42Şura Suresi

53 ayet · 13 açıklama

Bismillâhirrahmânirrahîm

Hâ mîm

Ayn Sîn Kâf

Azîz ve Hakîm olan Allah, sana ve senden öncekilere böyle vahyediyor:

Göklerde ve yerde ne varsa hepsi O’nundur. O, Aliyyül Azimdir.

Öyle ki, gökler neredeyse üstlerinden yarılacak!1 Melekler Rablerini hamd ile tesbih ederler2 ve yerdekiler için mağfiret dilerler. İyi bilin ki, Allah Gafur’dur, Rahîm’dir.

Allah’tan başkasının himayesine güvenenlere gelince, Allah onları gözetlemektedir ve sen onların bekçisi değilsin.

İşte böyle! Biz sana Arapça bir Kur’an vahyettik; şehirlerin anası olan Mekke’de ve çevresinde bulunanları uyarman, [yani] hakkında asla şüphe bulunmayan “toplanma günü” hakkında uyarman, için ki [o gün insanların] bir kısmı cennete, bir kısmı yakıcı ateşe girecektir.

Eğer Allah dileseydi bütün insanları tek bir ümmet yapardı. Ama O, [insanların hak etmelerine göre,] dilediği kimseyi rahmetine dâhil eder. Zalimlerin ise hamileri de, yardımcıları da yoktur.

Gerçek buyken onlar hala, Allah’a rağmen, başka birinin dostluğuna mı güveniyorlar? Hâlbuki veli, (dost ve yardımcı) yalnız Allah’tır. O ölüleri diriltir, her şeye kadirdir.

Ayrılığa düştüğünüz herhangi bir hususta hüküm verme [hakkı, sadece] Allah’a mahsustur. “İşte Rabbim olan Allah budur! Ben de yalnız O’na dayanır ve O’na yönelirim.”

Göklerin ve yerin fıtratını3 tayin eden O’dur. O, nasıl ki hayvanları eşli yaratmışsa; size de kendi cinsinizden eşler vermiştir ve sizi böylece çoğaltıp durmaktadır. Hiçbir şey O’nun emsali değildir.4 O Semidir, Basirdir.

Göklerin ve yerin anahtarları O’nundur; O, dilediğine rızkını bol verir, dilediğine de belli bir ölçüyle. Çünkü O her şeyi bilir.

Dini ayakta tutmanız ve ihtilafa düşmemeniz için; Nuh’a emrettiğini, sana vahyettiğini, İbrahim’e, Musa’ya ve İsa’ya emrettiğini size de bir şeriat olarak emretti. Fakat senin davet ettiğin din, müşriklere ağır geliyor. Oysa Allah dilediğini (layık gördüğü) kimseleri bu dine mazhar kılar ve kendisine yönelenleri hidayete ulaştırır.5

Onlar, kendilerine ilim geldikten sonra, sadece aralarındaki çekememezlik yüzünden ihtilafa düştüler. Eğer belli bir süre için Rabbinin verilmiş sözü olmasaydı, haklarında hemen hüküm verilirdi. Onlardan sonra Kitap’ı miras alan [ehli kitap, şimdi de] Kur’an hakkında bir şüphe ve tereddüt içindedir.

Şu halde sen, [bütün insanlığa] çağrıda bulun ve emrolunduğun gibi dosdoğru ol! Onların heva ve heveslerine uyma ve de ki: “Ben, Allah’ın bütün vahyettiklerine inanırım. Sizin [muhtelif görüşleriniz] arasında adaleti gözetmem emredildi. Allah benim de, sizin de Rabbinizdir. Bizim yaptıklarımızın hesabı bize, sizin yaptıklarınızın hesabı da sizedir. Bizimle sizin aranızda [artık] tartışmaya mahal yoktur.6 Allah hepimizi bir araya toplayacaktır; zira döneceğimiz yer, nihayet O’nun huzurudur.”

[Allah’ın dinine] katılmanın gerekliliği, [bizzat kendisi tarafından dahi] anlaşıldıktan sonra,7 Allah hakkında hala tartışmaya girişenlerin getirdiği deliller, Rableri katında tamamen boştur. Gazap onların üstünedir ve onlara şiddetli bir azap vardır.

Allah, Kitap’ı ve mizanı hak olarak indirmiştir.8 Nerden biliyorsun? belki de saatin kopması yakındır!

Ona inanmayanlar, onu acele isterler, [“Hadi, kopsun da görelim!” derler;] İnananlar ise onun dehşetinden endişe duyarlar ve bunun bir hak olduğunu bilirler. İyi bilin ki, saatin kopması hakkında tartışanlar, [Allah’ın vaadi olan bu konuda hala ileri geri fikir yürütenler] delaletin zirvesindedirler.

Allah, kullarına karşı lütufkârdır, dilediğine bol rızık verir; çünkü O Kavidir, Azizdir.

Kim ahret mahsulü talep ederse, (karşılığını ahret günü görmek üzere iyilik yaparsa) onun hâsılasını fazlasıyla artırırız. Kim de sırf dünya mahsulü isterse, ona da ondan veririz; ancak ahrette onun hiçbir nasibi yoktur.

Yoksa onların, Allah’ın izin vermediği bir dini meşru kılan ortakları (Allah’a şirk koştukları ilahları) var da, onlara mı inanıyorlar? Eğer Cezaları ertelemeye dair Allah’ın verilmiş bir sözü olmasaydı, derhal aralarında hüküm verilirdi. Şüphesiz zalimlere can yakıcı bir azap vardır.

Kazandıkları günahların sonucu ile karşılaştıklarında, zalimlerin yaşadığı korkuyu göreceksin. İman edip Salih amel işleyenler ise Cennet havzalarındadırlar. Rablerinin katından ne diliyorlarsa onlarındır. İşte büyük lütuf budur!

İşte Allah’ın, iman eden ve salihat işleyen kullarına müjdelediği nimet budur! De ki: “Ben buna karşılık sizden, akrabalık9 sevgisinden başka bir ücret istemiyorum.” Kim bir iyilik yaparsa, onun sevabını fazlasıyla veririz. Çünkü Allah Gafurdur, Şekurdur.

Yoksa senin “Allah’a iftira attığını” mı söylüyorlar? Öyle bir durumda Allah, dilese senin kalbine mührü basar; batılı (senin Allah adına uydurduklarını) mahveder ve kelimeleriyle hakkı getirir. Çünkü O, gönlünüzden ne geçirdiğinizi bilir.10

O, kullarının tövbesini kabul eden ve kötülüklerini bağışlayandır. Yine O, yaptıklarınızı tamamıyla bilmektedir.

Allah, iman edip salih amel işleyenlerin çağrılarına icabet eder. Onlara, lütf-u ihsanından olmak üzere, fazlasıyla verir; ancak kâfirlere gelince, onları da çetin bir azap beklemektedir.

Şayet Allah, kulları arasında rızkı bol bol yaymış olsaydı, onlar yeryüzünde hadlerini aşarlardı.11 Hâlbuki O, gereği kadar ihsan etmektedir; çünkü O, kullarının hallerinden tamamıyla haberdardır ve onları görmektedir.

İnsanlar umudunu yitirdikten sonra yardımını (yağmuru) indiren12 ve rahmetini her tarafa yayan O’dur. O, Veliyyül Hamiddir. (O, gerçek dosttur ve bütün övgülere müstahaktır.)

Gökleri ve yeri yaratması ve oralarda canlıları [bir denge ile] dağıtması, O’nun [kudret ve hikmetinin] delillerindendir. O, dilediği zaman onları [yeniden] toplamaya da kadirdir.

Başınıza her ne musibet gelmişse, kendi ellerinizle yaptıklarınızın bir sonucu olarak gelmiştir. Kaldı ki Allah birçoğunu da affeder.

Yeryüzünde O’nu aciz bırakamazsınız. Allah’tan başka bir dostunuz da, yardımcınız da yoktur.

Denizde yüksek dağlar gibi seyreden gemiler, O’nun ayetlerindendir.

Eğer isterse rüzgârı durdurur ve onlar denizin ortasında öylece kalır. İşte bunda, çok sabreden ve çok şükreden herkes için ibretler vardır.

Ya da kazandıkları dolayısıyla onları yok eder, (batırır) çoğu [zaman] da affeder.

Ayetlerimiz üzerinde tartışanlar, kendileri için kaçacak bir yer olmadığını [bu örnekte anlatıldığı gibi] bilsinler!

Size verilenler, sadece dünya hayatının [sınırlı ve] geçici bir menfaatidir. Allah katında bulunanlar ise -iman edip, sadece Rablerine dayananlara mahsus olarak- daha hayırlı ve daha kalıcıdır.

Onlar büyük günahlardan ve çirkin işlerden (yüz kızartıcı günahlardan) kaçınırlar, öfkelendikleri zaman da affederler.

Yine onlar, Rablerinin davetine icabet ederler ve namazı kılarlar. Onlar işlerini, aralarında istişare ile yürütürler. Ayrıca kendilerine verdiğimiz rızıktan13 da harcarlar.

Onlar, bir saldırıya maruz kaldıklarında, birbirleriyle yardımlaşırlar.

Kötülüğün cezası, misli bir kötülüktür; ancak kim de affeder ve barışırsa, onun mükâfatı Allah’a aittir. Çünkü O, zalimleri sevmez.

Kim zulme uğrar da [misliyle] karşılık verirse, böyleleri hakkında bir sorumluluk yoktur.

Sorumlu tutulacak olanlar, sadece insanlara zulmedenler ve yeryüzünde haksız yere saldırganca davrananlardır. İşte onlar için, elem dolu bir azap vardır!

Her kim de sabreder ve bağışlarsa, işte bu büyük bir iştir! (örnek bir davranıştır.)

Allah birini dalalete düşürdüyse, bundan sonra artık onu hiç kimse himaye edemez. Zalimler azapla yüzleştiğinde onların, “Acaba dünyaya geri dönmenin bir yolu yok mu?” dediğini görürsün.

Ve yine onların, zilletle başlarını öne eğmiş olarak, göz ucuyla [cehennemi] kolladıklarını görürsün. Müminler ise [bu durum karşısında,] “Asıl mahvolmuş olanlar, kıyamet gününde hem kendilerini, hem de ailelerini mahvetmiş olanlardır.” diyeceklerdir. İyi bilin ki zalimler, ebediyen bir azap içinde kalacaktır.

Artık kendilerine, Allah’a rağmen, yardım edecek dostları da olmayacaktır. Allah kimi şaşırtırsa, artık onun için hiçbir kurtuluş yolu bulunamaz.

Allah’ın vaat ettiği, engellenmesi ve geri dönülmesi mümkün olmayan gün gelmeden önce Rabbinizin çağrısına uyun! O gün ne sığınacak bir yer bulabilirsiniz, ne de yaptıklarınızı inkâr edebilirsiniz.

Ey Muhammed! Eğer onlar yüz çevirirlerse, bilsinler ki biz seni onların üzerine bir bekçi olarak göndermedik. Sana düşen sadece tebliğdir. Biz insana katımızdan bir rahmet tattırdığımız zaman, ona sevinir; ama elleriyle yaptığı yüzünden başına bir kötülük gelirse, [işte o zaman görürsün ki,] insan pek nankördür!

Göklerin ve yerin mülkü Allah’ındır. Dilediğini yaratır; dilediğine kız çocukları, dilediğine de erkek çocukları bahşeder.

Yahut onları; hem erkek, hem de kız olarak çift çift verir. Dilediği kimseyi de kısır bırakır. Çünkü O Alimdir, Kadirdir. (Her şeyi bilir ve her şeye gücü yeter.)

Allah bir insana ancak vahiy yoluyla veya bir perde arkasından hitap eder yahut ona, Kendi izniyle dilediğini vahyedecek bir elçi gönderir. Çünkü O, Aliyyün Hakimdir. (Yücedir ve hikmet sahibidir.)

İşte sana da böyle bir şekilde, emrimizden bir ruh (Kur’an) vahyettik! Sen Kitap nedir, iman nedir bilmezdin; fakat biz onu, kullarımızdan dilediğimizi doğru yola ulaştıracak bir nur yaptık. Şüphesiz sen de [insanlara] dosdoğru bir yol göstermektesin.

O yol, göklerin ve yerin sahibi olan Allah’ın yoludur. Dikkat edin, bütün işler dönüp dolaşacak ve sonunda Allah’a varacaktır.

Açıklamalar

  1. 1

    “Allah’a çocuk isnadından dolayı” Benzer ifadeler için Bkz. Meryem 90-93

  2. 2

    Allah’a isnat edilen iftiralardan, O’nu tenzih ederler.

  3. 3

    “Davranış yasası”

  4. 4

    Eşi benzeri olmayan, sadece Allah’tır. Allah “Ehad” dır. Ehad için bkz. İhlâs Suresi 1. Ayet 3. Dipnot

  5. 5

    Bkz. Saf Suresi girişinde, “Hidayet ve dalalet” isimli açıklama.

  6. 6

    Gerçek anlaşılmış, söz tükenmiştir.

  7. 7

    Ayetin ilk cümlesi farklı şekillerde tercüme edilmiştir. “Allah’ın çağrısına uyulduktan sonra O’nun hakkında tartışmaya girenlerin...” (diyanet) “Bu kabul olunduktan sonra Allah hakkında ıhtıcaca kalkışacakların...” (Elmalılı) “O’nu (n çağrısını) kabul ettikten sonra Allah hakkında (hala) tartışanlara gelince...” (M.Esed) “(Kamu tarafından) Kabul edildikten sonra, hâlâ Allah (ın dini hakkın) da tartışanların...” (S. Ateş) Meallerde ayetin iki farklı anlamda anlaşıldığı görülüyor: I-) “İnsanlar Müslüman olup dururken, siz hala Allah hakkında delil getirip tartışıyorsunuz.” II-) “Müslüman olmayı kabul ettiniz; ama hala Allah hakkında delil getirip tartışıyorsunuz.” Kanımca ikisi de mantıklı değildir. Buradaki cümleyi, bir önceki ayeti göz önünde bulundurarak anlamak gerekir. Önceki ayette anahtar cümle, “Bizimle sizin aranızda [artık] tartışmaya mahal yoktur.” cümlesidir. Buna göre, şüpheli konular tartışılmış ve hakikat vicdanlarda adresini bulmuştur. Ancak bazı insanlar, buna rağmen (işlerine gelmediği için) yapay tartışma konuları açarlar. (Pişmiş aşa su katarlar) Oysa bunun hiçbir itibarı yoktur ve sadece nefret uyandırır.

  8. 8

    Mizan, evrenin kozmik dengesi demektir. Her şey bu denge sayesinde ayakta durur. “Allah göğü yükseltmiş ve dengeyi koymuştur. (Rahman 7)” Kopma saati geldiğinde bu denge bozulacaktır.

  9. 9

    ”.Meveddet fi-lkurba (Akrabalık sevgisi)” üç farklı şekilde anlaşılmıştır. I-) İnsanlara hitaben: “Allah’a yakın olmak istiyorum.” Önceki Peygamberler de benzer ifadeler kullanmışlardır: “Buna karşı sizden hiçbir ücret istemiyorum. Benim ecrimi verecek olan, ancak âlemlerin Rabbidir. (26:109, 127, 145, 180, Ayrıca 10:72, 11:51, 34:47)” II-) Mekkeli müşriklere hitaben: “Müslüman olmasanız bile, en azından aramızdaki akrabalık bağını gözeterek, bana eziyet etmemenizi istiyorum.” III-) Müminlere hitaben: “Ehl-i Beytim’i sevmenizi istiyorum.” “Hiçbir ücret istemiyorum.” dedikten sonra, “Ehl-i Beytim’i sevmenizi istiyorum.” ifadesi çelişkili gibi görünse de, Peygamber bu talebiyle (Ehl-i Beyt’in yolundan gitmek) müminlerin yararını gözetmiştir. Bu durumda bir çelişkiden söz edilemez.

  10. 10

    Bu aynı zamanda Allah’ın ayetlerini yorumlayanlar hakkında da geçerlidir. Bu durumda manası zımnen şöyle olur: “Allah ayetlerini çarpıtmaya çalışanların kötü niyetini bilir ve onların Allah adına yaptıkları tahrifatın kalıcı olmasına izin vermez.”

  11. 11

    İmkânların azdıran etkisine karşı, zorlukların yalvartan etkisi Enam suresi 42. Ayette şöyle ifade edilmiştir: “Senden önce de ümmetlere peygamberler göndermiştik. Dinlemediler. Biz de onları, yalvarıp yakarsınlar diye, şiddetler ve zaruretlerle sıktık.”

  12. 12

    Allah, umutları neredeyse tükenecek noktaya gelinceye kadar kullarını zorluklarla dener. Ayette bu durum yağmur örneği üzerinden verilmiş olsa da, benzer sınavlar her alanda yaşanmaktadır.

  13. 13

    Rızık, sadece yenilen içilen şeyler değildir. Aile, ev, bilgi gibi, yararlanılan her şey rızıktır.