39Zümer Suresi
75 ayet · 19 açıklama
Bismillâhirrahmânirrahîm
Bu Kitap, Aziz ve Hakim olan Allah katından indirilmiştir.
Şüphesiz ki Kitap’ı sana hak olarak (Gerçeğin bir ifadesi olarak) indirdik. O halde dini yalnız Allah’a has kılarak (samimiyetle dinine bağlanarak) O’na kulluk et!
İyi bilin ki din, yalnız Allah’a tahsis edilir. O’nu bırakıp da başka dostlar edinenler, “Biz onlara sadece, bizi Allah’a daha çok yaklaştırsınlar diye ibadet ediyoruz.” diyorlar. Şüphesiz Allah, ihtilaf edip durdukları konular hakkında kararını verecektir. Kuşkusuz Allah, yalancı kâfirleri hidayete ulaştırmaz.
[Düşünün ki] Allah bir evlat edinmek istesin. [Bu durumda] yarattıklarından dilediğini seçer. [Ona evlat olarak yakıştırdığınız sadece yarattıklarında herhangi biri olacaktır.]1 O, [bu tür yakıştırmalardan] uzaktır. [Çünkü] O Vahid’dir, (Doğma /bölünme yakıştırılamaz yegâne varlıktır.) Kahhardır. (Böyle düşünenleri de kahreder.)
Gökleri ve yeri hak ile (belli bir maksada göre) yaratmıştır. Geceyi gündüzün üstüne, gündüzü de gecenin üstüne sarıp dolamaktadır. Ay’ı ve Güneş’i de, [buyruğuna göre davranmak üzere] hazırlamıştır. Hepsi de belli bir süreye kadar akıp gitmektedir. İyi bilin ki O Azizdir, Gaffardır.
Sizi tek bir nefisten yarattı, sonra ondan eşini meydana getirdi ve sizin için hayvanlardan sekiz çift indirdi.2 Sizi annelerinizin karnında, bir yaradılıştan diğerine, (evreler halinde) üç karanlık içinde yarattı. İşte Rabbiniz olan Allah budur! Mülk o’nundur, O’ndan başka ilah yoktur. O halde gerçeği görmekten nasıl kaçabiliyorsunuz?
Eğer inkâr ederseniz, kuşkusuz Allah’ın size hiçbir ihtiyacı yoktur. Ancak yine de kullarının inkârına razı olmaz; ama eğer şükredecek olursanız, bundan da hoşnut olur. Bir günahkârın günahını bir başkası çekecek değildir. Sonra da dönüşünüz Rabbinizedir. O, size bütün bu yaptıklarınızı haber verecektir. Çünkü O, gönüllerden hangi niyetlerin geçtiğini bilmektedir.
İnsanın başına bir sıkıntı geldiğinde, tüm içtenliğiyle Rabbine dua eder. Daha sonra Rabbi ona kendi katından bir nimet bahşedince, önceki yalvardığını unutur ve Allah’a, O’nun yolundan çıkmasına neden olan ortaklar uydurur.3 De ki: “Kâfirliğinle bir süre daha hayatını yaşa; çünkü artık sen cehennem ehlisin!”
[Böyle bir kimse,] gece saatlerinde4 secdeye kapanıp kıyam durarak bağlılığını gösteren, ahiret gününden çekinerek ve Rabbinden rahmet umarak yaşayan kimseye benzer mi? Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu? Sadece özü sağlam olanlar5 ibret alır.
De ki [Allah şöyle diyor:] “Ey iman eden kullarım! Rabbinizden çekinin! Bu dünya hayatında iyilik yapanların karşılığı iyiliktir. Allah’ın [yarattığı] yeryüzü geniştir. Sabredenlere ise mükâfatları bi gayrı hesap6 olarak ödenecektir.”7
Şöyle söyle: “Gerçek şu ki, dini yalnız Allah’a has kılarak O’na ibadet etmem emredildi.
Ayrıca bana Müslümanların ilki olmam emrediliyor.”
De ki: “Böyle bir durumda Rabbime isyan edersem, büyük günün azabından korkarım.”
De ki: “Ben dinimi Allah’a has kılarak, sadece O’na kulluk ediyorum.
Siz ise O’ndan başka dilediğinize kulluk edin!” De ki: “Asıl mahvolmuş olanlar, kıyamet gününde hem kendilerini, hem de ailelerini mahvetmiş olanlardır. Bilin ki tam olarak hüsran işte budur!”
Onlar, üstlerinden ve altlarından [onları saran] bir ateş gölgesinde olacaklar.8 Allah, kullarını işte böyle korkutuyor! Ey kullarım! Şu halde Benden korkun!
Tâğût’tan, ona kulluk etmekten kaçınan ve gönülden Allah’a yönelenler için müjde vardır. Kullarımı hemen müjdele!
Onlar ki, sözü dinlerler ve en güzeline uyarlar. Onlar, Allah’ın kendilerini doğru yola ilettiği kimselerdir ve özü sağlam olanlar da işte onlardır!
Azapla ilgili [Allah’ın] verdiği sözü hak etmiş olanı, ateşte bulunanı, sen kurtarabilir misin?
Fakat Rabbine karşı gelmekten sakınanlar için kat kat yapılmış ve altından ırmakların aktığı köşkler vardır. Bu, Allah’ın vaadidir. Allah vaadinden dönmez.
Allah’ın gökten su indirip, onu yeryüzündeki kaynaklara ulaştırdığını görmüyor musun? Sonra onunla çeşit çeşit ekinler çıkarır. Nihayet ekinler kuruyunca onları sararmış görürsün. Sonra da Allah, onları kurutur ve çer çöp hâline getirir. Şüphesiz ki özü sağlam olanlar için bunda bir ibret vardır.
Allah’ın zikrine karşı kalbi kasvet bağlamış olan kimseyle, Allah’ın, gönlünü İslâm’a açtığı ve Rabbinden gelen bir nur üzerinde olan kimse hiç aynı olur mu? Yazıklar olsun onlara! Onlar kesin bir dalalet içindedirler.
Allah, sözün en güzelini, her iki yönlü, (tehditleri ve müjdeleri) benzer şekilde [etkileyici anlatımı olan] bir Kitap halinde indirdi.9 Rablerinden korkanlar [tehdit ayetlerini okuduklarında,] tüyleri ürperir; sonra [müjde ifadelerini okuduklarında ise] rahatlarlar ve kalpleri Allah’ın zikrine yumuşar. Allah’ın hidayeti işte budur! O dilediğine hidayeti [nasip] eder. Allah kimi de saptırmışsa, onun için hâdi (yol gösteren kimse) yoktur.
Kıyamet günü zalimlere, “Şimdi, kazandığınız kötülüklerin tadını çıkarın bakalım!” denildiğinde, o fena azaba karşı kendini yüzüyle koruyan (korunmak için yüzünden başka kalkanı olmayan) kimsenin [hali nice olur!]
Onlardan öncekiler de yalanlamışlardı da, başlarına beklemedikleri bir yönden azap gelmişti.
Allah onları dünya hayatında zelil etti, ahiret azabı ise elbette daha büyüktür. Keşke bilselerdi!
Gerçek şu ki biz bu Kur’an’da, insanların ibret alması için her türlü misali verdik.
[Ve onu,] Allah korkusuna vesile olsun diye, çelişkiden uzak Arapça bir kitap olarak indirdik.
[Benzer şekilde] Allah size bir örnek veriyor: “Birbiriyle ihtilaflı olan ortakların emrindeki bir adamla, tamamen bir kişiye bağlı bulunan bir adamın durumu aynı olur mu?10” [Şu halde ilahınız bir tek ilahtır ve] bütün övgülere sadece Allah layıktır. Gel gör ki onların çoğu bunu anlamaz.
Hiç şüphe yok ki sen öleceksin ve hiç şüphe yok ki onlar da ölecek.
Nihayet siz kıyamet günü Rabbinizin huzurunda hesaplaşacaksınız.
Allah hakkında yalan söyleyen11 ve kendisine ulaşan hakikatleri tekzip edenden daha zalim kim vardır? Kâfirlerin adresi cehennem değil midir?
Doğruyu getirene (Allah’ın muradını yorumlarken doğruluktan ayrılmayana) ve onu (kendisine ulaşan hakikatleri) tasdik edenlere gelince, muttaki olanlar işte bunlardır!
Rableri katında istedikleri her şey onlarındır. Muhsinlerin mükâfatı işte budur!
Çünkü Allah, geçmişte işledikleri en kötü amelleri [bile] örtecek ve işledikleri amellerin en iyisine göre onları ödüllendirecektir.
Allah kuluna kâfi değil mi? Ama seni, O’ndan başka [İlahlarla] korkutuyorlar! Allah kimi saptırmışsa, onun için hâdi (yol gösteren kimse) yoktur.
Allah kimi de hidayete erdirmişse, artık onu saptıracak hiç kimse yoktur. Allah, “Azizün Zü’ntikam”12 değil midir?
Eğer onlara, “Gökleri ve yeri yaratan kimdir?” diye sorarsan, “Allah!” derler. De ki: “Öyleyse bana söyleyin! Allah bana bir zarar vermek isterse, Allah’ı bırakıp da taptıklarınız, O’nun verdiği zararı giderebilir mi? Yahut Allah bana bir rahmet (fayda) vermek istese, onlar rahmetini engelleyebilirler mi?” [Öyleyse] şöyle de: “Allah bana yeter. Tevekkül edecek olanlar O’na tevekkül etsinler!”
De ki: “Ey kavmim! Elinizden geleni yapın, ben de yapıyorum. Rezil eden azabın kimin başına geleceğini ve sürekli bir azabın ortasında kimlerin kalacağını yakında göreceksiniz.
Şüphesiz biz bu Kitap’ı, insanlar için bir hak olarak (hakikatin bir ifadesi olarak) sana indirdik. Artık kim doğru yolu seçerse kendi lehine, kim de saparsa kendi aleyhinedir. Sen onların vekili değilsin.
Allah; vefat edenleri öldüklerinde, ölmeyenleri de uyuduklarında [sanki] vefat ettirir. Ölümüne hükmettiklerinin ruhlarını tutar, diğerlerini (uykuda olanları ise) belli bir süreye (ecellerine) kadar bırakır. Şüphesiz bunda, tefekkür eden bir toplum için ibretler vardır.13
Yoksa onlar, Allah’a rağmen şefaatçiler mi edindiler? De ki: “Hiçbir yetkileri olmayanları ve bilinçten yoksun olanları öyle mi?”
De ki: “Şefaat tamamıyla Allah’ın yetkisindedir; zira göklerin ve yerin mülkü O’nundur. Sonunda O’nun huzuruna çıkarılacaksınız.”
Allah’ın tek bir ilah olduğu ne zaman bahis konusu olsa, Ahiret’e inanmayanların kalpleri nefretle dolar. O’ndan başka [ilahlardan] bahsedildiğinde ise derhal yüzleri güler.
De ki: “Göklerin ve yerin Fatırı,14 [Göğe ve yere fıtrat yasaları belirleyen, bu yasanın sonucu olarak da sizin gibi] beslenmek zorunda olanları doyuran; ancak kendisi yemeye muhtaç olmayan Allah’tan başkasının dostluğuna mı güveneceğim?” De ki: “Bana, Allah’a teslim olanların öncüsü olmam emredildi ve ‘Sakın müşriklerden olma!’ [denildi.]”
Eğer yeryüzünde bulunan her şey, ayrıca bir o kadarı daha, zalimlerin olsaydı; kıyamet günü başlarına gelecek o fena azaptan kurtulmak için, hiç şüphe yok ki, tamamını verirlerdi. Allah onları, hiç hesaba katmadıkları bir durumla karşı karşıya getirmiştir.
Kazandıkları kötülükler karşılarına çıkmış, alay konusu yaptıkları olayın tam ortasına düşmüşlerdir.
İnsanın başına bir sıkıntı geldiğin zaman Bize yalvarır, sonra tarafımızdan ona bir nimet ihsan ettiğimizde şöyle der: “Bu, bana bilgim sayesinde verildi.” Hayır! Bu bir fitnedir;15 (imtihandır) ancak onların çoğu bunu anlamazlar.
Daha önce yaşamış olanlar da, [“Bu, bana bilgim sayesinde verildi.”] demişlerdi; ama kazandıkları şeyler onlara hiçbir yarar sağlamadı.
Sonuç itibariyle yaptıkları kötülükler kendilerine geri döndü. Bugün zulmedenlere de yaptıkları kötülükler geri dönecektir ve onlar bunu engelleyemeyeceklerdir.
Allah’ın dilediğine bol rızık verdiğini dilediğine de belli bir ölçüyle verdiğini bilmiyorlar mı? İşte bunda, inanan bir topluluğun çıkaracağı ibretler vardır.
De ki: “Ey kendi aleyhine haddini aşan kullarım! Allah’ın rahmetinden ümidinizi kesmeyin! Çünkü Allah, bütün günahları affeder. Çünkü O Gafurdur, Rahimdir.
Azap gelmeden önce Rabbinize gönül verin ve O’na teslim olun; [zira] sonra sizi kurtaran olmaz.
Hiç farkına varmadığınız bir sırada, aniden gelecek olan azap öncesi, Rabbinizden sizin için indirilmiş olanın en güzeline uyun!”
Zira o gün insan, “Vah bana! Allah’a karşı çok iler gittim ve ben, [O’nun diniyle] alay edenlerden biriydim” der.
Veya “Allah bana hidayet etseydi, elbet ben de muttakilerden biri olurdum.” der.16
Yahut da azapla yüzleştiğinde, “Keşke bana yeniden dünyaya dönme imkânı verilse de muhsinlerden birisi olsam!” der.
Fakat hayır! Ayetlerim sana gelmişti; ama sen onları yalanladın, kibrine yediremedin ve kâfirin biri oldun.
Kıyamet gününde, Allah hakkında yalan söylemiş olanların (Gerçeği inkâr eden veya çarpıtanların) yüzlerinin simsiyah17 olduğunu görürsün. Kibirlenenlerin adresi cehennem değil midir?
Allah, İttika edenleri (Allah’a karşı saygıyla yaşayanları) başarılarından dolayı kurtarır. Onlara hiçbir kötülük dokunmaz. Ayrıca onlar üzülmeyeceklerdir.18
Allah, her şeyin yaratıcısıdır ve O, her şeyin vekilidir.
Göklerin ve yerin anahtarları O’nundur. Allah’ın ayetlerine karşı kâfirlik edenler var ya, işte hüsrana mahkûm olanlar onlardır!
De ki: “Ey cahiller! Bana, Allah’tan başkasına kul olmayı mı öneriyorsunuz?”
Hâlbuki sana da, senden önceki peygamberlere de şöyle vahyedilmiştir: “Eğer Allah’a ortak koşarsan, bütün çabaların boşa gider ve hüsrana mahkûm olursun.”
Aksine, yalnız Allah’a kulluk et ve şükredenlerden biri ol!
Allah’ı hakkıyla takdir edemediler. Kıyamet günü yeryüzü bütünüyle O’nun avucundadır. Gökler de O’nun kudret elinde dürülüdür. Allah, kendisine yakıştırılmış olan ortaklardan tamamen uzak ve yücedir.
Sûr’a üflendiğinde, Allah’ın diledikleri müstesna, göklerde ve yerde ne varsa hepsi çarpılır. Sonra bir defa daha üflendiğinde ise, artık onlar ayağa kalkmış bakınıyor olacaklardır!19
Yer Rabbinin nuru ile parlamış, Kitap (ortaya) konulmuş, peygamberler ve şahitler getirilmiş, asla bir haksızlık yapılmadan aralarında adaletle hükmedilmiştir.
Herkese, yaptığının karşılığı tam olarak ödenmiştir. Zaten Allah, onların ne yaptığını çok iyi bilmektedir.
Kâfirler bölük bölük cehenneme sevk edilir. Nihayet vardıklarında, onun kapıları açılır ve onlara cehennemin bekçileri şöyle der: “Size Rabbinizin ayetlerini okuyan ve bugünle karşılaşacağınıza dair sizi uyaran peygamberler gelmedi mi?” Onlar şöyle cevap verirler: “Evet geldi.” Ama artık azap sözü [nün gereğinin yerine getirilmesi] kâfirler üzerine bir hak olmuştur.
Şöyle denir: “[Şimdi,] içinde ebedî kalmak üzere cehennemin kapılarından girin! Kibirlenenlerin ikametgâhı ne fenadır!”
Rablerine karşı saygılı davrananlara gelince, onlar bölük bölük cennete sevk edilir, oraya varıp da kapıları açıldığında bekçileri onlara: “Selam size! Hoş geldiniz! Artık ebedî kalmak üzere girin buraya!” derler.
Onlar da şöyle karşılık verir: “Hamd olsun Allah’a ki vaadini gerçekleştirdi ve dilediğimiz yerinde ikamet edebileceğimiz bu cennet yurduna bizi mirasçı yaptı. Çalışanların mükafatı ne güzelmiş!”
Rablerini hamd ile tesbih etmekte olan meleklerin, o gün Arş’ın etrafını çepeçevre doldurduklarını görürsün. Artık aralarında adaletle hükmedilmiştir ve şöyle denilir: “El hamdü Lillahi Rabbil Alemin!”
Açıklamalar
- 1
Allah ile gayrullah arasındaki ilişki, Halik-mahlûk ilişkisidir. Valid-mevlüd ilişkisi, ancak mahlûkat için düşünülebilir.
- 2
Eti yenen, dişili erkekli toplam sekiz evcil hayvan. Bkz. Enam Suresi 143-144
- 3
Kavuştuğu nimeti bile Allah’tan bilmez, başka gerekçelerle izah etmeye çalışır. Bkz. Kassas Suresi 76-78
- 4
Bkz Müzemmil Suresi 2-4. Ayetler.
- 5
“Uli-l Elbab” Genel olarak akıl sahipleri şeklinde tercüme edilmiştir. “Lübb” sözlükte, “bir şeyin içi, özü, cevheri, en iyi kısmı anlamına gelir. (Ragıp)” Biz bunun “zihinle değil, gönülle bilmek” anlamında kullanıldığını düşünüyoruz.
- 6
Bkz. Mümin Suresi 40. ayet ve ilgili dipnot.
- 7
Zımnen: “Müminler yaşadığı yerin şartlarını mazeret göstermesinler. Böyle düşünenler için çözüm yok değildir, başka bir yere hicret edebililer. Şartlara rağmen sabredenler ise ödüllerini hesapla (birebir olarak) almazlar, kat kat fazlasıyla alırlar.”
- 8
Cennetliklerin ağaç gölgesinde olmalarına karşın, cehennemlikler ateş gölgesinde olacaklardır.
- 9
“Kitaben müteşabihan mesaniye” İbaresi farklı biçimlerde anlaşılmıştır:
“(Güzellikte) birbirine benzeyen ve (hükümleri, öğütleri, kıssaları) tekrarlanan bir kitap... (Diyanet)”
“İkizli, ahenkli bir Kitap... (Elmalılı)”
“(Benzeşmeli), ikişerli bir Kitap... (Tefhimül Kur’an)”
“Ayetleri birbirine benzer, mükerrer (kıssa ve öğütlerle dolu) bir Kitap... (A.Fikri Yavuz)”
“Kendi içinde tutarlı, (gerçeğin) her türlü ifadesini çeşitli biçimlerde tekrarlayan bir ilahi kelam... (M.Esed)”
“Her tarafı birbirini tutan, gerçekleri, farklı üsluplarla tekrar tekrar beyan eden bir Kitap... (S.Yıldırım)”
“Kur’an’ın iç tutarlılığı ve anlatımında tekrarlamaların bulunduğu” tercümelerin ortak yanını oluşturmaktadır. Bunlar Kur’an hakkında doğru olmakla birlikte, maksadın bu olduğunu sanmıyorum. Bu ibareyi, arkasından gelen diğer cümlelerle birlikte düşünmek gerekir. Peygamberler “beşir ve nezir” oldukları gibi, İlahi kelamın teması da aynıdır. Biz “Kitaben müteşabihan mesaniye” ibaresi ile ilahi kelamın bu iki yönüne gönderme yapıldığını düşünüyoruz.
- 10
Benzer bir ayet İncil’de şöyledir: “Hiç kimse iki efendi ye kulluk edemez. Ya birinden nefret edip öbürünü sever, ya da birine bağlanıp öbürünü hor görür. Siz hem Tanrı’ya, hem de paraya kulluk edemezsiniz. (Matta-Bölüm 6:24)”
- 11
Çıkarları nedeniyle Allah’ın muradını çarpıtan ve Allah adına konuşanlar. (Örneğin din adamları)
- 12
Azizdir ve intikamını alır.
- 13
Uyku ile ölüm arasında bir benzerlik kurulmuştur. Tefekkür edenler bu örnekten hareketle, “Uyumak ölmek gibiyse, uyanmak da yeniden dirilmek gibidir.” sonucunu çıkarırlar.
- 14
Fatır:” Yarattıklarının nasıl davranacağına dair yasalar tespit eden Allah” anlamındadır.
- 15
Bkz. Mümtehine Suresi 5. Ayet ve ilgili dipnot.
- 16
56. Ayette belirtilen gerekçe bir pişmanlık ifadesi gibi görünmekle birlikte Allah’ın merhametine sığınma amacı taşırken, 57. Ayette ise “Allah bana hidayet etseydi” denilerek, pişmanlıktan ziyade, suçu Allah’a isnat etme yolu izlenmektedir. Bu, elbette ilkinden daha çirkin bir davranıştır.
- 17
Umutsuzluk ve utancın yüze yansıması
- 18
Bkz. Zuhruf Suresi 68. ayet ve ilgili dipnot.
- 19
Buradaki bakınma, yeni durumu anlama çabasıdır.