45Casiye Suresi

37 ayet · 12 açıklama

Bismillâhirrahmânirrahîm

Hâ mîm.

Bu Kitap, Aziz ve Hakîm olan Allah tarafından indirilmiştir.

Şu bir gerçek ki göklerde ve yerde müminler için nice deliller vardır.

[Aynı şekilde] kanaat sahibi olmayı isteyen zümreler için, hem sizin yaratılışınızda, hem de dünyanın her tarafına yayılmış olan canlıların yaratılışında birçok delil bulunmaktadır.

Gece ve gündüzün dönüşmesinde, (artarda gelmesi ve uzayıp kısalmasında) Allah’ın gökten bir rızık (yağmur) indirip, onunla, ölümünden sonra yeryüzünü diriltmesinde, rüzgârları yönlendirmesinde, akıllarını kullanıp düşünecek kimseler için birçok delil vardır.

İşte Allah’ın ayetleri! Sana onları hak ile (gerçeğin tam bir ifadesi olarak) okuyoruz. Artık Allah’tan ve onun ayetlerinden öte inanılacak hangi söz kaldı?

Bahaneci günahkârlara yazıklar olsun!1

Allah’ın ayetleri okunurken duyar; ama kibrinden, sanki hiç duymamış gibi inat eder. İşte böylesine acı bir azabın müjdesini ver!

Ayetlerimizin bilgileri kendisine ulaştığında, ondan [hemen] bir alay konusu çıkarır. İşte bunlar, küçük düşüren bir azaba müstahaktırlar.

Cehennem onların peşindedir. Ne dünya hayatında sahip oldukları kazanımlar, ne de Allah’ı bir tarafa bırakarak bağlandıkları dostlar onlara hiçbir yarar sağlamayacaktır.

Hidayet budur, (bunlardan ders çıkarmaktır) Rablerinin ayetlerini inkâr edenlere ise ilikleri titreten2 acı bir azap vardır.

Öyle ki Allah, izni (koyduğu fiziki yasalar) sayesinde gemilerin seyretmesi ve böylece, yine onun ihsan ettiği nimetlere kavuşmanız için denizi sizin hizmetinize sunmuştur. Belki bundan dolayı şükredersiniz.

Yine O, göklerdeki ve yerdeki her şeyi, kendi ihsanı olarak sizin hizmetinize sunmuştur.3 İşte bu durum, fikir yürüten zümrelere, tereddüde yer bırakmayacak ibretler sunmaktadır.

İman edenlere söyle: Allah’ın ceza günlerinin geleceğine ihtimal vermeyenleri bağışlasınlar. (Bazılarının dünyada cezasız kaldığına üzülmesinler.) Çünkü Allah, [nihayetinde] herkese yaptığının karşılığını verecektir.

[Aslında] kim bir iyilik yapmışsa kendi lehine, kim de bir kötülük yapmışsa, kendi aleyhine yapmıştır. Sonuç itibariyle Rabbinizin huzuruna çıkarılacaksınız.

Kuşkusuz Biz İsrailoğulları’na, hem kitap ve iktidar gücü, hem de peygamber[ler] verdik. Ayrıca onları en has gıdalarla besledik ve diğer milletlerin üstünde bir saygınlığa kavuşturduk.4

Dahası Biz onlara, [bundan sonraki dönemlerinde izlemeleri] emredilen yolu gösterecek olan belgeler de verdik.5 Gel gör ki şimdi onlar, ilim kendilerine ulaştığı (önceden verilen bilgiler doğrulandığı) halde, sırf içlerinde taşıdıkları haset yüzünden muhalefet ediyorlar. Kuşkusuz Rabbin kıyamet günü, onların muhalefet ettikleri hususla ilgili olarak hükmünü verecektir.

Sonra da seni, [aynı] emir istikametinde bir şeriata (gerçeğin kaynağına götüren yol üzerine) koyduk. Sen ona uy, İlmi olmayanların keyfine uyma!6

Çünkü onlar, Allah’ın sana vereceği [sıkıntılara] engel olamazlar. Şüphesiz zalimler birbirinin dostudurlar. Muttakilerin dostu ise Allah’tır.

Bu, (Kur’an) doğru bir kanaate ulaşmak isteyen insanlar için basiret, hidayet ve rahmet vesilesidir.

Yoksa kötülük işleyenler, yaşarken ve ölümlerinde kendilerine, iman edip salih amel işleyenlere davrandığımız gibi davranacağımızı mı sanıyorlar? Ne kadar kötü bir muhakeme yürütüyorlar!

Çünkü Allah, gökleri ve yeri, hak ile her bir nefsin kazandığının karşılığını hiçbir zulme uğramadan alması prensibine göre yaratmıştır.

Hevâ ve hevesini ilâh edindiği için, bir ilim üzere7 Allah’ın dalalete düşürdüğü,8 kulağını ve kalbini mühürleyip, gözüne perde çektiği kimseyi görebiliyor musun? Şimdi onu Allah’tan başka kim hidayete ulaştırabilir? Hala mı düşünmeyeceksiniz?

“Dünya hayatından başka bir hayatımız yoktur. Ölürüz ve yaşarız. Sadece zamanın akıp gitmesiyle yok oluruz.” diyorlar. Bu hususta onlar, herhangi bir ilme sahip değildirler. Onlar sadece zanni9 konuşuyorlar.

Karşılarında kesin ifadeler kullanan ayetlerimiz okunduğu zaman, “Şayet söyledikleriniz doğruysa, ölmüş babalarımızı geri getirin bakalım!” demekten başka sığınacakları bir hüccetleri (gerekçeleri) yoktur.

De ki: “Size hayat veren de, sonunda öldürecek olan da Allah’tır. Nihayet O hepinizi, kuşkuya yer olmayan Kıyamet Günü, bir araya toplayacaktır.” Ancak çoğu insan bu gerçeği bilmez. (kabul etmez)

Oysa göklerin ve yerin tüm saltanatı Allah’a aittir. (Yeri göğü ayakta tutmak da, yok etmek de Allah’ın elindedir.) Saati geldiği gün,10 batıl (asılsız) iddialar peşinde koşanlar [büyük bir] hüsran yaşayacaklardır.

O gün her ümmeti diz çökmüş görürsün. Her ümmet kendi kitabına (Amel defterine göre hesap vermek üzere huzura) çağrılır: “Bugün [yalnızca] yaptıklarınızın karşılığı verilecek.

İşte sadece gerçekleri dile getiren kayıtlarımız! Çünkü biz, ne yapmışsanız hepsini kayıtlara geçiriyorduk.”

İman eden ve salih amel işleyenlere gelince, Rableri onları rahmetinin kapsamına alacaktır. (kusurlarını bağışlayacaktır) İşte bu kesin bir muvaffakiyettir!

Kâfirler güruhuna gelince: “Ayetlerim size okunmuştu ama siz kibre kapılmış ve suçlu bir topluluk olmuştunuz değil mi?”

Size, “Allah’ın vaadi haktır, saat11 mutlaka gelecektir!” denildiğinde siz, “Biz saat nedir bilmeyiz, bunun bir zan konusu olduğunu düşünüyoruz, ona kesin olarak inanamayız.” demiştiniz.

Yaptıkları kötülükler o gün meydana çıkacak ve dünyada alay konusu yaptıkları uyarılar, tüm sonuçlarıyla yaşanacaktır.

Onlara şöyle denir: “Bugün [için bize] kavuşacağınızı nasıl unuttuysanız, şimdi de Biz sizi öyle unutuyoruz. Artık adresiniz cehennemdir ve yardım edip kurtaracak hiç kimseniz de yoktur.

Çünkü siz Allah’ın ayetlerini alaya aldınız ve dünya hayatına aldandınız.” Artık bugün itibariyle ateşten çıkarılmayacaklardır ve beyanları da12 ciddiye alınmayacaktır.

Şu halde, övgüye layık olan ancak göklerin, yerin ve âlemlerin rabbi olan Allah’tır.

Çünkü O, Göklerin ve yerin Kibriyasıdır. (büyüğüdür) O Aziz’dir, Hâkimdir.

Açıklamalar

  1. 1

    Bkz. Sure girişindeki “Effak” isimli açıklama

  2. 2

    “Ricz” in asıl anlamı titremektir. (Rağıp) Razi, bu kelime ile azabın en şiddetlisinin kastedildiği görüşündedir.

  3. 3

    Gökteki ve yerdeki şeylerin insanın emrine verilmesi, gökteki ve yerdeki şeyleri insanın kullanabilme kabiliyetiyle ilgilidir, göklerin ve yerin insan için yaratılmasıyla ilgili değildir. Gök ve yerde var olan düzenin sürmesi için insana ve cine ihtiyaç yoktur. Onların başka bir amaç (kulluk) için yaratılmış olmasının anlamı budur.

  4. 4

    Zımnen, “Mısır’ın zillet altında yaşayan köleleriyken”

  5. 5

    Bunun bir sonucu olarak ehli kitap âlimleri, İslam’ın hak ve Hz. Muhammed’in peygamber olduğunu gayet iyi biliyorlardı: “Kendilerine kitap verdiklerimiz onu (Peygamberi) oğullarını tanıdıkları gibi tanırlar. Böyle iken içlerinden birkısmı bile bile gerçeği gizlerler. (Bakara:146)”

  6. 6

    Ayetin muhatabı, peygamberin şahsında İslam toplumudur. Bu ayet, bir önceki ayetle bağlantılı olarak anlaşılmalıdır. Buna göre, müminler Hz. Peygamberin “Ben size iki ağırlık bırakıyorum. Bunlardan biri Allah’ın Kitabı’dır. O, Allah’ın ipi olup, kim ona tutunursa hidayet üzere olur, kim de onu terk ederse dalâlete düşer. İkincisi itretim, Ehl-i Beyt’imdir.” tavsiyesine uyarak hareket edecekler, gerçek apaçık ortaya çıktığı halde hasedi yüzünden hevasına uyan cahillerin (hakkı kabul etmeyenlerin) peşine takılmayacaklardır. Diğer yandan bu ayeti, 16. Ayetle paralellik kurarak anlamaya çalıştığımızda, 16. Ayetteki “Peygamber[ler] verdik” ibaresi, ehl-i beytin istikamet gösterme misyonuna karşılık gelir.

  7. 7

    Ezeli ilmiyle takdir ettiği planın işlemesinin (Sebep-sonuç ilişkisinin) gereği olarak...

  8. 8

    Allah’ın saptırması, insanın bilinçli tutumunun bir sonucu olarak ortaya çıkar. Dalalet, uyarıları dikkate almamanın bir sonucu olarak, kul için hak olur. Ayrıca Bkz. Nahl: 36 ve Saf Süresi girişindeki “Hidayet ve Dalalet” isimli açıklama

  9. 9

    Bu ayette ilim ile zan birbirinin zıddı olarak kullanılmıştır. İlim kesinlik ifade eder; ancak zan kesinlik ifade etmez.

  10. 10

    “Saati geldiği gün” ibaresi bu bağlamda “duruşma saatinin geldiği an” anlamındadır. Ancak bu, “ölüm anının geldiği an” ve aynı şekilde “kopma saatinin geldiği an” olarak da düşünülebilir. Sonuç itibariyle bunların hepsi “inkârcılar gerçekle yüzleşmedikçe, asla inanmazlar; gerçekle yüz yüze gelince de pişman olurlar.” vurgusunu taşır. Nitekim bu husus Kur’an’da, çeşitli vesilelerle dile getirilmiştir. Bkz. Nahl: 28, Müminun:99-100, Muhammed:27, Enam:31

  11. 11

    Saat, Dünya hayatının geçici olduğuna, dolayısıyla kurulan yeni âlemde, insanın önceki hayatından sorumlu tutulacağına işaret eder.

  12. 12

    Kâfirler, inkâr ettikleri gerçeklerle yüz yüze geldikleri zaman, Allah’ın kendilerine yeni bir imkân tanımasını ve yeniden dünyaya gönderilmelerini isteyeceklerdir. Bkz. Bakara:167, Enam:27, Araf:53, Secde:12, Zümer:58