44Duhan Suresi

59 ayet · 10 açıklama

Bismillâhirrahmânirrahîm

Hâ mîm.

Gerçeği bütün açıklığı ile kesin olarak ortaya koyan bu Kitap şahit ki

Biz onu mübarek bir gecede indirdik. Çünkü Biz, [her zaman için insanları] uyarmışızdır.

Onda (o gecede)1 her iş, katımızdan bir emirle tam bir hikmetle birbirinden ayrılır, [hak ve batıl ortaya konur.] Çünkü Biz, Rabbinden bir rahmet olarak, her zaman [bu iş için peygamberler ve kitaplar] göndermekteyiz. Çünkü O Semidir. Âlimdir.

Göklerin, yerin ve arasında ne varsa her şeyin Rabbi [O] dur. Tabii ki bir kanaate ulaşmak istiyorsanız...

O’ndan başka hiçbir ilâh yoktur. O Yaşatır ve öldürür. Hem sizin, hem de önceki atalarınızın Rabbidir.

Fakat ne gezer! Onlar hep kuşkular2 içinde oyalanıp (bocalayıp) dururlar.

O halde, gökte kesif bir dumanın belireceği, İnsanları kuşatan (dumana boğan) ve “Bu ne acı bir azaptır!” dedirten günü bekle[yin!]

[O gün İnsanlar,] “Rabbimiz! Bu azabı kaldır, biz artık inanıyoruz.” derler.

Artık İbret almanın ne anlamı var? Kaldı ki onları, [saatin kopmasına karşı] kesin ifadelerle uyaran peygamberler [zaten] gelmişti.

Sonra da onlardan yüz çevirirmişler ve onlar için hep şöyle demişlerdi: “Öğretilmiş bir deli!”

[Oysa] azap üstünüzden biraz kalkacak olsa, siz yine eski halinize dönersiniz.

Fakat günü gelip kıskıvrak yakaladığımızda, intikamımızı tam olarak alırız.

Onlardan önce Firavun kavmini de denemiştik. Nitekim onlara saygıdeğer bir Peygamber gelmişti.

[Şöyle dedi:] “Bana teslim olun, ey Allah’ın kulları! Çünkü Ben, size gönderilmiş emin bir elçiyim.

Allah’a karşı büyüklenmeye kalkmayın! Çünkü ben size, [O’nun verdiği] kesin delil[ler] le gelmiş bulunuyorum.

Ve kuşkusuz ben, yaptığınız tüm saldırılardan, hem benim, hem de sizin Rabbiniz olan Allah’a sığınmaktayım.”

Şayet bana inanmıyorsanız, bari uzak durun!

Nihayet [Musa,] “Bunlar suç işleyen bir topluluktur.” diyerek Rabbine dua (şikayet) etti.

[Allah şöyle dedi:] “O halde kullarımı geceleyin yola çıkar; çünkü takip edileceksiniz.

[Sen karşıya geçtiğinde,] denizi olduğu gibi bırak! Çünkü [Firavun’un] ordusu orada boğulacaktır.”

Neler neler terk ettiler! [Cennet gibi] bahçeler ve nice pınarlar,

Nice çiftlikler ve değerli makamlar (saraylar)3

Ve sefa sürecekleri nice nimetler!

İşte böyle! Daha sonraki bir toplumu, geriye bıraktıkları her şeye mirasçı yaptık.

[Hallerine] ne gök ağladı, ne yer; ne de [onlara kıyamet gününe kadar] zaman tanındı.

Şu bir gerçek ki Biz, İsrailoğulları’nı, küçük düşüren bir azaptan, Firavun’dan kurtardık; çünkü o, üstün olduğuna inanan müsrifin (haddini bilmezin) biriydi.

Gerçek şu ki onları, bir ilim üzere,4 âlemlere üstün kıldık.

Biz onlara, içinde apaçık bir bela (imtihan) olduğu kesin olarak anlaşılan ayetler (işaretler) verdik.5

Onlar derler ki: “Biz sadece bir defa ölürüz [o kadar.] Yeniden hayata dönecek değiliz.

Doğru söylüyorsanız, atalarımızı geri getirin!”

Yoksa onlar, suçları nedeniyle helak ettiğimiz Tubba6 halkından ve daha öncekilerden daha mı hayırlılar?

Biz gökleri, yeri ve bunlar arasında bulunanları, eğlence olsun diye yaratmadık.

Biz onları ancak hak üzere7 (Belli bir maksat için) yarattık. Lakin onların (insanların) çoğu bunu anlamaz.

Fasıl günü8 herkesin bir araya toplanma vaktidir.

O gün dostun dosta hiçbir yararı dokunmayacaktır ve [başka] bir yardım görecek de değildirler.

Ancak, Allah’ın merhamet ettiği kimseler hariç. Çünkü Allah Azizdir, Hakimdir.

Gerçek şu ki, zakkum ağacı günahkârların yemeğidir.

Yağın posası9 gibi karınlarında kaynar.

Sıcak suyun kaynadığı gibi kaynar.

“Yakalayın onu, Cehennem’in ortasına sürükleyin!

Sonra başına azap olarak kaynar sular dökün!”

Al bakalım! Hani sen, güçlüydün, saygıdeğerdin!

Şüpheyle karşıladığın (bir türlü emin olamadığın) gerçek işte bu!”

Müttakiler ise güvenli bir mevkidedirler.

Cennet bahçelerinde ve çeşmelerin başında,

İpek ve atlastan giysiler içinde karşılıklı otururlar.

İşte böyle! Ayrıca onları hurilerle evlendiririz.

Onlar canlarının çektiği her meyveden, emin bir şekilde,10 rahatlıkla isterler.

İlk ölümleri dışında başka bir ölüm de yaşamayacaklardır ve Allah onları, [ebediyen] cehennem azabından korumuştur.

Hepsi Rabbinden bir lütuftur [ve] en büyük başarı da işte budur!

Biz onu, (Kur’an’ı) ibret alsınlar diye, konuştuğun dilde kolay anlaşılır bir kitap olarak indirdik.

Şu halde bekle, onlar da bekliyorlar.

Açıklamalar

  1. 1

    Buradaki zamir, Vahyin indirildiği geceye matuftur; ancak gece ile bir zaman değil, meydana gelen olay (nüzul) kastedilmiştir. Nitekim Furkan, Kur’an’ın isimlerinden biridir. Furkan Suresi 1. ayet ve Bakara Suresi 185. ayet de bu konuyla ilgilidir: “Ramazan öyle bir aydır ki insanlara yol gösterici, furkanın (hak ve batılın birbirinden ayırmanın) açık delilleri olarak Kur’an, o ayda indirilmiştir...” Ayrıca Bkz. Kadir Suresi girişindeki “Kader Gecesi” isimli açıklama.

  2. 2

    “Şek” kuşku duymak, emin olamamaktır.7.Ayette geçen “yakın” kelimesinin karşıtı olarak kullanılmıştır. Müminler Allah’a ve gönderdiklerinin doğruluğuna kanaat getirirken, kâfirler bir türlü ikna olamazlar.

  3. 3

    “Değerli makam” bu bağlamda, “İkamet edilen görkemli yapılar” anlamındadır. Saraylarda oturmak zaten iktidarın gücü sayesinde mümkün olabilir.

  4. 4

    Razi, “Ala ilm” ibaresiyle ilgili olarak şu açıklamayı yapmıştır:

    Ayetteki “bilerek” ifadesi “hâl” dir. Buna göre:

    a) “Biz, onların tercih edilmeye müstahak olduklarını bilen biri olarak...”

    b) “Onların bazen haktan sapacaklarını ve kusurlarının olacağını bilmemize rağmen...”

    Kanımca buradaki “Ala ilm” Allah’ın her şeyi bildiğini vurgulama amacını taşımaz. “Ala ilm” İnsanlığın mukadderatı ile ilgili olarak Allah’ın takdir ettiği planına uygun olma (israiloğulları’na biçilen rol) anlamı taşır.

  5. 5

    Bu ayetler, (işaretler) geçmiş dönemde yaşanan olaylara değil, gelecekte yaşanacak olaylara ilişkindir. Gerçekten de israiloğulları, Allah’ın gazabına mucip olmuşlar ve tarihlerinde hep sıkıntıyla sınanmışlardır. Ayrıca bir önceki dipnota bakınız.

  6. 6

    Yemen’de hüküm sürmüş Himyeri krallarının lakabı.

  7. 7

    Bkz. Ahkaf Suresi 3. ayet ve ilgili not.

  8. 8

    “Yevm-i Fasl” Kıyamet gününün isimlerinden biridir. O gün iyiler ve kötüler birbirinden ayrılacaktır.

  9. 9

    Mühl: Yağın posasıdır. (Rağıp)

  10. 10

    “Emin bir şekilde...” Bu ifade, yoksulların dünyada korkarak yiyip içmelerine nazaran, cennette her istediklerini rahatça yiyip içebileceklerini anlatmaktadır.