43Zuhruf Suresi
89 ayet · 27 açıklama
Bismillâhirrahmânirrahîm
Hâ mîm.
Gerçeği, bütün açıklığı ile kesin olarak ortaya koyan bu Kitap şahit ki
Biz onu [anlayıp] akıl yürütmeniz için, Arapça bir Kur’an olarak tertip ettik.
O, katımızdaki ana kitaptan, [vahyin ana kaynağından] gönderilmiştir. Çok yücedir, hikmet doludur.
Haddini bilmez bir toplumsunuz diye size öğüt vermeyelim mi?
Daha önceki toplumlara da nice peygamberler göndermiştik.
Fakat onlara bir peygamber gelmesin, illa ki onunla alay ederlerdi.
Biz, onlardan (sana inanmayan kâfirlerden) daha güçlü toplulukları helâk ettik de [bu durum,] önceki [toplumların akıbetlerine] ibretlik bir örnek olarak [tarihteki] yerini aldı.1
Yine, eğer onlara, “Gökleri ve yeri kim yarattı?” diye sorsa[ydı] n, tereddüt etmeden, “Muhakkak ki Aziz ve Âlim olan [Allah] yarattı!” cevabını verirler[di.]2
Öyle ki, [Allah] yeryüzünü sizin için bir beşik yapmış ve orada yollar açmıştır ki belki bu sayede hidayete ulaşırsınız.3
Gökten, bir ölçüye göre su indiren de O’dur. Biz onunla ölü bir beldeye hayat veririz. Siz de [mezarınızdan] işte böyle çıkacaksınız.
Her şeyi çiftiyle yaratan,4 gemileri ve hayvanları size binek yapan O’dur.
Onların sırtına kurulur, (onlara hükmeder) sonra da Rabbinizin bu nimetini düşünüp, “Bunları bizim hizmetimize veren [Allah] ne yücedir! O, hizmete müsait yaratmasaydı, biz bunları hizmetimize alamazdık.5 Demek ki biz, [yaradılış hikmetinin bir gereği olarak,] mutlaka Rabbimize döneceğiz!” dersiniz.
Öyle iken, müşrikler, [Allah’ın] kullarından bazılarını, O’nun bir parçası sayıyorlar. Gerçekten de insanın nankörlüğü ne kadar açıktır.
Yoksa Allah, yarattıklarından kız olanları kendine ayırdı da, oğulları size mi bıraktı?
[Oysa] onlardan biri, Rahman’a yakıştırdığı kız çocuğu ile müjdelenecek olsa, kahrından nefesi tutulur ve yüzü kararır.
[Ve şöyle der:] “Süslenerek yaşayan ve kendini tam olarak savunamayan biri öyle mi?6
Hem onlar, Rahman’ın kulları olan Meleklerin de dişi olduğunu iddia ederler. Yaratılırken şahit miydiler? [Yalancı] şahitlikleri kayıtlara geçecek ve hesabı sorulacaktır.
Onlar hala, “Eğer Rahman dileseydi, biz onlara kulluk etmezdik.” diyorlar. Bu konuda herhangi bir ilmi dayanakları yoktur. Sadece saçmalıyorlar.
Yoksa Biz onlara, bundan önce bir kitap vermişiz de ona mı dayanıyorlar?
Ne gezer! Sadece şöyle derler: “Babalarımızı hangi töreye mensup bulduysak, biz de onların izinden gidiyoruz.”
Aynısı! Senden önce de hangi memlekete uyarıcı göndermişsek, oranın kodamanları muhakkak, “Babalarımızı hangi dine mensup bulduysak, biz de onların izine bağlandık.” derlerdi.
O, “Ya ben size, babalarınızın mensup olduğu [dinden] daha doğrusunu getirmişsem?” dediğinde onlar, “Sizinle gönderileni inkâr ediyoruz!” derlerdi.
Ama sonunda onlardan intikamımızı aldık. Bakın işte, hakikati yalanlayanların akıbeti nasılmış!
Bir vakit de İbrahim, babasına ve kavmine şöyle demişti: “Taptığınız şeyler benden ırak olsun!
Ben ancak fıtratımı düzenleyene7 [kul olurum.] Çünkü beni doğru yola iletecek olan O’dur.”
[İbrahim] bu vecizeyi, kendinden sonra gelecek olan nesiller arasında hakka dönüş vesilesi olsun diye, kalıcı bir miras olarak bıraktı.
İşte şimdi onları (İbrahim’in soyundan gelen Mekkelileri) ve babalarını, kendilerine hak gelinceye ve bir Resul-i mübîn [olarak sen] gelinceye kadar yaşattım.
Fakat kendilerine hak gelince, [hem,] “Bu bir büyüdür, biz onu tanımayız!” diyorlar;
Hem de, “Bu Kur’an, iki şehirden birinin ileri gelenlerinden birine indirilmeli değil miydi?” diyorlar.8
Rabbinin rahmetini onlar mı paylaştıracaklar? Dünya hayatında maişetlerini biz paylaştırdık ve birinin diğerine iş yaptırabilmesi için, kimini ötekine derecelerle (Farklı yetenekler vererek) üstün kıldık. Fakat Rabbinin rahmeti, onların biriktirdikleri [tüm dünyevi zenginliklerden] daha hayırlıdır
Eğer, insanların tek düze bir topluluk9 haline gelme mahzuru olmasaydı, Rahman’a nankörlük edenlerin evlerinin tavanlarını, merdivenlerini, kapılarını ve üzerine kurulduğu koltukları hep gümüşten yapar; onları ziynetlere boğardık. Fakat bütün bunlar, dünya hayatının geçici metaından ibarettir. Ahiret ise Rabbinin nezdinde muttakilere mahsustur.
Kim ki Rahman’ın zikrini görmezlikten gelir, (verdiği nimetlere şükrü unutursa)10 ona yanından ayrılmayan bir şeytanı musallat ederiz.
Bu [şeytanlar] onları yoldan çıkarır; ama onlar kendilerini hâlâ doğru yolda sanırlar.
Nihayet bize geldiğinde, arkadaşına, “Keşke benimle senin aranda, doğu ile batı kadar uzaklık olsaydı. Ne kötü bir arkadaşmışsın!” der.
“Böyle söylemek, bugün size hiçbir yarar sağlamaz. Çünkü birlikte zulmettiniz ve azaba ortaksınız.”
Durum böyleyken, sağırlara duyurabilir misin yahut körleri ve sapıklığı apaçık ortada olanları hidayete ulaştırabilir misin?
Seni bir şekilde alsak (vefat ettirsek veya onlara karşı sorumluluğunu kaldırsak) bile onlardan intikamımızı alırız.
Yahut da onlara vaat ettiğimizi (tehditlerimizin sonucunu) sana sağlığında gösteririz. Çünkü biz, üzerlerinde tam bir kudrete sahibiz.
Öyle ise sana vahyedilene sımsıkı sarıl! Çünkü sen dosdoğru bir yoldasın.
Şüphesiz bu Kur’an, sana ve kavmine bir zikirdir. (Öğüt ve itibar kaynağıdır.) ondan sorumlu tutulacaksınız. (Kur’an’ın buyruklarına karşı tutumunuzdan sorguya çekileceksiniz]
Senden önce gönderdiğimiz elçilerimize sor! Rahman’dan başka bir tanrıya kulluk yapılmasına izin vermiş miyiz?
Kuşku yok ki, Biz Musa’yı ayetlerimizle Firavun’a ve ileri gelen adamlarına göndermiştik de o şöyle demişti: “Şüphesiz ben âlemlerin Rabbinin elçisiyim!”
Ancak ayetlerimiz önlerine konunca, gülüşmeye başladılar.
Hâlbuki kendilerine gösterdiğimiz her ayet,11 öncekinden daha büyüktü. Tutumlarından vazgeçerler diye, her seferinde canlarını yakıyorduk.
[Onlar her seferinde Musa’ya,] “Ey sahir! (kâhin12) Sana verdiği söz gereği, bizim için Rabbine dua et! Artık yola geleceğiz.” dediler.
Fakat Biz, onlardan azabı kaldırınca, hemen sözlerinden caydılar.
Firavun, kavmine seslenip şöyle dedi: “Ey kavmim! Mısır’ın mülkü benim değil mi? Ayağımın altından akıp giden şu ırmaklar benim değil mi? Hâlâ görmüyor musunuz?
Yoksa ben, nerede ise meramını anlatamayan13 şu zavallıdan daha hayırlı değil miyim?
Ona altın bileziklerin verilmiş olması veya yanında yardımcısı olarak meleklerin bulunması gerekmez miydi?”
Böylece Firavun, halkını kişiliksizleştirdi ve onlar da buna boyun eğdiler; çünkü onlar fasık14 bir güruhtular.
Onlar bizi bu şekilde öfkelendirince, biz de onlardan intikamımızı aldık ve hepsini suya gark ettik.
Böylece onları selef,15 (gelip geçen bir ümmet)16 ve sonraki nesiller için bir ibret vesikası yaptık.
Meryem oğlu İsa, bir misal olarak anlatılmaya görsün, kavminden hemen itirazlar yükselir.
Şöyle derler: “Bizim tanrılarımız mı hayırlı, yoksa o mu?” Bu örneği sadece bir tartışma konusu olarak ortaya atarlar.17 Aksine, onlar didişmeyi seven bir topluluktur.
[Çünkü] O, [ilah değil,] sadece, kendisine nimet verdiğimiz ve İsrailoğulları için misal18 yaptığımız bir kuldur.
Şayet dileseydik yeryüzüne halef19 olarak sizden, [sizin gibi etten ve kemikten] melekler yaratırdık.20
Ve gerçekte o,21 Saat’e işaret sayılan bir ilimdir. [O halde de ki:] “O’nun (Saat’in) hakkında sakın şüphe etmeyin ve bana uyun ki22 doğru yol sadece budur.”
Sakın Şeytan sizi yoldan çıkarmasın! Çünkü o, size kesin olarak düşmandır.
İsa, kesin delillerle geldiği vakit şöyle dedi: “Ben size hikmet ile ve ihtilâf edip durduğunuz şeylerin bir kısmını size açıklamak üzere geldim. Öyleyse Allah’tan korkun ve bana itaat edin!
Gerçek şu ki, benim de Rabbin sizin de Rabbiniz [sadece] Allah’tır. Öyleyse [yalnız] O’na kulluk edin ki doğru yol işte budur.
[Ancak İsa’dan] sonra, birtakım fırkalar aralarında ihtilafa düştüler. Acı bir azap yaşayacakları günde, [o] zalimlerin vay haline!
Onlar hiç farkına varmadıkları bir zaman, Saat’in ansızın kopmasından başka ne bekliyorlar?23
Muttakiler hariç, dostlar bile o gün birbirine düşman kesilirler.
[Allah onlara şöyle der:] “Ey Benim kullarım! Bugün sizin korkmanıza gerek yoktur ve sizi üzen bir durum24 da olmayacaktır.”
Onlar ki, ayetlerimize inanmış ve teslim olmuşlardı.
“Siz ve eşleriniz sevinç içinde cennete giriniz!”
Altın tepsiler ve kadehler etraflarında dolaştırılır. Canlarının istediği ve görüp beğendikleri her şey oradadır ve “siz orada ebedî olarak kalırsınız.”
İşte yaptıklarınıza karşılık size miras olarak verilen cennet budur!
Orada yiyeceğiniz birçok meyve vardır.
[Ancak] suçlular[a gelince onlar,] cehennem azabında ebedi olarak kalacaklardır.
Azapları hafifletilmeyecektir ve onlar, azaptan kurtulacaklarına dair umutlarını da yitireceklerdir.
Aslında Biz onlara zulmetmedik; lakin zalim olan kendileriydi.
[Onlar,] “Ey Malik! Rabbin[e söyle,] bizim işimizi tamamen bitirsin!” diye seslenirler. Malik şöyle der: “[Hayır!] Siz hep böyle kalacaksınız.”
“Biz size hakkı getirmiştik; fakat çoğunuz haktan hoşlanmamıştı.”
İşi sıkı tutuyorlar (İnanmamakta direniyorlar) öyle mi? Biz de işi sıkı tutarız.
Yoksa onlar, sırlarını bilmediğimizi ve gizli konuşmalarını işitmediğimizi mi sanıyorlar? Hayır, işitiriz! Hem de yanlarında elçilerimiz vardır, yazarlar.
De ki: “Eğer Rahman bir evlat sahibi olsaydı, ona tapanların ilki ben olurdum!”25
Göklerin ve yerin Rabbi, Arş’ın Rabbi olan Allah, onların [bu tür] nitelendirmelerinden tamamen uzaktır.
Bırak onları, vaat edilen güne kadar dalıp oynasınlar.
Çünkü gökteki yegane ilâh da, yerdeki yegane ilâh da O’dur. O, Hâkimdir, Alimdir.
Göklerin, yerin ve ikisi arasında bulunan her şeyin mülkü kendisine ait olan Allah ne yücedir! Saatin ne zaman kopacağını bilmek de O’na mahsustur. Nihayet O’na döndürüleceksiniz.
Onların yardımını umdukları ve Allah’a rağmen şefaat edebileceğini sandıkları şeylerin herhangi bir şefaat yetkileri yoktur. Şefaat ancak, bir bilgi dâhilinde hakka şahitlik edenler (hakkı dile getirenler) tarafından yapılabilir.26
Hiç kuşku yok ki onlara, “Sizi kim yarattı?” diye sorsan elbette, “Allah!” derler. Öyleyken nasıl oluyor da [hem gerçeği biliyor, hem de ondan] dönebiliyorlar?27
Ve [O,] Resulünün, “Ya Rabbi! Bu toplum (kavmim) bir türlü iman etmiyor.” dediğini de biliyor.
Ey Muhammed! Şimdilik sen onlara aldırma ve “Size selâm olsun!” de! Onlar yakında bilecekler!
Açıklamalar
- 1
Veya “Bir ibret örneği olarak, daha önce Kur’an’da bahsi geçti.”
- 2
Kastedilenler hem helak edilmiş kavimler, hem de peygamber dönemi müşriklerdir; ancak bu soru, her dönem aynı şekilde cevaplandırılmıştır. Bkz. Ankebut 61, Lokman 25, Zümer 38
- 3
Allah yeryüzünü insanın yaşamasına ve nimetlere ulaşmasına uygun olarak yaratmıştır. İnsan bu durumu gözlemleyecek ve doğru yolu bulacaktır.
- 4
“Râzî’nin naklettiğine göre, bu ayette ‘ezvac’ genel olarak, ‘birbirine karşıtlık’ şeklinde tefsir edilmiştir. (Elmalılı)”
- 5
Hayvanları eğitmek ve onlardan yararlanmak, bu sayede mümkündür. Bu durum, her şeyin insanın hizmetine verildiğini gösteriyor. Bunu fark eden insan, doğal olarak, “İnsan kim için?” sorusunu soracaktır.
- 6
Bu ayet, “Süs içinde yetiştirilerek, mücadele gücü olmayan kızları mı Allah’a isnat ediyorlar?” şeklinde tercüme edilmiştir.
Bu ayette, ayetin farklı tercümeleri bir yana, ayetteki ifadelerin kime ait olduğu hususunda iki farklı yorumla karşılaşıyoruz. Klasik anlayış, “Süs içinde yetiştirilerek, mücadele gücü olmayan...” ifadesini Allah’a ait kabul eder. Şayet böyle olsaydı 16. Ayetten sonra gelmesi daha uygun olurdu; oysa araya kız çocuğu sahibi olduğunu öğrenen babanın tepkisi girmiştir.
Suat Yıldırım’ın tercümesi şöyledir:
“Onlar -iddialarınca- süs içinde yetişen ve tartışmada meramını kuvvetle anlatamayan kızları mı Allah’a isnat ediyorlar? (Oysa insanın en değerli saydığı şeyi Mâbud’una vermesi gerekir.)”
Razi’den benzer ifadeleri okuyabiliriz: “Ayetteki bu ifade ile kızların eksikliğine dikkat çekilmek istenmiştir. Şöyle ki, süsler içinde büyütülen, aslında noksandır. Noksan olmasaydı, süse-püse tezyine ihtiyaç duymazdı. Daha sonra Cenâb-ı Hak, onların eksikliğini, 'Vuruşmada (hüccetini) açıklayamayan...’ ifadesiyle belirtmiştir. Bu, ‘Kadın, mücadele ve çekişmeye ihtiyaç duyduğunda bunu hakkıyla yapamaz ve delilini ortaya koyamaz. Çünkü dili tutuk, aklı kıt ve tabiatı biraz ahmaktır.’ Nitekim ‘Kadın, hüccetini ortaya koymak isteğiyle konuştuğunda, çoğu zaman aleyhine hüccet olan şeyleri söyler’ denilir. İşte bütün bu izahlar, kadının ileri derecede eksik olduğuna delâlet eder. Binaenaleyh bunların, Allah’ın çocukları olduğunu söylemek nasıl uygun düşer?”
.Bize göre18. Ayet müşrik babanın görüşlerini yansıtır. Çünkü bu ifadelerin Allah’a ait olması durumunda, Allah adeta şöyle demiş olur: “Bana nisbet etmek için şu zavallı kızlardan başka kimseyi bulamadınız mı?”
M. Esed’in tercümesi ise şöyledir: “Ne!” (diye şaşkınlıkla sorar), “(Bir kız sahibi mi oldum) (yalnız) süs için var olan bir kız?” Bunun üzerine kendini belli belirsiz bir iç çatışmanın içinde bulur.”
- 7
Fıtrat, Allah’ın yarattıklarının içine koyduğu davranış yasasıdır. Burada vicdanının sesini dinleme anlamındadır. Ayrıca bkz. İnfitar Suresi 1. Ayet ve ilgili dipnot.
- 8
Müşrikler, “iki şehrin ileri geleni” olarak Mekke’de Velid ibn Mugireyi, Taif’te ise Urve İbn Mesûd es-Sekafî’yi kastediyorlardı.
- 9
Ümmet-i Vahide burada, “imkânları ve yetenekleri aynı olan topluluk” demektir. İnsana kalsa, Rahman olan Allah’ın -rahmetinin bir gereği olarak- bölüştürdüğüne razı olmaz ve her şeyin en iyisini isterdi. Ancak bu durumda yetenek ve zenginliğin bir anlamı olmaz, kimse kimsenin işini yapmaz ve toplumsal bir düzen kurulamazdı.
- 10
İmkânların, Allah’ı unutturma sebebi olabileceğine gönderme yapılmıştır. Nitekim Münafikun Suresi 9.ayet meali şöyledir: “Ey müminler topluluğu! Mallarınız ve çocuklarınız, sizin Allah’ı hatırlamanıza engel olmasın! Her kim ki bu duruma düşer, onun sonu büyük bir hüsrandır.”
- 11
Bu ayetlerle (mucizelerle) ilgili olarak Bkz. Araf Suresi 133
- 12
“Sahir (Sihirbaz)” genel olarak peygamberleri eleştirmek için kullanılmıştır; ancak burada Firavun kavminin Hz. Musa’dan talep ettiklerine bakılacak olursa, bu hitabın hakaret olarak kullanılmamış olması gerekir. Bu nedenle biz bu kelimenin cümle içinde “kâhin” anlamında olduğunu düşündük.
- 13
Rivayete göre Hz. Musa, gençliğinde peltekti. Bu durum onun duasına şöyle yansımıştır: “Dilimdeki tutukluğu çöz ki sözümü anlasınlar! Taha Suresi 27-28” Firavun tutarlı bir savunma yapamadığı için, ahlaki zaafının bir sonucu olarak, Hz Musa’nın geçmişini başına kakmıştır.
- 14
“Fasık” kavramıyla ilgili olarak Bkz. Hucurat Suresi 11. Ayet ve 6. dipnot
- 15
“Selef”, “gelip geçmiş atalar, akrabalar” demektir. (Razi)
- 16
Bkz. Bakara 134 ve 141
- 17
Burada müşriklerin demagoji yaptıkları anlaşılıyor. Mukayesenin, “Bizim tanrılarımız mı daha hayırlı, (ilahlığa daha layık) yoksa İsa mı?” şeklinde sorulması bunu gösteriyor. Hıristiyanların iddiasının (Hz. İsa’ya ilahlık iftirasının) hesabını Müslümanlardan soruyorlar. Apaçık hakikatlere karşı mücadele edenler, bir noktadan sonra gerçeklikten koparlar ve kendi yakıştırmalarını kendi davaları için delil sayarlar.
- 18
Allah’ın babasız bir insan yaratabileceğine dair bir misal Bkz. Al-i İmran 59
- 19
“Dünyanın efendisi ve üreyerek çoğalan”
- 20
Bu ayet, daha önceki ayetlerde değinildiği gibi, Hz. İsa’nın babasız doğmasını anlamak istemeyen müşriklerin itirazlarına karşı bir cevap teşkil ediyor olmalıdır. Zımnen: “Nasıl ki insanı üreyen canlı olarak yaratmışsak, üremeyen melekleri de üreyerek çoğalan canlılar yapabilirdik.”
- 21
“İnnehü (O)” zamirinin Hz. İsa’ya yönelik olduğu ve saatin bir alameti olarak, saat kopmadan önce Hz. İsa’nın yeniden Dünyaya geleceği yorumu yapılmıştır. Diğer bir yoruma göre ise zamirin öznesi Kur’an’dır. Her ne olursa olsun, o şeyin saatin ilmi olduğu açıktır. Ben bunun, saat öncesi meydana gelecek olağan üstü değişmelere işaret ettiğini düşünüyorum. Saat öncesi ortaya çıkacak olan kozmik değişiklikler, Kur’an’ın pek çok yerinde tekrarlanmıştı. Burada, onlardan farklı olarak, başka bir alanda ortaya çıkacak olan değişimlere işaret ediyor olmalıdır. Bu da, son ayetlerin konuyla ilgisi dikkate alınacak olursa, Cibril hadisinde belirtilen “Saat ne zaman?” sorusuna verilen cevapta gizlidir. Bilindiği gibi Hz. Peygamber bu soruya, “Ayağı yalın çobanların bina yükseltmekte yarıştığı ve cariye efendisini doğurduğu zaman.” cevabını vermişti. Bu gayb bilgisinin çobanlarla ilgili kısmı, nerden bakılacak olursa olsun, tamamıyla gerçekleşmiştir; ancak cariyenin efendisini doğurması açık değildir. Bunun, Saat öncesi gelişmelerden biri olarak, baba olmadan da çocuk dogmasını sağlayan bir gelişmeyle açıklanabileceğini sanıyorum. Cariye toplumun alt katmanında yaşayan hizmetçi kadın, efendi (hadisin çoğu rivayetlerinde kadın efendi geçer) ise varlıklı kimselerdir. Saatin bir alameti olarak, hizmetçiler efendilerini doğuracaktır. Bu, “insan kopyalama” gelişmesi ile birebir örtüşmektedir.
- 22
“Bana uyun!” çoğunlukla “Allah’a uyun!” şeklinde anlaşılmaktadır; ancak “Bana itaat edin!” peygamberlerin kullandığı bir kalıptır. Benzer bir ifade olarak “Bana uyun!” ibaresinin de Hz. Peygamber’e ait olduğunu düşünüyorum. Nitekim Muhammed Ali es-Sabuni “Safvetü’t Tefasir” adlı eserinde zamiri, Hz. Peygambere yönelik olarak yorumlamıştır.
- 23
Bkz. Muhammed Suresi 18. Ayet ve dipnotu.
- 24
Korku, insanın kendisiyle ilgiliyken; üzüntü, kendisi dışında ortaya çıkacak durumlarla ilgili olmalıdır. Müminlerin üzülmesi, yakınlarının düştüğü durumla ilgili olabileceği gibi, zulüm gördüğü kimselerin affa uğraması ile de ilgili olabilir. Evladının yahut ebeveyninin ateşte olduğunu bilen müminin üzülmemesi zor bir konudur. Ancak Kur’an’da birçok ayette geçen bu ibare, (Onlara korku yoktur ve onlar üzülmeyeceklerdir) müminlerin bu hususla ilgili olarak ikna olduklarını göstermektedir.
- 25
Mustafa Öztürk’ün çevirisi şöyledir:”[Ey Peygamber!] De ki o müşriklere: Rahman’ın çocuk sahibi olması söz konusu değildir. Ben [bu Mekke halkı içinde] O’nun eşsiz, ortaksız, çocuksuz olduğu gerçeğine şahitlik edenlerin ilkiyim.” Razi ayetle ilgili şu açıklamayı yapmıştır: “Bazıları da, buradaki ‘in’ edatının olumsuzluk edatı olduğunu ve ifadenin manasının, ‘Rahman’ın çocuğu yoktur; O’nun çocuğu olmadığına dair, Mekkelilerden inanıp O’nu birleyenlerin ilki benim.’ şeklinde olduğunu söylemişlerdir.” Ayrıca Bkz. Zümer Suresi 4. Ayet ve ilgili dipnot.
- 26
Bkz. Necm Suresi girişindeki “Şefaat” isimli açıklama.
- 27
Bkz. Casiye Suresi girişindeki “Effak” isimli açıklama.