3Al-i İmran Suresi

200 ayet · 36 açıklama

Elif lam mîm.

Allah [öyle bir ilahtır ki] O’ndan başka ilah yoktur. O, Hayyul Kayyumdur.

Önceki kitapları tasdik eden ve bir hak olarak (temel bir maksatla) Kitabı sana [O] indirmiştir. Nitekim Tevrat’ı ve İncil’i de o indirmiştir ki,

Geçmiş dönemde yaşayan insanlara rehberlik etsinler.[Aynı şekilde] Furkan’ı da [Bu günün insanına rehberlik eden Kur’an’ı da] o indirmiştir. Allah’ın ayetlerini inkâr edenlere gelince, onlara şiddetli bir azap vardır. Çünkü Allah, Azizun zuntikâm’dır.

Gerçek şu ki, yerde olsun gökte olsun hiçbir şey Allah’a gizli değildir.

Analarınızın rahminde sizi istediği gibi şekillendiren O’dur. O’ndan başka ilâh yoktur. O Aziz’dir, Hâkimdir.

Sana bu kitabı indiren O’dur. Ondaki ayetlerin bir kısmı muhkemdir ki, kitabın anası bu ayetlerdir. Diğer bir kısmı da müteşabihtir. Kalbi bozuk olanlar, fitne aramak ve [işine geldiği gibi] tevil etmek (Zorlama yorumlar çıkarmak) maksadıyla müteşabihin peşine düşer. Hâlbuki onun te’vilini (tam olarak ne kastedildiğini) Allah’tan başka kimse bilmez. İlimde uzmanlaşmış kimseler ise “Biz buna1 inandık, hepsi Rabbimizin katındandır. Derler. Ve [bu gerçeği] sadece özü sağlam olanlar anlayıp dile getirebilir.

Rabbimiz! bizi doğru yola ilettikten sonra kalplerimizin bozulmasına izin verme, bize katından bir rahmet ver, Çünkü sen Vehhapsın.2

Rabbimiz! Sen geleceği kaçınılmaz olan o günde insanları bir araya toplayacaksın. Çünkü Allah vaadinden dönmez.

Kâfirlere gelince, (şimdi övündükleri) malları da çocukları da [o gün] Allah’ın nezdinde onlara hiçbir fayda sağlamaz. Onlar ateşin yakıtıdırlar.

Tıpkı Firavun ailesi (iktidar grupları) ve ondan önce gelip geçen kâfirler gibi. Onlar da ayetlerimizi yalanladılar. Allah da onları suçlarından dolayı cezalandırdı ki, Allah’ın cezası çok ağır olur.

Kâfirlere de ki: “Mağlup olacak ve cehenneme doldurulacaksınız. Ne fena bir ikamet yeridir orası.

İki taraf arasında geçen (Bedir) savaşında [Allah’ın yardımına dair] bir kanıt vardır. Ordulardan biri Allah yolunda savaşırken diğer taraf kâfirlerden oluşuyordu. Kâfirler müminlerin sayısını iki misli görüyorlardı. Allah dilediğini (işte böyle) yardımıyla destekler. Şüphesiz bu basiret sahipleri için ibretlik bir durumdu.

Kadınlar, oğullar, istiflenmiş altın ve gümüş, soylu atlar, hayvanlar, ekili- dikili şeyler insanlara çok cazip görünür. Bunlar hayatın gelip geçici nimetleridir. Asıl güzellikler ise Allah katındadır.

De ki: “Onlardan daha iyisini size söyleyeyim mi? Müttakiler için Rab’leri yanında içinden ırmakların aktığı cennetler vardır. Orada ebedî kalacaklardır. Ayrıca orada tertemiz eşler ve hepsinin üstünde Allah’ın rızası vardır. Allah kullarının ne yaptığını görür.

Onlar öyle kişilerdir ki” Rabbimiz sana kesin olarak iman ettik, günahımızı bağışla, bizi cehennem azabından koru.” diye dua ederler.

Onlar Sabrederler, sadakat gösterirler, itaat ederler, Allah yolunda mallarından harcarlar ve seher vakitlerinde mağfiret dilerler.

Allah, O’ndan (Kendisinden) başka tanrı olmadığına şahittir. Melekler ve insafı elden bırakmayan ilim erbabı da şahittir ki O’ndan başka tanrı yoktur. O Azizdir, Hâkimdir.

Hiç şüphesiz Allah katında din İslam’dır.[Hakikate teslim olmaktır] Ne var ki Ehl-i kitap, kendilerine ilim gelmesine rağmen sırf insafsızlıkları3 yüzünden muhalefet ettiler. Her kim Allah’ın ayetlerini inkâr ederse bilsin ki Allah hesabı çok çabuk görür!

Seninle tartışmaya kalkışırlarsa de ki: “Ben ve beni takip edenler özümüzü Allah’a teslim ettik.” Kendilerine kitap verilenlere ve ümmîlere (müşrik Araplara da) de ki: “Siz de İslâm’ı kabul ettiniz mi? [onu söyleyin]” Eğer teslim olurlarsa doğruyu bulmuş olurlar. Yok, eğer yüz çevirirlerse sana düşen sadece tebliğ etmektir. Zaten Allah kullarının ne yaptığını görüyor.

Allah’ın ayetlerini inkâr edenler, haksız yere peygamberleri öldürenler ve toplumun içinde “insaf edin” diyenleri katledenler var ya, İşte onları can yakan bir azap ile müjdele!

Onların bütün çabaları dünyada da, ahirette de boşa gitmiştir. Onları kurtaracak bir yardımcı da olmayacaktır.

Kendilerine kitaptan pay verilmiş olanların halini görüyor musun? Aralarındaki meseleyi Allah’ın Kitabı’na4 göre çözmeleri için çağrı yapıldığında içlerinden bir zümre yüz çevirerek dönüp gidiyor.

Bunun nedeni onların “Bize ateş sayılı günler dışında asla dokunmayacaktır” demeleridir. [Hâlbuki bu inançları] onların kendi dinlerine attıkları iftira nedeniyle kendilerini kandırmış olmalarından ibarettir.

Geleceğinde hiç şüphe olmayan o gün onları bir araya topladığımızda ve kimseye haksızlık yapmadan herkese kazandığı ödendiğinde onların hâlleri nice olur?

De ki: Ey mülkün maliki olan Allah’ım! Sen mülkü dilediğine verir ve dilediğinden geri alırsın. Dilediğini yüceltir, dilediğini de alçaltırsın. Bütün hayır (imkânlar) senin elindedir. Çünkü sen her şeye kadirsin.

Geceyi gündüze katar, gündüzü de geceye katarsın. Ölüden diriyi çıkarırsın, diriden de ölüyü çıkarırsın. Dilediğine de hesap dışı5 rızık verirsin (imkân sağlarsın)

Müminler, müminleri bırakıp kâfirleri dost edinmesinler. Kim böyle yaparsa Allah ile olan bütün bağını koparmış olur. Onların şerrinden kendini korumak isteyen olursa o başka. Allah sizi asıl kendisine karşı çekinmeniz konusunda uyarır. Zira varacağınız yer onun huzurudur.

De ki: İçinizde olanı ister gizleyin ister açıklayın fark etmez. Allah onu bilir. Göklerde ve yerde ne varsa onları da bilir. Çünkü Allah her şeye kadirdir.

Herkesin, iyilik olarak yaptıklarını da kötülük olarak yaptıklarını da önünde bulacağı o gün insan ister ki kötülükleri ile kendisi arasında uzun bir mesafe bulunsun. Allah sizi asıl kendisine karşı çekinmeniz konusunda uyarıyor. Çünkü Allah kullarına karşı çok merhametlidir.

De ki: Eğer Allah’ı seviyorsanız bana tabi olun ki Allah da sizi sevsin ve günahlarınızı bağışlasın. Çünkü Allah Rauf’tur Rahim’dir. (Bağışlar ve merhamet eder)

Bir çağrıda bulunarak de ki: “Allah’a ve Peygamber’e itaat edin.” Eğer bu çağrıya arkalarını dönecek olurlarsa [bilesin ki] Allah kâfirleri sevmez.

Gerçek şu ki Allah, Adem’i Nuh’u, İbrahim Soyunu ve İmran soyunu birbirinden gelen zürriyetler olarak bütün insanlık içinde seçkin kılmıştır.

İmrân’ın karısı şöyle demişti: “Rabbim! Karnımdaki çocuğu şartsız olarak (üzerinde hiçbir iddiam olmadan) sana adadım. Adağımı kabul et. Zira sen Semi’sin Alim’sin. (Sözümü duyar, niyetimi bilirsin)

Fakat onu doğurduğunda dedi ki: “Rabbim! Ben bir kız doğurdum. - Allah doğurduğu çocuğun mahiyetini bilmekteydi ve erkek dişinin yerini tutmazdı- o halde onun adını Meryem koydum, ben onu ve soyunu kovulmuş şeytanın şerrinden sana havale ediyorum.”6

Rabbi onu güzellikle karşıladı ve güzel bir bitki gibi yetiştirdi. Zekeriya’nın himayesine verdi. Zekeriya, onun bulunduğu odaya her girdiğinde yanında yiyecek bulurdu. “Ey Meryem, bu sana nereden geliyor?” diye sorumuştu da O cevap olarak “Bu, Allah katındandır. Allah, dilediğine rızkını bi gayrı hesap7 verir” dedi.

Zekeriya oracıkta Rabbine şöyle dua etti: Ya Rab! Bana katından temiz bir zürriyet ihsan et.8 Şüphesiz sen duaları işitiyorsun.

Nitekim Zekeriyya mihrapta namaza durmuşken melekler ona şöyle seslendiler: “Allah sana, katından bir kelime olan [İsa’yı] tasdik edici9 olarak, gayet efendi, iffetli ve sâlih bir peygamber olan Yahya’yı müjdeliyor.”

Zekeriya, “Rabbim! Bana ihtiyarlık gelip çatmışken üstelik karım da kısırken benim nasıl çocuğum olabilir?” dedi. [Melekler] dedi ki: “Öyledir işte, Allah dilediğini yapar”

Rabbim! Dedi bana bir alâmet göster. Allah buyurdu: Senin alâmetin, üç gün boyunca işaret dışında konuşmamandır.10 Ayrıca Rabbini çok an ve sabah akşam tespih et.

Hani melekler dediler ki: “Ey Meryem! Allah, seni seçti. Seni tertemiz yaptı ve dünya kadınlarının arasında sana mümtaz bir makam verdi.

Ey Meryem! Rabbine yürekten bağlan, secdeye var ve rükû edenlerle birlikte sen de rüku et.

İşte bunlar, sana vahiy yoluyla bildirdiğimiz gayb haberlerindendir. İçlerinden hangisi Meryem’i himayesine alacak diye kura için kalemlerini atarlarken yanlarında değildin. Tartıştıklarında da sen onlarla beraber değildin.

Yine melekler şöyle demişlerdi: “Ey Meryem! Allah seni Kelimetullah11 ile müjdeliyor. Onun İsmi Meryem oğlu İsa Mesih’tir. Dünyada ve ahirette itibarlı olup Allah’ın yakın kullarındandır.

O hem beşikteyken hem de kemal yaşında insanlarla konuşacaktır.12 O aynı zamanda salih kullardan birisi olacaktır.

Meryem dedi ki: Rabbim! Bana bir erkek eli bile dokunmamışken benim nasıl çocuğum olabilir? Allah buyurdu: Bu böyledir. Allah dilerse yaratır. Allah bir işe karar verdiği zaman ona sadece “Ol!” der, o da olur.

[Melekler İlave olarak dediler ki] Allah ona kitabı, hikmeti, Tevrat ve İncil’i öğretecek.

Onu İsrailoğullarına Peygamber olarak gönderecek, [O da şöyle diyecek]: “Şüphesiz ben size Rabbinizden bir mucize getirdim. Çamurdan kuş yapar, ona üflerim. O da Allah’ın izniyle gerçek bir kuş olur. Körü ve alacalıyı iyileştiririm. Allah’ın izniyle ölüleri bile diriltirim. Evlerinizde ne yiyip ne biriktirdiğinizi size haber verebilirim. Eğer inanmak isterseniz bunlarda sizin için ibretlik bir durum vardır.

Öte yandan ben Allah’ın benden önce gönderdiği Tevrat’ı tasdik etmek ve geçmişte sizin için haram olan bazı şeyleri helal kılmak üzere gönderildim. Bakın, işte ben size rabbinizden mucizeler getirdim. Artık Allah’a tan korkun ve bana itaat edin.

Kuşkusuz ki Allah, benim de Rabbim, sizin de Rabbinizdir. Öyleyse O’na ibadet edin. Dosdoğru yol işte bu yoldur.

İsa, onların inkârlarını hissedince dedi ki: “Allah yolunda bana yardım edecek kimde yok mu?” Havariler: “Allah yolunun yardımcıları olarak biz varız. Biz, Allah’a iman ettik. Sen de şahit ol ki biz ona teslim olduk.

Ey Rabbimiz. İndirdiğine inandık ve peygamberine tâbi olduk. Hakkın şahitleri arasına bizi de yaz.

Onlar [İsa’yı öldürmek için] tuzak kurdular. Allah da [onların tuzağına karşı başka] bir tuzak kurdu. Tuzağın en alasını Allah kurar.

Allah dedi ki: Ey İsa Seni [onlar öldüremeyecek] ben vefat ettireceğim, seni katıma yükselteceğim ve inkâr edenlerden arındıracağım13 Senin izinden gidenleri ise kıyamet gününe kadar kâfirlerin üstünde tutacağım. Nihayet hepinizin varacağı yer benim huzurum olacaktır. İşte o zaman anlaşmazlık yaşadığınız hususlarda kararımı veririm.

Kâfirlere gelince, onlara dünyada da, ahirette de şiddetli bir şekilde azap edeceğim ve onların hiç yardımcıları olmayacaktır.”

İman edip salih ameller işleyenlere gelince, Allah onların mükâfatını tam olarak verecektir. Zira Allah zalimleri sevmez.

İşte bunlar sana okuduğumuz ayetler [Senin peygamberliğini gösteren kanıtlar] ve hikmet dolu hatırlatmalar kapsamındadır.

Doğrusu Allah katında İsa’nın durumu Âdem’in durumu gibidir. Onu topraktan yarattı sonra da ona “Ol” dedi. O da hemen oldu.

Hak, Rabbindendir. Şu halde hiçbir tereddüde yer verme.

Artık sana bu bilgi ulaştıktan sonra kim seninle tartışmaya kalkışacak olursa onlara de ki: “Tamam o zaman, biz kendi çocuklarımızı ve eşlerimizi çağıralım siz de kendi çocuklarınızı ve eşlerinizi çağırın. Böylece bir araya toplanalım ve Allah’ın laneti yalancıların üzerine olsun diye beddua edelim.

İşte [İsa] kıssasının aslı budur. Doğrusu Allah’tan başka herhangi bir ilâh14 yoktur. Şu var ki Allah Aziz’dir, Hakîmdir.

[Çağrına] arkalarını dönecek olurlarsa kuşkusuz ki Allah fesat çıkaranları gayet iyi bilmektedir.

De ki: “Ey Ehl-i kitap! Hem biz hem de siz şu ortak ilke etrafında bir araya gelelim:” Allah’tan başkasına kulluk etmeyeceğiz, O’ndan başka hiçbir şeyi ilah kabul etmeyeceğiz ve Allah’ı bırakıp bazı insanları rab edinmeyeceğiz.” Eğer yüz çevirirlerse o zaman de ki: “Siz de şahitsiniz ki bizler Allah’a teslim olmuş kimseleriz.

Ey kitap ehli! İbrahim hakkında niçin tartışıyorsunuz. Oysa Tevrat da, İncil de ondan sonra indirilmiştir. Siz hiç akıl yürütemeyecek misiniz?

Siz böylesiniz. Hadi [az- çok] bildiğiniz bir konuda tartışıyorsunuz; fakat bilmediğiniz bir konuda niçin tartışıyorsunuz. Her şeyi Allah bilir, siz bilmezsiniz.

İbrahim, ne Yahudi idi, ne de Hıristiyan. Fakat o, Hanif15 bir Müslümandı. Müşriklerden birisi de değildi.

Doğrusu, insanlar içinde İbrahim’e en yakın olan kimseler ona tabi olanlar, bu peygamber ve müminlerdir. Allah da müminlerin dostudur.

Kitap ehlinden bazıları sizi yoldan çıkarmayı arzu eder. Oysa sadece kendilerini yoldan çıkarabilirler. Ne var ki bunu dahi anlayamazlar.

Ey Kitap ehli! Göz göre göre niçin Allah’ın ayetlerini inkâr ediyorsunuz?

Ey Kitap ehli! Niçin hakkı batılla karıştırarak gerçeği bile bile gizliyorsunuz?

Kitap ehlinden bir grup, “Müminlere indirilene günün başında inanın, sonunda ise inkâr edin, belki onlar da [size bakarak dinlerinden] dönerler”

“Bir de dindaşlarınızdan başkasına güvenmeyin” dediler. Sen onlara de ki: “Yol gösterme işi Allah’ın işidir. [Sorun nedir] Size verilenin aynısının (Peygamberliğin) sizden olmayan birine verilmesi mi? Yahut Rabbinizin nezdinde sizin aleyhinize onların eline koz geçmiş olması mı?16 De ki: Lütuf Allah’ın elindedir, onu dilediğine verir. Çünkü Allah Vasi’dir Âlim’dir. (Rahmeti geniştir ve O her şeyi bilir.)

O, rahmetini dilediğine tahsis eder. Zira Allah, büyük lütuf sahibidir.

Ehl-i kitaptan öylesi vardır ki, ona tonlarca [altın] emanet etsen, onu sana noksansız iade eder. Fakat onlardan öylesi de vardır ki, ona bir dinar bile emanet bırakacak olsan, tepesine dikilmedikçe onu sana iade etmez. Bu onların: “Ümmilere (Allah’ın Peygamber gönderilmediği bir topluma) karşı yaptıklarımızdan dolayı sorumlu tutulmayız” demelerindendir. İşte böyle Allah adına bile bile yalan söylerler.

Hayır (sorumlu tutulacaklardır) Kim sözünü tutarsa (Kendisine duyulan güvene uygun olarak emanete riayet ederse) ve kötülüklerden sakınırsa bilsin ki Allah kötülüklerden sakınanları sever.

Allah’a karşı verdiği sözü ve ettiği yemini az bir bedel karşılığı bozanlara gelince, onların ahirette bir payı yoktur. Kıyamet günü Allah onlarla konuşmayacak, onların yüzüne bakmayacak ve onları temize çıkarmayacaktır. Ve onlara can yakan bir azap vardır.

Ehl-i kitaptan bir gurup, okuduklarını kitaptan sanasınız diye kitabı okurken geveleyip dururlar.17 Oysa okudukları Kitap’tan değildir. Söyledikleri Allah katından olmadığı halde bu Allah katındandır diyerek bile bile Allah’a iftira atarlar.

Allah bir insana, kitap, muhakeme kabiliyeti ve peygamberlik bahşetmişken kalkıp da insanlara “Allah’ın yanı sıra benim de kullarım olun “demesi olacak şey değildir. O sadece; öğrettiğiniz ve dersine çalıştığınız kitabın emrettiği gibi Rabbaniler (Allah’ın adamları) olun diyebilir.

Ve o size: “Melekleri ve peygamberleri tanrı edinin!” diye de emretmez. Siz Müslüman olduktan sonra, size inkârı emreder mi hiç?

Allah peygamberler vasıtasıyla “Size vereceğim kitap ve hikmetin ardından bunları tasdik eden bir peygamber18 geldiğinde, ona mutlaka iman edecek ve ona destek olacaksınız tamam mı” diye söz almış, “Bunu kabul ediyor musunuz ve bu sorumluluğu üstleniyor musunuz” diye sormuştu da Onlar, “Kabul ediyoruz” demişlerdi. Allah da, “Öyleyse şahit olun, ben de sizinle beraber şahidim” demişti.

Artık bundan sonra kim bu sözünden dönerse işte onlar yoldan çıkmış fasıklardır.

Allah’ın dininin dışında bir yol mu arıyorlar? Oysa yerde ve gökte kim varsa isteyerek veya istemeyerek ona teslim olmuştur. Nihayet herkes onun huzuruna dönecektir.

De ki: “Biz Allah’a inandık. Bize indirilene İbrahim’e, İsmail’e, İshak’a, Yakub’a ve torunlarına indirilene inandık. Mûsâ’ya, İsa’ya ve diğer peygamberlere Rablerinden verilene de inandık. Onlardan hiçbirini diğerinden ayırmayız. Biz Allah’a teslim olmuş kimseleriz.”

Kim İslam’dan başka bir din (Allah’a teslim olmanın dışında bir yol)19 ararsa asla kabul edilmeyecek ve o ahirette hüsrana uğrayanlardan olacaktır.

Kendilerine apaçık belgeler gelip peygamberin de hak olduğuna şahit olmuşken imanlarından sonra yeniden küfre dönen bir topluma Allah niçin hidayet etsin ki? Zira Allah zalim bir toplumu hidayete ulaştırmaz.

İşte böyleleri Allah, melekler ve bütün insanlar tarafından lanetlenmeyi hak etmişlerdir.

Onlar bu [lanetlenmiş halleriyle azapta] ebedi olarak kalacaklardır. Azapları hafifletilmediği gibi yüzlerine de bakılmayacaktır. (Dünyaya yeniden dönme talepleri dikkate alınmayacaktır)

Eğer bütün bunların arkasından tövbe edip durumunu düzeltenler olursa o başka. Zira Allah Gafurdur, Rahimdir [Günahları bağışlar ve merhamet eder]

Ne var ki iman ettikten sonra küfre dönenlerin dahası küfründe ileri gidenlerin tövbeleri (son pişmanlıkları) ise asla kabul edilmez. Sapıtmış olanların ta kendisi işte onlardır.

Kâfir olanlara ve kâfir olarak can verenlere gelince; fidye olarak dünya dolusu altın verecek olsalar dahi kabul edilmez. Onlar için acı bir azap vardır ve onlara kimse yardım edemez.

Sevdiğiniz şeylerden vermedikçe asla iyiliğe ulaşamazsınız. Her ne verecek olsanız şüphesiz Allah onu bilir.

Tevrat indirilmeden önce, İsrailoğulları’nın kendilerine yasakladığı şeyler dışında bütün yiyecekler onlara helal idi.20 De ki: “Eğer söylediklerinizde samimi iseniz Tevrat’ı getirin de onu okuyun!”

Artık bu [bilgiden] sonra kim yalanını Allah’a isnat edecek olursa işte onlar zalimlerin ta kendileridir.

De ki: Allah doğruyu söyler. Şu halde bir hanif olan (Atanız) İbrahim’in dinine tabi olunuz. Zira O, [hiçbir zaman] müşriklerden biri21 olmadı.

İnsanlık âlemi için mübarek (hayırlara vesile) ve yol gösterici olarak konumlandırılmış22 ilk ev Mekke’deki evdir.

Orada kesin deliller ve Makam-ı İbrahim vardır. Oraya giren kimse emniyette olur. Yoluna gücü yetenlerin o evi haccetmesi, Allah’ın insanlar üzerindeki hakkıdır. Kim (bu hakkı) inkâr ederse bilsin ki, Allah’ın hiçbir şeye ihtiyacı yoktur.

De ki: “Ey Ehl-i kitap! Allah yaptıklarınıza şahitken Allah’ın ayetlerini niçin inkâr ediyorsunuz?”

De ki: Ey Ehl-i kitap: Gerçeği pekâlâ bildiğiniz hâlde niçin Allah’ın dosdoğru yolunu çarpıtmaya çalışarak müminleri o yoldan döndürmeye uğraşıyorsunuz? Oysa Allah yaptıklarınızdan bihaber değildir.

Ey müminler topluluğu: Eğer kendilerine kitap verilenlerden herhangi bir grubun peşine takılırsanız onlar sizi imanınızdan sonra tekrar küfre döndürürler.

Size Allah’ın ayetleri okunurken, Allah Resulü de aranızda olduğu halde nasıl küfre dönebilirsiniz ki? Her kim Allah’a bağlanırsa dosdoğru yola ulaştırılmıştır.

Ey müminler topluluğu! Allah’tan hakkıyla korkun ve Müslüman olarak (Allah’a içten bir teslimiyet göstermiş olarak) can verin.

Hep birlikte Allah’ın ipine sarılın. Tefrikaya düşmeyin. Allah’ın üzerinizdeki nimetini hatırlayın. Hani birbirinizin düşmanı iken Allah kalplerinizi bir araya getirdi de O’nun nimeti (İslam) sayesinde kardeş oldunuz. Yine ateşten bir uçurumun kenarında idiniz; sizi oradan o kurtardı. Allah size ayetlerini işte böyle açıklıyor ki, doğru yolu bulasınız.

Öyleyse içinizden hayra çağıran, iyiliği emredip kötülükten men eden bir topluluk23 bulunsun. Selamete erecek olanlar işte onlardır.

Sakın şu tefrikaya düşenler ve apaçık deliller gelmişken ihtilaf edenler gibi olmayın. Zira onlar için büyük bir azap vardır.24

Bazı yüzlerin ak, bazı yüzlerin de kara çıktığı gün gelince yüzleri kara çıkanlara “İman ettikten sonra kâfir oldunuz öyle mi? O halde küfrünüzün cezası olarak tadın azabı” (denilecektir)

Yüzleri ak olanlara gelince onlar Allah’ın rahmet dairesinde olacaklar ve sonsuza dek orada kalacaklardır.

İşte bunlar, Allah’ın ayetleridir. Hakikatin ta kendisi olarak onları sana okumaktayız. Şu var ki Allah, hiç kimseye zulmetmeyi (durduk yerde cezalandırmayı) murat etmemiştir.

Göklerde ne var, yerde ne varsa hepsi Allah’ındır ve bütün işler Allah’ın iradesine bağlıdır.

Siz insanlar için çıkarılmış hayırlı bir topluluksunuz. İyiliği emreder kötülükten men edersiniz. Allah’a da iman edersiniz. Ehl-i kitab da iman etmiş olsaydı kendileri için hayırlı olurdu. İçlerinde iman edenler varsa da çoğu fasıktır.25

Size ezadan başka bir zarar veremezler. Size karşı savaşa tutuşacak olsalar arkalarını dönüp kaçarlar. Sonra kendilerine yardım eden de bulunmaz.

Onlar nerede bulunursa bulunsunlar, Allah’a ve insanlara karşı taahhütlerine uygun (rahat duracaklarına dair beklenti) yaşamaları durumu müstesna zillet içinde yaşamaya mahkûm edilmişlerdir. Allah’ın hışmına uğramışlar ve vatansızlığa26 mahkûm edilmişlerdir. Çünkü onlar Allah’ın ayetlerini inkâr ediyorlar ve haksız yere peygamberleri öldürüyorlardı. İşte böyle, isyan ediyorlar ve sınırları aşıyorlardı.

Onların hepsi bir değildir. Kitap Ehli’nin içinde gece saatlerinde ayakta durup Allah’ın ayetlerini okuyarak secdeye varan bir topluluk da bulunmaktadır.

Onlar Allah’a ve âhiret gününe iman etmişlerdir. Onlar İyiliği emreder kötülükten men ederler, hayırlı işlerde ise yarışırlar. İşte onlar salih kimselerdir.

Onların yaptığı hiçbir hayır asla karşılıksız kalmayacaktır. Zira Allah, takvâ ehlini çok iyi bilir.

Kâfirlerin durumuna gelince, onların ne malları, ne de oğulları Allah’a karşı hiçbir fayda sağlamaz. Onlar, cehennem ahalisidirler ve orada ebediyen kalacaklardır.

Onların bu dünya hayatında yaptığı harcamaların durumu kendilerine yazık eden bir toplumun ekinlerini vuran rüzgârın durumuna benzer. Allah, onlara yazık etmedi, fakat onlar kendi kendilerine yazık ettiler.

Ey müminler topluluğu! Sizden olmayanları içinize almayın. Onlar size ellerinden gelen kötülüğü yapmaktan geri durmazlar. Hep sıkıntıya düşmenizi isterler. Onların kinleri ağızlarından taşmaktadır. Kalplerinde gizledikleri ise çok daha büyüktür. Eğer düşünecek olursanız ayetlerimizi size (işte böyle) açıklıyoruz.

Siz onları seversiniz ama onlar, Kitabın tamamına (Onların inandığı kitaplar dâhil) inandığınız halde sizi sevmezler. Ortamınıza girdiklerinde “(Aslında) biz de inanıyoruz!” derler; ama kendi başlarına kalınca nefretleri yüzünden tırnaklarını kemirirler. De ki: “Öfkenizle geberin!” Kuşkusuz Allah kalplerde ne varsa hepsini biliyor.

Sizin hayrınıza bir durum olunca bu onları üzer. Başınıza bir musibet gelince buna da sevinirler. Eğer sabreder ve sorumluluklarınıza dikkat ederseniz onların hileleri size hiçbir zarar vermez. Çünkü Allah, onların yaptıklarını çepeçevre kuşatmıştır.

Hatırla o günü ki müminleri savaş mevzilerine yerleştirmek için, sabah erkenden evinden ayrılmıştın. Allah Semidir, Alimdir.

Hani içinizden iki grup (Ensar’dan iki kabile savaş hakkında) çözülme eğilimine girmişti. Hâlbuki Allah onların yardımcısıydı. Müminler Allah’a güvenmelidirler.

Bedir’de Allah size yardım etmişti. Oysa gücünüz küçümseniyordu. O halde Allah’tan sakının ki şükretmiş olasınız!

Yine sen müminlere: “Rabbinizin, üç bin melek göndererek size yardım etmesi yetmez mi?” diyordun.

Tabii ya, eğer sabreder ve sorumlu davranırsanız, düşman size aniden saldırsa bile, Rabbiniz göndereceği emre hazır beş bin melekle size yardım edecektir.

Allah, bunu size bir müjde olsun ve içiniz rahatlasın diye yaptı. Çünkü zafer Aziz ve Hakim olan Allah katındandır.

Bir de, kâfirlerin bir bölüğünün kökünü kurutmanız ya da perişan bir halde umutları kırılıp geri çekilmeleri için yaptı.

Onların tövbe etmeleri (pişman olup Müslüman olmaları) ya da zalimlikleri yüzünden cezalandırılmaları konusunda yapabileceğin27 hiçbir şey yoktur.

Göklerde ne var, yerde ne varsa hepsi Allah’ındır. Dilediğini bağışlar dilediğini cezalandırır. Öyle ki Allah Gafurdur, Rahîmdir.

Ey müminler topluluğu! Ezdikçe ezen o28 fâizi yemeyin. Allah’tan korkun ki felah bulasınız.

Kâfirler için hazırlanmış olan ateşten kendinizi koruyun.

Allah’a ve resulüne de itaat edin ki, rahmete nail olasınız.

Rabbinizin bağışına, genişliği yeri - göğü kaplayan ve muttakiler için hazırlanmış bulunan cennete koşun.

o (muttakiler) hem bolluk hem de darlık zamanlarında infak ederler, öfkelerini kontrol altında tutarlar ve insanların kusurlarını affederler. Çünkü Allah(böyle) iyilik yapanları sever.

Yine onlar yüz kızartıcı bir, iş yaptıklarında veya (aslında) kendilerine yazık ettiklerinde, hemen Allah’ı hatırlayıp günahları için af dilerler. Zaten Allah’tan başka günahları kim affedebilir ki Bir de yaptıkları işin fenalığını, bilip dururken aynı davranışlarında ısrarcı olmazlar.

İşte onların mükâfatı, Rableri tarafından affedilmek ve altından ırmakların aktığı ve içinde sürekli olarak kalacakları Cennetlerdir. (Salih amel) işleyenlerin mükâfatı da ne güzel oluyor.

Sizden önce de (ilahi) yasalar uygulanmıştı. Yeryüzünde dolaşın da (peygamberlerini)yalanlayanların akıbetinin ne olduğunu bir görün.

Bu Kur’an, insanlar için (hakikati dile getiren) bir açıklama, sorumlu davrananlar içinse doğru yol rehberi ve nasihattir.

Artık gevşeklik göstermeyin ve mahzun olmayın, şayet iman etmişseniz üstün olan sizlersiniz.

Eğer (Uhud’ta) sizin canınız yandıysa, (Bedir’de de) onların da canı yanmıştı. Biz böyle günleri insanlar arasında döndürür dururuz ki, Allah iman edenleri ortaya çıkarsın ve içinizden şahitler edinsin. Zira Allah, zalimleri (imanında sebat göstermeyenleri) sevmez.

Bunun bir sebebi de Allah’ın müminleri arındırması, kâfirleri de mahvetmesi içindir.

Allah içinizden cihat edenleri ve sabredenleri ortaya çıkarmadan cennete girebileceğinizi mi sanıyorsunuz?

Ölümle karşılaşmadan önce onu temenni ediyordunuz. Fakat onu gördüğünüz zaman bakakaldınız.

Muhammed ancak bir Peygamberdir. Ondan önce de birçok peygamber gelip geçmiştir. Şimdi o ölür veya öldürülürse topuklarınız üzerinde gerisin geri mi döneceksiniz? Kim topukları üzere geri dönerse Allah’a hiçbir zarar veremez. Şu var ki Allah şükredenleri mükâfatlandıracaktır.

Hiç kimse, Allah’ın izni olmadan- ki vadesi yazılıdır - ölmez. Dünya nimeti isteyene29 dünya nimetinden, ahiret nimeti isteyene30 de ahiret nimetinden veririz. Biz, şükredenleri mükâfatlandıracağız.

Nice peygamber var ki, kendini Rabbine adamış insanlarla birlikte yan yana savaştılar. Allah yolunda başlarına gelenlerden dolayı zayıflık göstermediler ve teslim olmadılar. Allah sabredenleri sever.

Onların: “Rabbimiz, günahlarımızı ve israfımızı (Eksiklerimiz ve hakkımızı aştığımız durumlar için bizi) bağışla, ayaklarımızı sabit tut, kâfirler topluluğuna karşı bize yardım et” demenin dışında bir duaları olmadı.

Allâh sonunda onlara hem dünya nimetlerini hem de bunlardan çok daha güzel olan ahiret nimetlerini verdi. Çünkü Allah muhsinleri sever.

Ey müminler topluluğu! Eğer kâfirlere uyarsanız; onlar sizi topuklarınız üzerine gerisin geri döndürürler. İşte o zaman temelli kaybedersiniz.

Hâlbuki size sahip çıkacak olan (sadece) Allah’tır ve en ala yardımı ondan görebilirsiniz.

Ortaklıklarına dair indirilmiş bir belge bulunmadığı halde yine de o şeyleri Allah’a ortak koşan kâfirlerin kalplerine korku salacağız. Varacakları yer ise ateştir. Zalimlerin meskeni ne kadar da berbat oluyor.

Allah’ın, size verdiği destek sözü yerini gelmiştir. O’nun izniyle düşmanlarınızı tam olarak yok etmek üzereydiniz ki arzuladığınız sonucu hissedince gevşediniz, verilen emir hakkında münakaşaya giriştiniz ve isyan ettiniz. Aranızda dünya menfaatini isteyenler olduğu gibi ahireti isteyenler de vardı. Sonra Allah sizi sınamak (felaket anında nasıl davrandığınızı ortaya çıkarmak) için verdiği desteği geri çekti (ve yenildiniz.) Yine de Allah sizi [bu suçunuzu rağmen] affetti. Zira Allah müminlere karşı çok lütufkârdır.

O zaman siz, tepelere doğru kaçışıyordunuz. Peygamber arkanızdan sizi çağırdığı halde kimseye dönüp bakmıyordunuz. Bunun karşılığı olarak Allah size öyle bir keder31 yaşattı ki kaçırdığınız [zafer] fırsatına da yaşadığınız musibete de üzülecek haliniz kalmadı. Öyle ya Allah, bütün yaptıklarınızdan haberdardır.

Sonrasında o kederin ardından size bir güven duygusu verdi ve içinizden bir taifeye rehavet çöktü. Bir taife de canlarının derdine düşmüştü. Cahiliye devri düşüncesine benzer bir düşünce ile Allah hakkında gerçek dışı düşüncelere32 dalarak şöyle diyorlardı: “Bu işte bizim ne payımız var ki?”33 Onlara de ki: “İşlerin tamamı yalnızca Allah’ın elindedir.”

Sana açıklamadıkları gerçek duygularını içlerinde gizliyor ve şöyle diyorlar: “Bu işte bizim payımız olsaydı, bugün buralarda can vermezdik.” De ki: “Siz evlerinizde bile olsanız, ölümü takdir edilmiş olanlar yıkılacakları yere kadar gidecekti. Bu, olup biten her şey Allah’ın yüreklerinizdeki imanı sınaması ve kalplerinizde olan kuşkuları arındırması için bir vesiledir. Zira Allah, içinizden geçenleri bilmektedir.

İki ordunun karşılaştığı gün, içinizden kaçanlara gelince; şeytan kendi davranışları nedeniyle onların ayağını kaydırmıştı. Yine de Allah, onları bağışladı. Zira Allah, Gafurdur, Rahimdir.

Ey müminler topluluğu! Yolculuğa çıkan veya savaşa giden dostları için, “Bizimle kalsalardı ne ölür ne de öldürülürlerdi,” diyen kâfirler gibi olmayın. Bu inançları yüzünden Allah onların içini sızlatıyor.34 Oysa yaşatan da öldüren de Allah’tır. Allah yaptıklarınızı görüyor.

Şayet Allah yolunda öldürülür veya ölürseniz bu durumda size ulaşacak olan Allah’ın mağfireti ve rahmeti onların [hayat boyu] yığacakları servetten daha evladır.

Ölseniz de öldürülseniz de sonunda Allah’ın huzuruna toplanacaksınız.

Allah’ın bir lütfu olarak onlara yumuşak davrandın, şayet kaba ve katı yürekli olsaydın, şüphesiz etrafından dağılıp giderlerdi. O halde onların kusurlarını affet ve bağışlanmaları için dua et. Yönetim işinde ise onlarla istişare et. Kararını kesinleştirdiğin zaman da, Allah’a tevekkül et. Çünkü Allah, kendisine tevekkül edenleri sever.

Allah size yardım ederse, kimse sizi yenemez. Ama sizi yüzüstü bırakacak olsa O’nun dışında size kim yardım edebilir ki? O halde müminler Allah’a tevekkül etmelidirler.

Bir peygamber için ihanet söz konusu olamaz. Kim hainlik ederse kıyamet günü aşırdığı şeyi yanında getirecektir. Sonra da herkes yaptığının karşılığını alacak ve hiç kimse haksız bir muamele görmeyecektir.

Allah’ın rızasını kazanan kimse ile O’nun gazabına uğrayan kimse bir olur mu? Allah’ın gazabına uğrayanların yeri cehennemdir. Ne fena bir ikamet yeri!

Allah katında onların dereceleri farklı farklıdır. Çünkü Allah, onların yaptıklarını görüyor.

Allah müminlere kendi aralarından bir peygamber göndermekle büyük bir lütufta bulunmuştur. Öyle bir peygamber ki Allah’ın ayetlerini okuyor, onları [şirk inancından] temizliyor. Yine onlara kitabı ve hikmeti öğretiyor. Oysa daha önce onlar besbelli bir sapkınlık içinde yaşıyorlardı.

Onlara iki misli zarar verdiğiniz halde aynı musibet şimdi sizin başınıza gelince “Neden böyle oldu?” diye soruyor musunuz? De ki: “O sizin kendi hatanızın sonucuydu” Kuşkusuz, Allah’ın her şeye gücü yeter.

İki ordunun karşılaştığı o gün başınıza gelen musibet müminleri ortaya çıkarmak için Allah’ın izniyle gerçekleşmiştir.

Bir de münafıklar bilinsin diye. Onlara: “Gelin, Allah yolunda savaşın, ya da hiç olmazsa caydırıcı güç olarak bulunun.” dendiği zaman: “Eğer savaş [olacağını] bilseydik kesinlikle size katılırdık.” dediler. Onlar, o gün, imandan çok küfre yakındılar. Ağızlarından çıkan sözler içlerinde gizledikleri gerçeği yansıtmıyordu. Oysaki Allah, içlerinde sakladıkları şeyi çok iyi bilmektedir.

Savaşa katılmayıp evlerinde oturanlar, savaşa katılan dostları için “Bizi dinleselerdi şimdi öldürülmemiş olacaklardı” Diyorlar. De ki; “Şayet iddianız doğruysa başınıza geldiğinde ölümden kendinizi kurtarın bakalım”

Sakın, Allah yolunda öldürülenleri ölü saymayın. Tersine onlar diridirler rızıkları da Rableri katındadır.

Allah’ın kendilerine lütfettiği nimetlerin mutluluğunu yaşamaktadırlar. Daha sonra şehit düşecek olanlara korkunun ve üzüntünün olmadığını müjdelemek isterler.

Onlar ayrıca Allah’ın hazırladığı nimetleri ve fazlını (daha da fazlasını)35

Müjdelemek isterler. Çünkü Allah müminlerin gayretlerini heba etmez.

O Müminler ki başlarına gelen felakete rağmen Allah’ın ve peygamberinin çağrısına tabi oldular. İşte onlar [ın yaptığı gibi] iyilik yapanlara ve Allah’tan korkanlara büyük bir mükâfat vardır.

Onlar öyle kimselerdir ki, “Düşmanlarınız sizin aleyhinize toplanmışlar, onlardan korkun” denildiğinde, bu söz onların imanını artırmış ve “Allah bize yeter, O ne güzel vekildir!” demişlerdi.

Nihayet başlarına hiçbir kötülük gelmeden, Allah’ın nimet ve lütfuyla geri döndüler. Böylece Allah’ın rızasını kazanmış oldular. Zaten Allah’ın lütfu çok büyüktür.

Size o haberi getiren adam şeytanın biridir. O sizi kendi dostları namına korkutmak ister. Şayet müminseniz onlardan korkmayın, Ben’den korkun!

Küfürde birbirleriyle yarışanlar seni üzmesin. Onlar Allah’a hiçbir zarar veremezler. Allah onların ahirette paylarının olmamasını36 murat ediyor. Hem onlar için büyük bir azap vardır.

Öyle ki iman karşılığında küfrü satın alanlar Allah’a hiçbir zarar veremezler. Onlara acı bir azap da vardır.

Kâfirler kendilerine süre vermemizi hayra yormasınlar. Biz onlara süre veriyoruz ki günahları artsın. Onlar için onur kırıcı bir azap vardır.

Allah müminleri mevcut halleriyle bırakacak değildir. Temizi pisten [sınamalarla] ayıracaktır. Allah size gaybı [Habisin ve temizin kimler olduğunu] bildirecek değildir. Fakat Allah, resullerinden dilediğine [Gayba dair bilgiler verir o başka]. O halde Allah’a ve resullerine iman edin. Eğer iman eder ve Allah’tan sakınırsanız size büyük bir mükâfat vardır.

Allah’tan bir lütuf olarak kendilerine verilmiş olan mallarda cimrilik edenler, bunun hayırlı olduğunu sanmasınlar, aksine bu onlar için şerdir. Kıyamet günü cimrilik ettikleri şeyler boyunlarına dolanacaktır. Göklerin ve yerin mirası Allah’ındır. Allah yaptıklarınızdan haberdardır.

“Allah fakirdir biz ise zenginiz.” diyenlerin sözünü Allah elbette duymuştur. Onların söylediği bu sözü de peygamberleri haksız yere öldürmelerini de [bir kenara] yazacağız. Biz de onlara şöyle diyeceğiz: “Tadın şimdi yangın azabını,

İşte bu, kendi ellerinizle yaptığınızın karşılığıdır.” Zira Allah kullarına haksızlık yapmaz.

Onlar, “Allah, bize, ateşin yakıp bitireceği bir kurban taktim etmedikçe hiçbir peygambere inanmamamızı emretti” dediler. De ki: “Benden önce size nice peygamber, kesin delillerle ve sizin bahsettiğiniz alametle geldiği halde- şayet doğru söylüyorsanız- onları niçin öldürdünüz?”

Eğer seni yalanladılarsa, senden önce kesin deliller, hikmet dolu öğütler ve ışık saçan metinlerle gelen peygamberleri de yalanlanmışlardı.

Her can ölümü tadacaktır. Kıyamet gününde yaptıklarınızın karşılığını alacaksınız. O gün kim ateşten uzak tutulur ve cennete konulursa işte o kurtulmuştur. Zaten dünya hayatı geçici bir menfaatten başka nedir ki

Muhakkak mallarınızla ve canlarınızla imtihana tâbi tutulacaksınız. Sizden önce kendilerine kitap verilenlerden ve müşriklerden sizi inciten birçok sözler duyacaksınız. Ama sabreder ve sorumlu davranırsanız büyük bir iş yapmış olursunuz.

Vaktiyle Allah, “Bu kitabı insanlara açıklayacaksınız onu asla gizlemeyeceksiniz.” diye ehli kitaptan söz almıştı. Fakat onlar bu sözü arkalarına attılar. Ve onu (Allah’ın ayetlerini) az bir bedel karşılığı sattılar. Ne fena bir ticaret yaptılar.

Yaptıklarından dolayı mutlu olan, yapmadıkları için bile övülmekten hoşlanan kimselerin azaptan kurtulacaklarını sanma. Onlara acıklı bir azap vardır.

Göklerin ve Yerin mülkü Allah’ındır. Allah her şeye kadirdir.

Kuşkusuz, göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün birbirini takip etmesinde özü sağlam olanlar için alınacak dersler vardır.

Onlar ayakta dururken, otururken ve yanları üzerine uzanmış yatarken Allah’ı anar, göklerin ve yerin yaratılışı üzerine düşünürler: “Ey Rabbimiz! Sen bunları boşuna yaratmadın. Seni [boş işlerle uğraşmaktan] tenzih ederiz. Bizi ateş azabından koru!”

Rabbena! Sen kimi ateşe atarsan onu rezil etmiş olursun.[Artık o] zalime yardım edecek kimse de yoktur.

Rabbena! 'Rabbinize iman edin' diye imana çağıran bir davetçiyi duyduk ve hemen iman ettik. Rabbena! Artık günahlarımızı bağışla, kusurlarımızı ört ve canımızı iyilerden biri olarak al

Rabbena! Peygamberlerin aracılığı ile bize vadettiklerini ver. Kıyamet günü bizi rezil etme. Çünkü sen vadinden dönmezsin.

Rableri de onlara karşılık verdi: Erkek olsun, kadın olsun -zaten birinizin diğerinden farkı yok- çalışanın emeğini asla zayi etmeyeceğim. Hicret edenlerin, yurdundan sürülenlerin, benim uğrumda eziyet görenlerin, savaşanların ve bu savaşta can verenlerin kusurlarını örteceğim. Onları Allah katından bir ödül olarak altlarından ırmakların aktığı cennetlere yerleştireceğim. Zaten ödülün en güzeli Allah katındadır.

Kâfirlerin şehirleri [rahatça] dolaşması sakın seni aldatmasın.

Geçici bir sefadır o. Sonrası varacakları yer cehennemdir. Ne fena bir mekân.

Fakat Rablerinden korkup sakınanlara gelince; onlar için Allah katından bir ödül olarak altından ırmakların aktığı ve içinde ebedi olarak kalacakları cennetler vardır. İyi kullar için, en hayırlı şey Allah katındadır.

Ehl-i kitaptan öyleleri de vardır ki Allah’a, size indirilene, kendilerine indirilene- Allah’a saygı hissiyle dolu bir halde- iman ederler. Allah’ın ayetlerini az bir pahaya satmazlar. İşte onların mükâfatı Rableri katındadır. Şüphesiz Allah hesabı çok çabuk görür.

Ey müminler topluluğu! Sabredin, sabırda yarışın, irtibat halinde olun ve Allah’tan korkun ki, kurtuluşa eresiniz.

Açıklamalar

  1. 1

    “Allah bu ayetle ne kastetmişse ona”

    2- Burada hem “İlimde uzmanlaşmış olanlar” hem de “özü sağlam olanlar” zikredilmiştir. İlim ehli ilmiyle gönül ehli ise irfanıyla gerçeği anlar ve konuşur.

  2. 2

    İsa onlara dua ederken şöyle söyleyin” dedi: “Rabbimiz, adın kutsal kılınsın. Egemenliğin gelsin. Bize gündelik ekmeğimizi ver. Günahlarımızı bağışla. Çünkü biz de bize karşı suç işleyen herkesi bağışlıyoruz. Ayartılmamıza izin verme.”Luka:11/ 2-3-4

  3. 3

    Metindeki kelime “bağy” dir. Aşırılık anlamındadır. Önceki ayette açıklandığı gibi” insafı elden bırakmayan ilim erbabı” hakikati teslim ederken insaf etmeyen ilim erbabı ise gerçeği bilerek inkâr eder.

  4. 4

    Zımnen “Hoşlarına gitmeyen çözüm Tevrat’ta da olsa kabul etmezler.”

  5. 5

    “Bi gayrı hesap” Hesapsız olarak tercüme edilmektedir. Buradaki hesapsız, sınırsız miktarda yahut beklenti dışı olarak anlaşılmaktadır. Bunlar doğru olmakla birlikte asıl mesajın “Fizik yasalarla açıklanamayan” anlamında olduğunu sanıyorum. Nitekim M. Esed bu ibareyi yorumumuzu hatırlatacak şekilde anlamıştır: “Her türlü hesabın ötesinde”

  6. 6

    “Vallahu a’lemu bi ma vedaat,” İbaresinin tam çevirisi “Allah, onun ne doğurduğunu daha iyi bilir” şeklindedir. Ancak bizce bu diyalog çocuğun kız mı yoksa erkek mi olduğu üzerine değildir. Çocuğun mahiyeti yani ileride nasıl bir mucizeye vesile olacağı üzerinedir. Hanne doğurduğu çocuğun kız olduğunu görünce şaşırmış ve “Ben bir kız doğurdum” demiştir. Bundan sonraki cümle: “Allah, onun ne doğurduğunu daha iyi bilir” ile çocuğun mahiyetine bir gönderme yapılmış ve “Erkek, kız gibi değildir.” Denilerek –Konu doğan çocuğun cinsiyeti olsaydı kız erkek gibi değildir denilmesi gerekirdi- Bu cümlecikle Allah’ın planında erkeğe rol olmadığı anlatılmak istenmiştir. Bu nedenle biz bu ibareyi “Erkek kızın yerini tutmazdı” diye çevirdik.

    Allah Hanneye durumu izah etmiş olacak ki –soyunu ibaresi buna delalet eder- Hanne de ikna olmanın huzuruyla “O halde onun adını Meryem koydum, ben onu ve soyunu kovulmuş şeytanın şerrinden sana havale ediyorum” Demiştir.

    Tabatabai ayeti aynı istikamette yorumlar: “… Bir kız çocuğunun olmasıyla meydana gelebilecek gelişmeler, erkek çocuğuyla birlikte yaşanmaz. Bu kız çocuğu aracılığıyla Allah’ın kelimesi tamamlanacak ve babasız olarak bir çocuk dünyaya getirilecektir.”

  7. 7

    Bi gayrı hesap için Bkz: Al-i İmran:27 ve ilgili dipnot.

  8. 8

    Meryemin sıra dışı halini gören Zekeriya(a.s) kısır karısına ve geçmiş yaşına rağmen çocuk talebinde bulunmuştur. Bu Onun “Bi gayrı hesaba” biyolojik yasaların ötesi bir anlam yüklediği anlamına gelir.

  9. 9

    Yahya’nın (A.S) Kendisinden sonra doğan Allah’ın kelimesini (Hz. İsa) tasdik etmesi ne demektir. Bu, Yahya’nın dünyaya gelmesinin bir benzeri olarak İsa’nın- babasız- dünyaya geleceğine bir gönderme olmalıdır.

  10. 10

    Luka 1. Bölüm:1-22 ayetler: Yahudiye Kralı Hirodes zamanında, Aviya bölüğünden Zekeriya adında bir kâhin vardı. Harun soyundan gelen karısının adı ise Elizabet’ti. Her ikisi de Tanrı’nın gözünde doğru kişilerdi, Rab’bin bütün buyruk ve kurallarına eksiksizce uyarlardı. Elizabet kısır olduğu için çocukları olmuyordu. İkisinin de yaşı ilerlemişti. Zekeriya, hizmet sırasının kendi bölüğünde olduğu bir gün, Tanrı’nın önünde kâhinlik görevini yerine getiriyordu. Kâhinlik geleneği uyarınca Rab’bin Tapınağı’na girip buhur yakma görevi kurayla ona verilmişti. Buhur yakma saatinde bütün halk topluluğu dışarıda dua ediyordu. Bu sırada, Rab’bin bir meleği buhur sunağının sağında durup Zekeriya’ya göründü. Zekeriya onu görünce şaşırdı, korkuya kapıldı. Melek, “Korkma, Zekeriya” dedi, “Duan kabul edildi. Karın Elizabet sana bir oğul doğuracak, adını Yahya koyacaksın. Sevinip coşacaksın. Birçokları da onun doğumuna sevinecek. O, Rab’bin gözünde büyük olacak. Hiç şarap ve içki içmeyecek; daha annesinin rahmindeyken Kutsal Ruh’la dolacak. İsrailoğulları’ndan birçoğunu, Tanrıları Rab’be döndürecek. Babaların yüreklerini çocuklarına döndürmek, söz dinlemeyenleri doğru kişilerin anlayışına yöneltmek ve Rab için hazırlanmış bir halk yetiştirmek üzere, İlyas’ın ruhu ve gücüyle Rab’bin önünden gidecektir.” Zekeriya meleğe, “Bundan nasıl emin olabilirim?” dedi. “Çünkü ben yaşlandım, karımın da yaşı ilerledi.” Melek ona şöyle karşılık verdi: “Ben Tanrı’nın huzurunda duran Cebrail’im. Seninle konuşmak ve bu müjdeyi sana bildirmek için gönderildim. İşte, belirlenen zamanda yerine gelecek olan sözlerime inanmadığın için dilin tutulacak, bunların gerçekleşeceği güne dek konuşamayacaksın.” Zekeriya’yı bekleyen halk, onun tapınakta bu kadar uzun süre kalmasına şaştı. Zekeriya ise dışarı çıktığında onlarla konuşamadı. O zaman tapınakta bir görüm gördüğünü anladılar. Kendisi onlara işaretler yapıyor, ama konuşamıyordu.

  11. 11

    Allah’ın bir kelimesiyle(ol) yaratıldığı için Kelimetullah İsa’nın sıfatı olmuştur.

  12. 12

    Beşikteki konuşma sıra dışı, yetişkinlikteki konuşma ise konuşmanın hikmetle oluşuna dairdir.

  13. 13

    “Rafiuke ileyye” “Katıma yükselteceğim” hem “Göğe yükselteceğim” hem de “Yüksek makamlar vereceğim” şeklinde anlaşılmıştır. İbarenin bağlamı fiziki yükselmeye daha uydundur. Hz.İsa’nın dünyaya gelişindeki sıra dışı durum dünya hayatının bitiminde de karşımıza çıkmaktadır.

    İnkâr edenlerden arındıracağım” ibaresi ise kâfirlerin iftira ve zararlarından korumak olarak yorumlanmıştır.

  14. 14

    İsa’nın ilahlığına dair iddialara bir gönderme

  15. 15

    “Gözlem yoluyla hakkı bulan”

  16. 16

    “[Sorun nedir] Size verilenin aynısının (Peygamberliğin) sizden olmayan birine verilmesi mi? Yahut Rabbinizin nezdinde sizin aleyhinize onların eline koz geçmiş olması mı?”

    Yukardaki cümleler ehli kitap akıl hocalarının önceki ayette değinilen taktiklerinin devamı olarak düşünülmüş ve başka bir şekilde tercüme edilmiştir:

    (Onlar, kendi aralarında şöyle dediler:) “Size verilenin benzerinin başka herhangi bir kimseye verildiğine yahut Rabbinizin huzurunda onların size karşı deliller getireceklerine de (inanmayın).”

    Fakat bu durumda cümle en yakın fiile “Sen onlara de ki” bağlanmamış olur. Kuşkusuz Allah Ehli kitap akıl hocalarının kendi aralarında dile getirdikleri bu endişelerini bilmiş ve onlara yöneltilmiş bir soru halinde açıklamıştır.

  17. 17

    Kelime oyunları yapmak, sözün anlamını çarpıtmak, kinaye yoluyla sataşmak… Her zaman dil yoluyla yapılan savaşın yöntemleri olmuştur.

  18. 18

    Hem Hz. İsa’nın Hem de Hz. Muhammed’in Tevrat’ı tasdik edici olarak geldiklerine dair ayetler vardır.

  19. 19

    İslam burada kelime anlamıyla kullanılmıştır. Aslında bütün peygamberlerin dini(yolu)İslam’dır.

  20. 20

    Bazı yiyeceklerin haram kılınması Yahudilere has bir cezadır. Bkz: Enam:146

  21. 21

    Bir önceki ayet dikkate alındığında kendi yalanını Allah’a isnat etmenin şirk sayılacağına gönderme yapılmıştır.

  22. 22

    “Vudia linnas” Kâbe’nin konumuna dair bir vurgu da taşımaktadır. Kâbe’nin inşası için eski dünyanın merkezi ve güvenli bir bölgesi tercih edilmiştir.

  23. 23

    Bu topluluk organize bir toplumun varlığı sayesinde gerçekleşebilir.

  24. 24

    Merkez belli olmadığı sürece tefrika anlaşılamaz. Tefrika fıkhi kelami yahut felsefi görüş farkı değildir. Bunlar ihtilaftır. Tefrika ise siyasi bir bölünmedir. İhtilaf sözlerde ve davranışlarda olur (Rağıp) İhtilaf tefrikanın sebebi değil gerekçesidir.

  25. 25

    Fısk: “Şer’in sınırlarından dışarı çıkmaktır. Az olsun çok olsun, her günaha fısk denir. Fısk küfürden daha geniş anlamlıdır; fakat fıskın çok günahla meydana geldiği meşhurdur. (Ragıp)”

  26. 26

    Bkz: Bakara:61 ve ilgili dipnot.

    Yeni Konu -----------------------------------------------------

  27. 27

    Uhud Savaşında Peygamberimizin dişi kırılmış, başı yarılmıştı. Bu haliyle: “Kendilerini Rablerine davet eden Peygamberlerinin başını yarıp dişini kıran bir kavim nasıl felâh bulur?” dedi. (Müslim, Cihad: 104; Tirmizî, Tefsir 3:10.)

  28. 28

    D-a-f kelimesinin türevleri Kur’an’ın birçok ayetinde geçmektedir. Geçtiği cümleye bağlı olarak iki farklı anlam takdir edilmiştir: Kat kat ve zayıflık. Dilimizdeki zayıf, zafiyet ve mustaz’af kelimeleri bu asıldandır. Bu ayette“ad’afen mudaafe…” Bütün meallerde: “Kat kat arttırılmış olarak faiz yemeyin” şeklinde tercüme edilmektedir.

    Konumuzdan ayrı olarak meallerde “Ad’afen mudaafe Ribanın bir türü müdür yoksa özelliği midir?” sorusu üzerinde de durulmuş, faizin belli bir miktara kadar meşru olabileceği çıkarsamasına tedbir olarak Diyanet, mealine, bir not düşme gereği duymuştur: “Âyetten anlaşılan manayı tersinden ele alarak kat kat olmayan faizin yenebileceğini söylemek mümkün değildir.”

    Gerçekten de manayı tersinden anlayanlar olmuştur: “Banka yatırımları ve bu yatırımların geliri, yüksek faiz uygulanmadığı sürece ekonomide olumlu bir yere sahiptir. Ancak burada yasaklanan tefeciliğin serbest piyasa koşullarında çalışan banka faiziyle bir ilgisi yoktur.” (E. Yüksel)

    Süleymaniye vakfının tercümesine göre ad’afen mudaafe (katlanarak artmak) faizin türü ile ilgili değil özelliğiyle ilgilidir: “Ey inanıp güvenenler (müminler)! Özelliği kat kat katlanıp artma olan faizi yemeyin.”

    Katlanarak artma manası faizin içinde mündemiçse- ki öyledir- burada nasıl bir hikmet aranabilir?

    Söz konusu tercümeler kelimenin d-ı-f köküne dayanmasını esas almıştır. Bizim tercümemiz ise kelimenin d-a-f köküne dayanmasıyla ilgilidir. Nitekim Rağıb’ın müfredatında:

    “Bazılarına göre “mudaafe” d-ı-f kökünden değil d-a-f kökünden gelir ve anlamı da şudur: Onların kat kat saydıkları aslında daftır yani eksikliktir. Tıpkı şu ayetlerde olduğu gibi: İnsanların malları arasına karışarak artmasını istediğiniz (faiz amaçlı) borç Allah katında artmaz. (Rum:39) Allah faizle geleni yok eder sadakaları ise artırır. (bakara:276) “: Denilmektedir.

    Bizim tercihimize göre Ad’afen mudaafe ribanın özelliği ile değil haram olma sebebiyle ilgilidir. Gerçekten de faizin bütün yükü zayıfların üzerindedir. Faiz sosyal dengeleri bozar, zengini daha zengin fakiri daha fakir yapar. Bundan dolayı şiddetli bir eleştiriyi maruz kalmıştır: “Faiz yiyenler şeytan çarpmış gibi kalkarlar.” (2:275)Faiz için ayrca Bkz:2:276 ve ilgili açıklama

    Yeni konu-----------------------------------------------

  29. 29

    Zımnen: Allah yolunda savaştan çekinerek dünya nimetlerini tercih edenlere.

  30. 30

    Zımnen: Allah yoluna canını adayarak şükrünü yerine getirene

  31. 31

    Muhammed Esed: “Uhud’da o kadar utanç verici şekilde davrandıklarının anlaşılması [ve yüzlerine vurulması] onlara savaşın kaybından ve birçok kardeşlerinin ölümünden daha acı verici olmuştur”

  32. 32

    Bunların münafıklar olduğu yorumları yapılmaktadır. Ne var ki kayıtlar münafıkların savaştan önce bir bahaneyle Medine’ye döndüklerini göstermektedir. Doğrusu bunların olgusal baskılarla anlık yorumlara savrulan zayıf karakterli Müslümanlar olduğunu kabul etmek- önceki notta olduğu gibi- daha isabetli görünüyor. Bu tutumlarına rağmen Allah onları affetmiştir.

  33. 33

    Zayıf karakterli İnsanlar yaşadıkları felaketin sorumluluğunu paylaşmak yerine mazeretlere sığınmayı tercih ederler. “Bu işte bizi ne payımız var ki?” ibaresi mazeretlerin ortak paydasıdır.

    Yeni konu-------------------------------------------------------------------------------

  34. 34

    Küfürde ileri gitmeleri ve hayırdan nasipleri olmaması yüzünden Allah’tan bir talepte bulunacak hallerinin kalmaması suretiyle.

  35. 35

    İnsan için güvende olma ihtiyacı (önceki ayet) nimet içinde olma arzusundan önce gelir.

    Yeni konu---------------------------------------------------------------------------------------------

  36. 36

    Konumlarından dolayı itibar gören kimselerin tutumları genel olarak böyledir. Çevresinde oluşan menfaat erbabının telkinleriyle kendine has üstün vasıflar taşıdığına, büyük işler becerdiğine inanır. Yerli yersiz yüzüne karşı methedilmekten de hoşlanır.