salih amel olarak da hayatı gösterilmiştir. Hz. İbrahim putperest bir kültür içinde büyümüş olmasına rağmen onların yolundan

    saparak Hanif unvanını almıştır. Bunun diğer bir örneği de Hz. Muhammed’dir. Kur’an’da hikâyesi anlatılan diğer peygamberler ise vahiy almış kültürlerde ve peygamber ocağından yetişmişlerdir.

    Ayetin sonrasında “Yerde ve gökte ne varsa Allah’ındır” cümlesiyle yer ve gökte cereyan eden olayları gözlemleyerek fıtratına (doğuştan Allah’ı bilme potansiyeli. Bkz:30:30) dönen Hz. İbrahim’e atıf yapılmıştır.

  41. 41

    Hz. Aişe (r.a) şöyle buyuruyor: “Kendilerine servet kalan yetim kızların velileri onlara haksızlık yapmak için çok çeşitli yollara başvurmuşlardı. Eğer yetim kız zengin ve güzelse, onun servetini harcayıp, hiçbir malî sorumluluk yüklenmeden güzelliğinden de faydalanabilmek için onunla evlenmek istiyorlardı. Eğer yetim kız zengin, fakat çirkinse, ne kendileri onunla evleniyor, ne de başkalarının onunla evlenmesine izin veriyorlardı. Bu şekilde yetim kız kendi haklarını koruyacak bir veliye sahip olamıyordu

    Ebu Davut’ta şu bilgiler yer alır:” Cahiliye döneminde bir adam öldüğü zaman akrabaları onun karısı üzerinde kadının velisinden daha çok hak sahibi olurlardı. Onlardan biri isterse o kadını başka birisiyle evlendirirdi. İsterlerse kendilerinden birine veya kendilerinin dışında birine nikâhlarlardı. İsterlerse onu hiç evlendirmezlerdi. Nikah 21:22 (Diyanet İlmî Dergi • Cilt: 49 • Sayı: 3 alındı)

  42. 42

    Metinde Kıst kelimesi kullanılmıştır. Kıst hem adalette hem mizanda kullanılır (Müfredat)

    Ali Şeriati’ye göre adalet zamana ve şartlara bağlı toplumdan topluma değişkenlik gösteren bir içeriğe sahipken, kıst evrensel bir mahiyete sahiptir. Bununla birlikte kıst esaslı bir toplumsal düzen adil bir yönetime de işaret ederken, adalet mekanizması sağlam işleyen her toplumun kıst sistemine sahip olduğunu söylemek mümkün değildir. Adaleti hukuksal bir kavram, kıst’ı ise Kur’ani bir mefhum olarak değerlendirmiş ve aralarındaki farka dikkat çekmiştir. Şeriati, sınıfsız toplumun gerçekleştirilmesi için verilen mücadelede kıst unsurunun önemli bir yere sahip olduğunu belirtir. Bununla birlikte dünyada adil yargı düzeneğine sahip pek çok toplum kıst sisteminden yoksun olduğunu ifade eden Şeriati’ye göre kıstın adalet kurumuyla ve onun toplumsal pratiğiyle bire bir ilgisi bulunmamaktadır.

  43. 43

    “Ey iman edenler…iman ediniz” İfadesindeki çelişki izahı gerektirmiştir. Yorumcular “iman ediniz” emriyle ne kastedilmiş olabileceği üzerinde durmuşlardır.

    “Samimiyetle, gönülden iman ediniz” veya” imanınızda sebat ediniz” en çok tercih edilen izahlardandır. Tabatabai ise bunu, müminlerin nelere iman etmeleri gerektiği hakkında bir tafsilat olarak görür.

    Hitabın ehli kitaba veya münafıklara yönelik olduğu da söylenmiştir. Ancak Razi bu ihtimali zayıf bulur: “Çünkü “mümin” kelimesi, mutlak olarak kullanıldığında, ancak “Müslümanlar” manasına gelir.”

    Biz farklı bir yorumu tercih ediyoruz bu da hitabın (Ya eyyuhellezine amenu)

    “Ey müminler” yerine “Ey müminler Topluluğu” şeklinde tercüme edilmesiyle mümkün olur. Bize göre Müminler topluluğu siyasi bir kavramdır ve sadece müminleri değil müttefiklerini de içerir. Tercümemiz (Ya eyyühellezine âmenû formunun geçtiği) tüm ayetlere sorunsuz uyarlanabilir.

    (Ya eyyuhellezine amenu) formu Kur’an’da yüze yakın ayette tekrarlanır. İlginç olan bu ayetlerin tamamının Medine’de nazil olmasıdır. Müminler Mekke’de sadece müminlerden ibaretken Medine’de müminlerin başat olduğu bir topluluğun parçasıydılar.

    Mustafa İslamoğlu’nun mealinde şu açıklamalara rastlıyoruz:

    “Kur’an’da geçen ellezine âmenû formuyla mu’minun formu, Taberî’nin de isabetle teşhis ettiği gibi birbiriyle aynı vurguyu taşımazlar. Ellezine âmenû, iman iddiasını ispat etmesi istenenler için, mu’minûn ise iman iddiasını ispat edenler için kullanılır.”

    Elmalılı bu formu “Ey o bütün iman edenler!” şeklinde tercüme etmektedir. Ne var ki Elmalılı’nın “Ey iman edenler” ile “Ey o bütün iman edenler” arasında nasıl bir farkı gözettiği tam olarak belli değildir.

    Allah bu emriyle müminlerle yapılan ittifakın imana da dönüşmesini istemiştir.

  44. 44

    Kafirliğin hangi biçimlerde ortaya konduğu sıralanmıştır: Hepsini (Allah’ı ve peygamberini) inkar edenler, kimini kabul kimini inkar edenler diğeri ise, iman ile inkar arası yalpalayan münafıklar.

  45. 45

    Konunun Tevrattaki anlatımı: Ve vaki oldu ki, üçüncü günde sabah olunca gök gürlemeleri, ve şimşekler, ve dağ üzerinde koyu bir bulut, ve çok kuvvetli boru sesi oldu; ve ordugâhta olan bütün kavm titredi.

    Ve Allah’ı karşılamak için Musa kavmı ordugâhtan çıkardı, ve dağın eteğinde durdular.

    Ve Sina dağı, hep tütüyordu, çünkü RAB onun üzerine ateş içinde inmişti; ve onun dumanı ocak dumanı gibi çıkıyordu, ve bütün dağ çok titredi. (Çıkış bab19:16-18)

  46. 46

    Allah’ın dilediği herhangi bir şekilde kendilerine azab edebileceğine dair -Tur dağının üzerlerine kaldırılması tehdidi nedeniyle- söz vermek zorunda kalmışlardı. Hz. Musanın eli bu azap tehdidi sayesinde güçlenmişti.

  47. 47

    Anlamıyoruz (aslında anlamak istemiyoruz) anlamında. Ya da “Bizim kalblerimiz ilim ile dolu, bizde bulunanın dışındak ilme ihtiyacımız yok (Razi)”

  48. 48

    Hz. İsa’nın dünyaya gelişi sıra dışı olduğu gibi gidişi de sıra dışı olmuştur. Kur’an Hz. İsanın insan eliyle (cinayet) veya hukuk yoluyla (idam) öldürülmediğini güçlü bir şekilde ifade etmiştir.

  49. 49

    Mevtihi lafzındaki zamir İsaya işaret ise İsanın henüz ölmediğini kabul etmiş oluruz. Son saatten önce Hz.İsa hakkındaki tüm gerçekler bilimsel gelişmelerle belgelenecek Ehli kitap dahil herkes bu hakikati kabul etmek zorunda kalacaktır.

    M.Öztürkün açıklaması şöyledir: “…mezkûr ifadeyi anlayıp yorumlamak gerçekten çok zordur. Bu zorluk “bihî” ve “mevtihî” lafızlarındaki zamirlerin kime/neye atıfta bulunduğuyla ilgili belirsizlikten kaynaklanmaktadır.

    Diğer tercümesi: “Ehli kitaptan hiç kimse yoktur ki ölümünden (ahiret hayatından önce) ona (İsa hakkında hakikatlere) iman etmiş olmasın Çünkü İsa kıyamet günü onlar aleyhine şahitlik yapacaktır.

    Ayetin öncesinde Hz.İsanın öldürülmesi konusu ele alınmıştı bu Yahudileri ilzam eden bir iftira olduğu halde cevap Hristiyanları da kapsayan şekilde tüm ehli kitaba verilmiştir. Zira Hz. İsanın kıyamet günü şahitliği sadece öldürülmesiyle ilgili değil diğer iftiralara da bir cevap teşkil edecek şekilde olacaktır.”

    Bu izah ihtilaflı konuların kıyamet günü açıklığa kavuşturulacağına dair ayetlerle de uyumludur.

    (Bkz:5:116-118)

    Bu tercümenin izaha muhtaç tarafı mevtihi/ölümünden önce ile ne kastedildiğinin açık olmamasıdır. (Saffat:58-59. Ayetlerde konunun açıklaması yapılmıştı.)

  50. 50

    İbn Âşûr “... ölümünden önce ona iman edecektir” kısmında geçen “ona” zamirinin “Hz. Îsâ’ya değil, “katledilmediği, aksine Allah nezdine yükseltildiği” vâkıasına işaret ettiğini ileri sürmüştür. (Diyanetin yolu: İlyas Çelebi)

  51. 51

    Hz.Musanın ayrıca zikredilmesi hakkında Mevdudinin açıklaması: “Vahyin, Hz. Musa’ya (a.s) geliş şekli diğer peygamberlere geliş şeklinden farklıdır.”

  52. 52

    Ruh için Bkz:97:4. Ve ilgili açıklama.

  53. 53

    Allah’ın dışında -oğul kutsal ruh gibi- başka bir dayanak aramayın.