40Mümin Suresi
85 ayet · 23 açıklama
Bismillâhirrahmânirrahîm
Hâ mîm.
Bu Kitap Aziz ve Alim olan Allah tarafından indirilmiştir.
O, günahları bağışlayan, tövbeleri kabul eden, azabı çetin, lütfu sınırsız [bir ilah olup;] Ondan başka ilah yoktur. Dönüş de yalnız O’nadır.
Allah’ın ayetleri hakkında, kâfirler hariç, hiç kimse mücadeleye kalkışmaz. Şimdilik onların belde belde gezip dolaşması, sakın seni aldatmasın!
Bunlardan önce, Nuh’un kavmi ve ondan sonra gelen diğer topluluklar da peygamberlerini yalanlamıştı. Her ümmet kendi peygamberini yakalayıp cezalandırma girişiminde bulunmuş ve hakkı yok etmek için batılı öne sürerek mücadeleye girişmişti. Bu yüzden onları kıskıvrak yakaladım. Cezalandırmam nasılmış, [gördüler!]
İnkâr edenlerin cehennem ehli olduklarına dair Rabbinin sözü böylece gerçekleşti.
Arş’ı taşıyanlar ve çevresinde bulunanlar1 Rablerini hamd ile tesbih ederler, O’na inanırlar ve müminlerin de bağışlanmasını isterler: “Ey Rabbimiz! Senin rahmet ve ilmin her şeyi kapsamaktadır. Tövbe eden ve senin yoluna gidenleri bağışla, onları cehennem azabından koru!
Ey Rabbimiz! Onları da; onların babalarından, eşlerinden ve soylarından salih olanları da, kendilerine önceden vaat ettiğin gibi, Adn Cennetleri’ne koy! Çünkü sen Azizsin, Hakimsin.2
Bir de onları, [nefislerinin emrettiği] kötülüklerden koru!3 Sen o gün kimi kötülüklerden korursan, ona rahmet etmiş olursun ki bu [onun için] büyük bir başarıdır.”
Kâfirlere şöyle seslenilir: “Allah’ın size duyduğu öfke, [şimdi] sizin kendinize duyduğunuz öfkeden çok daha büyüktür. Çünkü siz imana çağırılırdınız; ama hep inkâr ederdiniz.”
Diyeceklerdir ki: “Ey Rabbimiz! Bizi iki defa öldürdün ve iki defa dirilttin. Artık suçumuzu itiraf ediyoruz. Şimdi buradan çıkmamın bir yolu var mı?”
Onlara şöyle cevap verilir: “Bu hale düşmenizin sebebi şudur: Allah’ın birliğine davet edildiğinizde inkâr eder, O’na ortak koşmaktan söz edilince ise [hemen] inanırdınız. Artık hüküm, Aliyyü-l Kebir olan Allah’ındır!4”
Size ayetlerini gösteren, size gökten rızık indiren O’dur; ancak [bütün bunlardan,] Allah’a gönül verenlerin dışında ders çıkaran olmaz.
O halde siz, dini yalnız Allah’a has kılarak (tüm samimiyetinizle O’nun dinine bağlanarak) O’na dua edin! Bu durum kâfirlerin nefretine sebep olsa bile.
Derecesi yüksek arşın (Yüce makamın) sahibidir.5 O, büyük buluşma gününü haber vermek üzere, kullarından dilediğini, emrinden bir ruh ile buluşturur.6
O gün bütün insanlar [diriltilmiş olarak] meydandadır ve Allah nezdinde hiçbir şey gizli değildir. “Bugün mülk, Vahidül Kahhar7 Olan Allah’tan başka kimin?”
Bugün herkese kazandığının karşılığı verilir. Bugün asla zulüm yoktur. Şüphesiz Allah’ın hesap görmesi çok hızlıdır.
Yaklaşmakta olan ve kaygıdan insanın yüreğini ağzına getiren gün hakkında onları uyar! [O gün] zalimlerin ne sıcak bir dostu, ne de sözü dinlenir bir şefaatçisi vardır.
Allah, gözlerin hain bakışını da, kalplerin gizlediğini de bilir.
Allah, hak ile hükmeder. O’nun dışında, [müşriklerin] yalvardığı tanrılar ise hiçbir hüküm veremezler. Kuşkusuz Allah Semidir, Alimdir.
Onlar yeryüzünde dolaşıp, kendilerinden öncekilerin akıbetlerinin nasıl olduğunu görmüyorlar mı? Onlar kuvvet ve yeryüzündeki eserleri itibariyle bunlardan daha üstündü. Böyle iken Allah onları, günahları nedeniyle yakaladı ve Onları Allah [ın gazabın] dan hiç kimse koruyamadı.
Çünkü onlar, peygamberlerin kendilerine hakikatin bütün kanıtlarıyla gelmiş olmasına rağmen, yine de inkâr ediyorlardı. Allah da onları yakalayıp cezalandırdı. Çünkü O çok güçlü, cezası da çok çetindir.
Doğrusu biz, Musa’yı beyyinelerle (mucizelerle) ve sultan-ı mübin ile [elini güçlendirmiş olarak] Firavun’a, Hâmân’a ve Karun’a gönderdik de onlar, “[Musa] sihirbazdır, tam bir yalancıdır!” diyerek karşıladılar.
[Musa,] tarafımızdan onlara hak ile gelince, “Ona inananların kadınlarını sağ bırakın, erkeklerini ise öldürün!” dediler; fakat inkârcıların hilesi hep boşa çıktı.
Firavun, “Bırakın beni de Musa’yı öldüreyim, [kurtulmak için] Rabbine yalvarsın! Çünkü ben onun dininizi değiştirmesinden yahut yeryüzünde fesat çıkarmasından korkuyorum.” dedi.
Buna karşılık Musa, “Hesap gününe inanmayan kibirlilerin hepsinden, sizin de Rabbiniz, benim de Rabbim [olan Allah’a] sığınırım!” dedi.
Firavun ailesinden, imanını gizleyen mümin bir adam ise şöyle dedi: “Rabbim Allah’tır! diyor diye bir adamı öldürecek misiniz? Oysa o, size Rabbinizden kanıtlar getirmiştir. Eğer o yalancı ise yalanı kendi aleyhine döner; fakat gerçeği söylüyorsa, sizi uyardığı [azabın] bir kısmı başınıza gelir. Çünkü Allah, haddini aşarak yalan söyleyenleri doğru yola ulaştırmaz.
Ey kavmim! Bugün için saltanat sizindir. Dünyaya hükmediyorsunuz; ancak gelecek olursa şayet, Allah’ın hışmından bizi kim kurtaracak?” Firavun, “Ben ise size kendi görüşümden başkasını söylemem ve size aklın yolundan başka bir yol da göstermem.”8 dedi.
Bunun üzerine, İman etmiş adam şöyle dedi: “Ey kavmim! Doğrusu ben önceki toplumların, Nuh Kavmi’nin, Ad ve Semud [kavimlerinin] ve onlardan sonrakilerin [başına gelen felaket] gününün bir benzerinin sizin de başınıza gelmesinden korkuyorum. Kaldı ki Allah, kullarına zulüm yapılmasını istemez.
Ve ey kavmim! Birbirinizi imdada çağıracağınız gün hakkında korkuyorum.
O gün arkanıza dönüp kaçacaksınız; fakat sizi Allah’ın azabından koruyacak hiç kimse bulunmayacak. Evet, Allah her kimi de şaşırtmışsa, artık ona yol gösteren olmaz.”9
Daha önce Yusuf da size kesin delillerle gelmişti. Onun getirdiklerinden de kuşkulanıp duruyordunuz. Nihayet o ölünce, “Allah ondan sonra elçi göndermez.” dediniz. İşte Allah, kuşkucu müsrifleri10 böyle saptırır!
Kendilerine gelmiş hiçbir delil olmadığı halde Allah’ın ayetleri hakkında mücadele edenler, gerek Allah katında, gerekse müminler nazarında büyük bir nefrete neden olur. Allah, kibirli her zorbanın kalbini, işte bundan dolayı mühürler!
Firavun şöyle dedi: “Ey Haman! Benim için yüksek bir kule yap! Olur ki ben bu sayede göklerin yollarına ulaşırım ve Musa’nın tanrısına çıkarım, esasen ben onun yalancının biri olduğunu sanıyorum ya!”11 İşte böylece, Firavun’un kötü gidişatı kendisine cazip göründü ve yolu kapatıldı; (Doğruyu seçme şansını heba etti.) ancak sonuç itibariyle Firavun’un tuzağı tamamen boşa çıktı.
İman eden kimse, “Ey kavmim! Gelin bana uyun ki size doğru yolu göstereyim!
Ey kavmim! Dünya menfaati sadece geçici bir süre içindir; oysa ahiret ebedîlik karargâhıdır.
Kim bir kötülük yaparsa, ancak onun kadar ceza görür. Kadın olsun erkek olsun, kim de mümin olarak salih amel işlerse, cennete girecektir ve orada bi gayri hesab12 rızıklandırılacaktır. (kendilerine hesapların ötesinde yararlar sunulacaktır.)
Ey kavmim! Nasıl oluyor da ben sizi kurtuluşa çağırdığım halde, siz beni ateşe çağırıyorsunuz?
Siz beni, Allah’ı inkâr etmeye ve hakkında hiçbir ilme13 sahip olmadığım şeyleri O’na ortak koşmaya davet ediyorsunuz. Oysa ben sizi, Aziz ve Gafur olan Allah’a davet ediyorum.
Gerçek şu ki, sizin beni davet ettiğiniz şeyin dünyada da, ahirette de davete değer bir yanı (size fayda sağlayacak bir gücü) yoktur. Sonuçta Allah’a döneceğiz, müsrifler14 ise ateşe atılmış bir topluluk olacaktır.
Size söylediğim [bu sözleri yakında] hatırlayacaksınız. Ben işimi Allah’a havale ediyorum.15 Çünkü Allah, kullarının ne yaptığını görmektedir.”
Allah onu, kurdukları tuzakların şerrinden korudu. Firavun’un ailesi ise fena bir azabın kucağına düştü.
Ateş! Sabah akşam ona sunulurlar.16 [Duruşma] saatinin günü geldiğinde ise, “Firavun ailesini azabın en çetin olanına atın!” [denilecektir.]17
Ateşin içinde birbirleriyle tartışırlarken, zayıflar kibirlilere şöyle derler: “Biz sizin peşinizden gidiyorduk. Şimdi siz, nasibimize düşen ateşin birazını olsun üstümüzden kaldırabilir misiniz?”
Kibirliler ise şöyle cevap verir: “Doğrusu hepimiz bunun içindeyiz. Allah kulları arasında vereceği hükmü artık vermiştir.”
Ateşte olanlar, cehennemin bekçilerine der ki: “Rabbinize dua edin de bizden, bir gün olsun azabı hafifletsin!
Onlar şöyle der: “Size peygamberleriniz kesin belgeler getirmemiş miydi?” Onlar da, “Evet, getirmişti.” diyince [bekçiler] şöyle cevap verir: “Madem öyle, kendiniz yalvarın!” Hâlbuki kâfirlerin yalvarması boşunadır.
Kuşkusuz Biz, peygamberlerimize ve iman edenlere, hem dünya hayatında, hem de şahitlerin şahitlik için hazır bulunacağı günde yardım ederiz.
O gün zalimlere, mazeretleri fayda vermez. Lânet üzerlerinedir ve ikamet yerleri de fenadır.
Gerçek şu ki biz Musa’ya hidayeti18 verdik ve İsrailoğulları’na -özü sağlam olanlar için bir rehber ve hatırlama kaynağı olarak- o Kitap’ı miras bıraktık.
O halde sen şimdi sabret! Çünkü Allah’ın vaadi haktır. Hem günahından istiğfar et, hem de akşam sabah Rabbini hamd ile tespih et!
Kendilerine gelmiş kesin bir delil olmadığı halde, Allah’ın ayetleri hakkında mücadele edenler var ya! Hiç şüphe yok ki, onların kalplerinde, gereğini asla yerine getiremeyecekleri19 kibirden başka bir şey yoktur. Öyleyse sen Allah’a sığın; çünkü o Semidir, Basirdir.
Göklerin ve yerin yaratılması, insanın yaratılmasından elbette daha büyük [bir olay] dır; ama insanların çoğu [bunun ne anlama geldiğini] bilmezler.
Öyle ya! Kör olanla [gözü] gören, inanıp salih amel işleyenle kötülük yapan bir olmaz. Ne kadar da az düşünüyorsunuz.
Saat20 mutlaka gelecektir, bunda hiç şüphe yoktur; fakat insanların çoğu buna inanmazlar.
Rabbiniz şöyle buyurdu: “Bana dua edin, duanızı kabul edeyim! Bana kulluk etmeyi kibirlerine yediremeyenler, horlanmış bir hâlde cehenneme gireceklerdir.”
Allah dinlenmeniz için geceyi, gör [üp iş yap] manız için de gündüzü yaratmıştır.
İşte O, her şeyin yaratıcısı olan Rabbiniz Allah’tır! O’ndan başka tanrı yoktur. O halde nasıl oluyor da bir bahaneyle21 gerçeklerden kaçıyorsunuz?
İşte böyle! Vicdani kanaatlerine rağmen,22 Allah’ın ayetlerine karşı bir bahane bulmuşlardır.
Öyle ki Allah, yeri sizin için bir yerleşim alanı yapmış, göğü [onun üstüne] bina etmiş, size güzel bir şekil vermiş ve sizi temiz besinlerle rızıklandırmıştır. İşte sizin Rabbiniz olan Allah budur! Âlemlerin Rabbi Allah ne yücedir!
O, diridir. O’ndan başka hiçbir ilâh yoktur. Öyleyse, dini yalnız ona tahsis etmiş kimseler olarak ona yalvarın! (Ondan isteyin!) [Çünkü] Hamde (teşekkür ve övgüye) layık olan, Âlemlerin Rabbi Allah’tır.
De ki: “Rabbimden gelen kesin deliller üzerine, Allah’ın dışında ibadet ettiklerinize benim kulluk etmem yasaklandı ve bana âlemlerin Rabbine teslim olmam emredildi.”
Sizi topraktan, sonra nutfeden, sonra alakadan (döllenmiş hücre) yaratan; sonra olgunluk çağına ulaşmanız, sonra da yaşlanmanız için sizi yaşatan O’dur. Kiminiz daha önce vefat ettirilmiş olur, kiminiz de belirlenmiş bir süreye kadar yaşarsınız. Böylece aklınızı kullanmanız beklenir.
Dirilten de, öldüren de O’dur. O, bir işe karar verdiği zaman sadece “Ol!” der, [o da] hemen olur.
Allah’ın ayetleri hakkında tartışanları görmedin mi? Nasıl da kaçınıyorlar!
İşte onlar, Kitap’ı ve resullerimizle gönderdiğimiz mesajları tekzip eden kimselerdir; fakat yakında öğrenecekler!
Boyunlarında halkalar ve zincirlerle sürüklenecekler,23
Kaynar suda, sonra da ateşte yakılacaklardır.
Sonra onlara, “Allah’ın yanına ortak saydığınız [tanrılarınız] şimdi nerede?” denildiğinde şöyle cevap verecekler: “Yanımızdan kayboldular. Aksine, meğer biz önceleri hiçbir şeye yalvarmıyormuşuz.” Allah kâfirleri İşte böyle şaşırtır!
Bu, sizin yeryüzünde haksız yere övünmenizden ve şımarmanızdan ötürüdür.
İçinde ebedî kalmak üzere cehennemin kapılarından girin! Kibirlenenlerin ikametgâhı ne kadarda fenadır.
Şu halde sabret! Hiç şüphe yok ki Allah’ın vaadi haktır. Onları tehdit ettiğimiz azabın bir kısmını sana göstersek de, seni vefat ettirip [göstermesek de fark etmez.] sonunda onlar bize döndürüleceklerdir.
Gerçek şu ki, senden önce de peygamberler gönderdik. Onların içinde kıssalarını anlattıklarımız da var, anlatmadıklarımız da. Hiçbir peygamber, Allah’ın izni olmadan bir ayet (mucize) getiremez. Allah’ın emri gelince de, hak yerine getirilir (Azap vaadi gerçekleşir.) ve o zaman, bunu batıl sayanlar hüsrana uğrar.
Allah, bir kısmına binmeniz, bir kısmından da yemeniz için hayvanlar yaratmıştır.
Onlardan [birçok] faydalar sağlarsınız ve gönüllerinizdeki bir arzuya, onların vasıtasıyla ulaşırsınız. [Karada] onların, [denizde] gemilerin üstünde taşınırsınız.
Allah ayetlerini size [böyle] gösteriyor. Allah’ın ayetlerinden hangisini inkâr edebilirsiniz?
Yeryüzünde dolaşıp da, sayıca kalabalık, daha güçlü ve yeryüzünde daha kalıcı izler bırakan önceki toplumların akıbetini görmüyorlar mı? Onlara bütün bu kazanımlarının hiçbir yararı dokunmamıştı.
Peygamberleri onlara kesinlik ifade eden deliller getirdiği halde, sahip oldukları bilgiye (bilginin sağladığı imkânlara) güvenerek şımardılar. Sonunda alay ettikleri [azap,] onları kıskıvrak yakaladı.
Hışmımızla yüzleşince de, “Allah’a iman ediyoruz ve ona şirk koştuğumuz ne varsa hepsini inkâr ediyoruz.” dediler.
Fakat hışmımızla yüzleştikten sonra iman etmeleri, kendilerine hiçbir yara sağlamadı. Bu, Allah’ın kullarıyla ilgili olarak ezelden beri yürürlükte olan yasasıdır ve bu durumda kâfirler, [her zaman] hüsran yaşayacaktır.
Açıklamalar
- 1
Bkz. Hakka Suresi 17. Ayet ve ilgili dipnot.
- 2
Bkz. Tur Suresi 21. Ayet ve ilgili dipnot.
- 3
Ayette “vikaye” kelimesi kullanılmıştır. Vikayenin anlamı için Bkz. Teğabün Suresi 16. ayet ve ilgili dipnot.
- 4
Bu ayette Allah’ın isimleri olarak “Aliyyü-l Kebir” gelmesi manidardır. Secdeyi reddeden İblis’i, Allah aynı kelimelerle itham etmişti: “...Çok mu büyüksün (istekbarte) yahut yücelerden birimi oldun! (alin) (88:75)” Bu ifadeler, şeytanlaşan insanın tanrılık iddiasına özendiğini göstermektedir. Ayrıca bkz. Saad Suresi 75. Ayet ve ilgili dipnot.
- 5
Yahut yüksek dereceler bahşeden.
- 6
Bu ifade “Dilediğini peygamber olarak seçer.” anlamında olduğu gibi, “Dilediğini hidayete erdirir.” anlamında da olabilir. Ruh için bkz. Kadir Suresi 4. Ayet ve ilgili dipnot.
- 7
Burada Allah’ın “Vahidul Kahhar” isimlerinin gelmiş olması, İnsanların diriltilerek hesap vereceği günde cezalandırılması (Kahhar) ve bu duruma Allah’tan başka müdahale edebilecek kimsenin (şefaatçinin) olmayacağı (Vahid) hususlarıyla ilişkilidir.
- 8
Ailesinden birinin konuşmasına cevap olarak Firavun’un söylediği bu sözler dikkat çekicidir. Firavun sanki şöyle demiştir: “Ben Tanrı’nın sözlerine göre hareket etmem, kendi görüşüme göre hareket ederim; çünkü tanrı zaten benim!” Nitekim Firavun, tebaası için şöyle demiştir: “Sizin en yüce Rabbiniz benim! (Naziat:24)”
- 9
Bu ayetler Firavun ve ona tabi olanların kıyamet günü yaşayacakları durumu anlatmakla birlikte, bu dünyada yaşayacakları gazaba da (Nuh, Ad, Semud gibi) işaret ediyor. Anlatım, yarılan denizin yeniden kavuşmasının ardından yaşanan kaçma çabalarını ve yükselen feryatları hissettiriyor.
- 10
İsraf: “İsrafta fazla mal harcama manası meşhursa da, insanın yaptığı herhangi bir işte haddi aşmasına denir. İsraf bazen miktar, bazen de nitelik açısından ortaya çıkar. Bundan dolayı Süfyan şöyle der: ‘Allah için yapmadığın infak, az da olsa israftır.’ (Ragıp)”
- 11
Firavun, uyarıları dikkate alacağına gerçeklikten kopmuş ve demagoji yoluna sapmıştır. Allah’ın göklerde olduğu genel kanaatinden hareketle kendine bir kule yapılmasını istemesi gerçek bir istek olmayıp, tartışmada üste çıkma yöntemlerinden biridir.
- 12
“Gayr-ı hesab”, “hesapsız” olarak tercüme edilmektedir. “Gayr-ı Müslim”, Müslüman olmayan demektir. Benzer bir ifade olarak “Gayr-ı hesap” ise hesap dışı, hesap ötesi olarak tercüme edilmelidir. Çünkü hesapsız, “haddi hesabı olmayan, sınırsız” anlamındadır. Gayr-ı hesap bu anlamı içeriyorsa da, kullanıldığı ayetlere bakıldığında başka anlamları içerdiğini görmek de mümkündür. Bunlardan biri “Allah’ın yaptıklarının ve ihsanının matematiksel hesaplarla ve fiziki yasalarla açıklanamaması” dır. Bkz. Al-i İmran 37 ve ilgili dipnot.
- 13
İlim, herhangi bir bilgi olmayıp, gerçeğin kanıtını ifade eder.
- 14
Şirk, aynı zamanda israf sayılmıştır.
- 15
Sizin bana zarar verme niyetinizden dolayı Allah’a sığınıyorum.
- 16
Bu ayet kabir azabının delili olarak kullanılmıştır. Ancak buradaki durum kabir azabından farklıdır (Kabir azabı ile ilgili açıklamamız için Bkz. Zümer suresi girişindeki “uyku ve ölüm” isimli açıklama) Çünkü Firavun yargılama yapılmadan “Sabah akşam ateşe sunulmuştur” Bu mümkün müdür? Şehitlerin hesap gününden önce, “bizim anlamadığımız bir boyutta (Bakara:154)” “yaşamaları ve rızıklanmaları (Al-i İmran:169)” mümkünse, Firavun ve benzeri kâfirlerin azap görmesi de mümkündür.
- 17
Yargının da bir itibarı vardır. Bu nedenle Firavun ve benzerlerinin yargılanmasına gerek duyulmamıştır. Nitekim Kehf Suresi105. Ayette, “...Kıyamet günü onlar için bir terazi kurmayacağız.” buyrulmuştur.
- 18
Hidayet, Hz. Musa ve mucizeleri yanında Tevrat’ı da kapsar.
- 19
“Hiçbir zaman tatmin edemeyecekleri... (M. Esed)”
- 20
Kopma saati yahut yeniden dirilme ve duruşma saati.
- 21
Bkz. Casiye Suresi girişindeki “Effak” isimli açıklama
- 22
“Cehede” için bkz. Fussilat Suresi 15.ayet ve ilgili dipnot.
- 23
Kâfirlerin bağlanması, dönemin yerel kültüründe suçluların etkisiz hale getirilme yöntemi örnek verilerek anlatılmıştır.