38Sad Suresi
88 ayet · 27 açıklama
Bismillâhirrahmânirrahîm
Sad. Öğüt veren Kur’an şahittir.
Ama [öğüt almak] nerde!1 Tersine, kâfirler üstünlük duygusuna kapılmıştırlar ve [tam bir] muhalefet sergilemektedirler.
[Oysa] onlardan önce nice nesilleri helâk etmiştik.2 Nasılda yalvarıyorlardı; ama artık kurtulmanın vakti geçmişti.3
Kâfirler, aralarından bir uyarıcının çıkmasını garipsediler ve şöyle dediler: “Bu, yalancı sihirbazın biridir!
Tanrıların sadece bir tanrıdan ibaret olduğunu mu söylüyor? Açıkçası bu tuhaf bir durum.”
Önderlerinden biri, “Yürüyün, inatla tanrılarınıza bağlı kalın, size yakışan budur!
Diğer milletlerden böyle bir şey duymadık. Bu, [olsa olsa] yeni bir icattan başka bir şey değildir.
Zikir, (Kur’an) aramızdan [ine ine] ona mı indirilmiş?” [dedi.] Doğrusu onlar benim zikrim [Kitabım] hakkında şüpheler içindedirler ve doğrusu henüz azabımı tatmadılar.
Yoksa Azîz ve Vehhab olan Rabbinin rahmet hazineleri onların yanında mı?4
Yahut göklerin, yerin ve ikisi arasında bulunanların mülkü onların mı? Öyle ise sebepleler içinde (vasıta bulup) yükselsinler [bakalım!]5
[Onlar da] buradakiler gibi çeşitli hiziplerden oluşan6 hezimete mahkûm bir orduydu.
Semûd Kavmi, Lût Kavmi ve Eyke Halkı da yalanladı. Onlar da [böyle] hiziplerdi.
Onların her biri peygamberleri yalanladılar da, bu yüzden onlara azabım hak oldu.9
Bunlar da, vadesi dolduğunda asla tehir edilmeyecek olan bir sayhadan (İşaret) başka neyi bekliyorlar?10
[Üstelik alay ederek] şöyle diyorlar: “Ey Rabbimiz! Hesap günü gelmeden önce payımıza düşen cezayı hemen ver!”
Onların sözlerine karşı sabırlı ol ve güçlü kulumuz Davud’u hatırla! Çünkü o daima Allah’a yönelirdi.
Biz, dağları onun hizmetine vermiştik. Akşam sabah onunla beraber tesbih ederlerdi.11
Ve kuş topluluğunu da hizmetine vermiştik, birlikte yönelirlerdi.12
Biz onun mülkünü (saltanatını) kuvvetlendirmiş, kendisine hikmet ve hitabet sanatı13 bahşetmiştik.
Sana davacıların haberi geldi mi? Hani Davut’un odasına tırmanmışlardı.
Onları yanında gören Davut dehşete kapıldı. Onlar, “Korkma!” dediler, “biz iki davacıyız. Birimiz ötekinin hakkına tecavüz etti; şimdi aramızda hak ile hüküm ver, adaletten şaşma ve bizi doğru yolun tam ortasına bırak!
Bu benim kardeşimdir. Onun doksan dokuz koyunu var, benim ise bir koyunum var. Böyle iken ‘Onu da bana ver!’ dedi ve konuşmalarıyla bana baskın çıktı.”
Davut, “Doğrusu, senin tek koyununu kendi koyunlarına katmak istemekle sana haksızlık etmiştir. Esasen, ortak ilişkileri olanların14 çoğu birbirine haksızlık eder; ancak iman edip salih ameller işleyenler başka. Onlar da pek azdır.” dedi. Davut, bizim kendisini imtihan ettiğimizi anladı ve derhal Rabbine istiğfar etti. Yere kapanıp [Rabbine] yöneldi.15
Biz de onu bağışladık. Yanımızda onun yüksek bir makamı ve güzel bir geleceği vardır.
Ey Davut! Biz seni yeryüzünde bir halife yaptık. O halde insanlar arasında hak ile hükmet. Nefsin arzusuna uyma; yoksa seni Allah’ın yolundan saptırır. Allah’ın yolundan sapanlara, hesap gününü unutmaları nedeniyle şiddetli bir azap vardır.
Biz, kâfirlerin sandığı gibi göğü, yeri ve ikisi arasındakileri boş yere yaratmadık. Ateşteki kâfirlerin vay haline!
İman edip salih amel işleyenlerle yeryüzünde fesat çıkaranları yahut muttakilerle facirleri16 bir mi tutacağız?
Sana bu mübarek Kitap’ı, ayetlerini derinlemesine düşünsünler ve özü sağlam olanlar ibret alsın diye indirdik.
Ve Davut’a, [oğlu] Süleyman’ı bahşettik. Süleyman ne güzel bir kuldu! Çünkü o, Allah’a yönelen biriydi.
Akşamüstü safkan koşu atları önüne getirildiğinde [içinden] şöyle dedi: “Ben malı, Rabbimi hatırlattığı için seviyorum.” Nihayet atlar perdelenip kayboldular.
[Süleyman,] “Onları bana geri getirin!” [dedi,] bacaklarını ve boyunlarını okşamaya başladı.
Süleyman’ı [böyle] sınamış17 ve tahtının üstüne bir ceset bırakmıştık! Sonrasında [Bize] yöneldi.
[Ve] şöyle dedi: “Ey Rabbim! Beni affet ve bana, benden sonra kimsenin ulaşamayacağı bir mülk (hükümranlık) bahşet; çünkü sen Vehhab’sın! (Karşılıksız bahşedersin)”18
Bunun üzerine Biz, rüzgârı onun emrine verdik. Onun emriyle istediği yere rahatça eserdi.
Ayrıca şeytanları, her çeşit bina ustasını, dalgıçlık yapanı ve zincirlerle birbirlerine bağlanmış olan diğerlerini de [onun emrine verdik.]19
“İşte bizim ihsanımız; ister ver, ister tut hesabı yoktur.” [dedik.]
Çünkü onun Bizim katımızda büyük bir değeri ve güzel bir akıbeti vardır.
Kulumuz Eyyûb’u da an! O Rabbine şöyle seslenmişti: “Şeytan bana bir bıkkınlık ve eziyet [hissi]20 veriyor.”
Biz de ona, “Ayağını yere vur! İşte yıkanacak ve içilecek soğuk bir su!” dedik.
Bizden bir rahmet ve özü sağlam olanlara ibret olmak üzere ona hem ailesini, hem de mislini bağışladık.
[Şöyle dedik:] “Eline bir demet sap al ve onunla vur, yeminini bozma!”21 Gerçekten de onu çok sabırlı bulduk. O ne güzel bir kuldu! Çünkü [o, hep Allah’a] yönelirdi.
Güçlü bir iradeye ve basirete sahip olan kullarımız İbrahim’i, İshak’ı ve Yakup’u da hatırla!
Biz onları, [ahiret] yurdunu düşünerek temizlenen muhlis kullar yaptık.
Gerçekten de onlar, katımızdaki seçkin ve hayırlı kimselerdi.
İsmail’i, Elyesa’ı ve Zülkifl’i de an! Hepsi de hayırlı kimselerdi.
İşte bu bir hatırlatmadır! Şüphesiz muttakilere güzel bir akıbet vardır.
Kapıları ardına kadar açık Adn Cennetleri.
Onlar orada koltuklara yaslanmış haldeyken, her çeşit meyve ve içecekten talep ederler.
Ve yanlarında, gözlerini kocalarına dikmiş yaşıt eşler bulunur.
İşte, hesap günü için size bunlar vaat edilmiştir!
Doğrusu bu nimetlerin bir gün son bulması da söz konusu değildir.
Bu böyledir; fakat azgınlar için fena bir akıbet vardır.
Cehennem! Oraya girecekler. Ne fena bir koğuştur orası!
İşte [onların azabı,] kaynar ve karanlık! Çıkarsınlar tadını.
Ve buna benzer çeşit çeşit diğerleri.
İşte şunlar! Onlar da sizin peşinize düşenlerdir. Rahat yüzü görmesinler! Çünkü onlar da cehenneme yollanacaklar.
Şöyle derler: “Asıl size rahat ve huzur olmasın! Bu cehennemi önümüze siz koydunuz. Ne fena bir karargâh!
Ey Rabbimiz! Bunu bizim önümüze kim koyduysa onun ateşteki azabını iki kat artır!”
Bir de şöyle derler: “[Peki,] dünyadayken kötü kabul ettiğimiz birtakım adamları [şimdi] burada niye göremiyoruz?
Hani onlarla alay ederdik ya! Yoksa onları gözden mi kaçırdık?”
Hiç kuşku yok ki cehennem ehlinin bu tür düşmanca konuşmaları kesin bir gerçektir.
De ki: “Ben ancak bir uyarıcıyım. Vahidül Kahhar olan Allah’tan başka hiçbir ilah yoktur.
O, göklerin, yerin ve ikisi arasındakilerin Rabbidir. Azizdir, Gaffardır.”
De ki: “Bu, (Kur’an) büyük bir haberdir.
Fakat siz ondan yüz çeviriyorsunuz?
Mele-i A’la’da22 yapılmış tartışmalar hakkında benim hiçbir bilgim yoktur.
Bana ancak, benim kesin bir uyarıcıdan başka bir şey olmadığım vahyediliyor.”
Hani bir zamanlar Rabbin meleklere şöyle demişti: “Ben çamurdan bir beşer tasarladım.23
Onu düzenlediğim ve içine de ruhumdan üfürdüğüm zaman, derhal ona secde edin!”
Derken meleklerin tamamı, topluca hemen secde ettiler.
Yalnız İblis hariç. O kibirlendi ve kâfirlerden oldu.24
Allah dedi ki: “Ey iblis! Kendi ellerimle yarattığım [insan] a secde etmene engel olan şey nedir?25 Çok mu büyüksün yahut yücelerden birimi oldun.”26
Dedi ki: “Ben ondan hayırlıyım. Beni ateşten yarattın, onu çamurdan yarattın.”27
Allah, “Hemen çık oradan, sen kovuldun! Hiç şüphe yok ki, lanetim kıyamet gününe kadar senin üzerindedir.” dedi.
İblis, şöyle dedi: “Ya Rabbi! Şu halde herkesin diriltileceği güne kadar bana mühlet ver!”
Allah: “Haydi, zamanı belli olan o güne kadar sana mühlet verilmiştir.”
İblis, “Senin izzetine yemin ederim ki, onların hepsini kesinlikle azdıracağım, muhlis kulların hariç” dedi.
Allah buyurdu: “Doğru! Ben de doğruyu söylerim ki, Cehennemi seninle ve sana uyan kimselerle mutlaka dolduracağım!”
De ki: “Bu [görevimden] dolayı sizden herhangi bir ücret istemiyorum ve ben kendi kendine yükümlülük altına girmiş biri de değilim.
O, (Kur’an) zikirden başka bir şey değildir. Onun verdiği haberlerin doğruluğunu da bir süre sonra gayet iyi anlayacaksınız.”
Açıklamalar
- 1
Ayrıca Bkz. Kamer: 15, 17, 22, 32, 40, 51
- 2
Oysa kapıldıkları üstünlük duygusu nedeniyle yenilmez olduklarını sanıyorlardı.
- 3
Şimdi muhalefet sergileyerek senden kaçanlar, azap kapıya dayandığında hemen yalvarmaya başlarlar.
- 4
Ayette geçen” (Kur’an) aramızdan [ine ine] ona mı indirilmiş” diyenlere cevaptır. Zımnen: “Allah dilediğine vahyeder; çünkü Allah Vehhab’dır. (Karşılıksız olarak verendir.)”
- 5
Yerin merkezine ve göklerin ucuna ulaşamayacak olan insanın haddini bilmesi gerekir.
- 6
Bkz. Haşr Suresi 14. Ayet
- 7
Mekkeliler kastedilmiştir. (Mevdudi)
- 8
Bkz. Fecr Suresi 10. Ayet ve ilgili dipnot.
- 9
Bkz. Muhammed Suresi girişindeki “Hak ve Batıl” isimli açıklama
- 10
Kur’an, kavimlerin gazabı ile saatin kopması arasında yine bir benzerlik kurmuştur. Allah, ezeli yasasının bir sonucu olarak, gazabı hak eden toplulukları bir işaretle (sayha-i vahide) yok eder. Önceki ayetlerde bu topluluklar sayılmış ve müşriklerin her zaman için bu akıbetten uzak olmadıkları hatırlatılmıştır.
- 11
Tevbe, sabır ve tesbih bir arada zikredilmiştir. Allah, Peygambere sabrın en güzelini tavsiye etmiştir. Bkz. Mearic Suresi 5. Ayet ve ilgili dipnot.
- 12
Bkz. Sebe Suresi 10. ayet
- 13
Razi’nin ‘fasl-ı hitab’ hakkındaki açıklaması şöyledir: “...’Ona hikmeti verdik’ ifadesiyle beyan edince, bunun peşinden onun, konuşmada, telaffuzda ve açıklamadaki halinin de mükemmel olduğunu izah etmek üzere ‘fasl-ı hitab verdik’ buyurmuştur ki bu, son derece güzel bir terkiptir. (...)... Bu, Davut’un, (a.s) gönlündeki ve kafasındaki fikirleri, güzel bir şekilde ifade etmeye muktedir olmasından ibarettir.”
- 14
Metinde “huleta” kelimesi kullanılmıştır. (Huleta içli dışlı olanlar demektir. M.Esed) Oysa davalılar, bir önceki ayette kardeş olduklarını söylemişlerdi. Gerçekte bu ilişki, “hakiki bir kardeşlik” yahut “ticari ortaklık ilişkisi” değil, “Yakın arkadaşlık, dostluk ilişkisidir”
- 15
Bu ayetlerde Davut (a.s.) hakkında bir kıssa anlatılmıştır. Kıssa ile ilgili olarak, konunun anlaşılmasına katkı sağladığı düşünülen; ancak tatminkâr olmayan bazı açıklamalar yapılmıştır. Kıssa normal bir olay gibi değerlendirilemez; Zira:
1) Özel odasında, karşısında birden bire iki davalı gören birisi -kim olursa olsun- olaydan kuşkulanır ve davalı suretindeki adamların gerçek niyetine vakıf olmaya çalışır. Oysa Davut (a.s) böyle yapmamıştır.
2) Bunların gerçek davalı olduklarını düşünmek mümkün değildir. Çünkü hükmüne başvurdukları birisinden, münasebetsiz bir ortamda hüküm istemeleri akla yatkın görünmemektedir.
3) Davut (a.s.) davalının birini dinlemiş ve karşı tarafı dinlemeden hemen karar vermiştir.
4) Davut (a.s.) davalıların verdiği örneği duyar duymaz, konunun aslında kendisiyle ilgili olduğunu anlamıştır. Yere kapanıp Rabbine yönelmesinin nedeni budur.
5) “Aramızda hak ile hüküm ver, adaletten şaşma ve bizi doğru yolun tam ortasına bırak!” ifadesi ilginçtir. Davalılar, üç farklı ifade kullanarak adalet istemişlerdir. Sanki burada, “yasa ve törenin arkasına sığınma, vicdanının sesini de dinle!” demek istemişlerdir.
Bütün bunlardan hareketle, olayı şöyle kurgulayabiliriz: Davut (a.s.) kendine yarar sağlayan, tanıdığı birini ise mağdur duruma düşürdüğünü hissettiği; ancak yasa/töre açısından hakkı olan bir konuda karar vermek üzeredir. Durumunu -hitabet ustası olduğunu düşünecek olursak- rahatlıkla izah edebileceğini de bilmektedir; ancak vicdanı rahat değildir. İç dünyasında çelişkiler yaşadığı bir esnada, anormal yollardan odasına giren iki kişiyle karşılaşır. Bunlar Allah’ın melekleridir. (Benzer bir olay Hz. İbrahim’in başına gelmişti. (Hicr: 52, 53) Kendilerini davalı olarak açıklamaya çalışan bu iki kişi, bir benzetme üzerinden konuya girerler. Dava konusu aslında Davut’un (a.s.) üzerinde düşündüğü konuyla aynıdır. Davut, (a.s.) bunun Allah’tan bir uyarı olduğunu hemen anlar, İstiğfar eder ve secdeye kapanır.
Konunun içeriği hakkında bilgi verilmemesi, bunun özel bir mesele olmasıyla ilgilidir. Allah, peygamberinin zaafını açıklamayı uygun bulmamıştır.
Kıssadan şöyle bir ders çıkarılabilir: “Kararlarımızın yasal sonuçlarından değil; vicdani sonuçlarından da sorumluyuz.”
- 16
Fücur, takvanın zıddı olarak kullanılmıştır. “Diyanet perdesinin yırtılmasıdır. Günah işlemektir. (Ragıp)”
- 17
Metinde “Fitne” kelimesi kullanılmıştır. “Fitne” genel olarak, “imkânlarla sınanma” anlamında kullanılır. Bkz. Mümtehine Suresi 5. Ayet ve ilgili dipnot
- 18
30-35. Ayetler Süleyman’ın (a.s) hayatından örnekler sunar. Kıssanın ayrıntısına girilmemiştir. Kıssayı tamamlamak için yapılan yorumlar israiliyatın ilginç örnekleridir.
İslam bilginlerinin yorumunu ise Razi şöyle özetlemiştir:
1) Hz. Süleyman’ın (a.s) başına gelen fitne (imtihan) şöyledir: Onun bir oğlu oldu. Bunun üzerine şeytanlar, “Eğer bu yaşarsa, aynen babası gibi bize hükümran olur. Öyleyse ne yapıp edip, onu öldürmemiz gerekir.” dediler. Hz. Süleyman (a.s) bu komployu öğrenip, oğlunu bulutlar arasında büyütmeye başladı. Bir gün işleriyle meşgulken, o çocuk ölü olarak tahtının önüne düştü. Hz. Süleyman (a.s) o an, Allah’a tevekkül etmediği için, hata etmiş olduğunu anlayıp, Rabbinden bağışlanma istedi.
2) Hz. Peygamber’in (s.a.s) şöyle dediği rivayet edilmiştir: “Hz. Süleyman, (a.s) ‘Ben, her biri Allah yolunda mücahede eden bir aslan doğursun diye, her gece yetmiş hanımımı ziyaret edeceğim.’ dedi; fakat ‘inşallah!’ demedi. Derken, bütün kadınlarını dolaştı, hiçbiri hamile kalmadı; bunlardan sadece birisi hamile kaldı ki, o da, yarım adam doğurdu. Bu çocuk, Hz. Süleyman (a.s) tahtında oturduğu bir esnada kucağına verildi.”
3) Allah kendisine şiddetli bir hastalık vermişti. “Biz Süleyman’ı imtihan ettik ve onu kürsüsü üzerine, bir ceset gibi atıverdik.” Ayetinin anlamı budur. Çünkü Araplar, zayıf ve çelimsiz çocuklar hakkında, “Bu, kasabın kütüğü üzerindeki bir et ve ruhsuz bir cesettir.” derler.
4) Ben derim ki, şöyle de denilebilir: Allah Teâlâ, bazı yönlerden kendisine gelebilecek olan bir belâyı bekleme ve ona bir musibet musallat kılma gibi şeylerle, Hz. Süleyman’ı imtihan etmiş ve işte bu korkunun şiddetinden dolayı o da, “taht üzerine atılmış olan zayıf bir ceset gibi” olmuştur.
Razi’nin ilk iki rivayeti, tutarsızlıkta israiliyattan aşağı kalmaz. 3. ve 4. maddelerde yer alan yorumlar ise, sadece bir ayeti açıklamaya mashsustur.
Bize göre kıssa şöyle kurgulanabilir: Süleyman (a.s) soylu atlara düşkündür. Tam emin olamadığı bu baskın duyguyu, “Ben malı, Rabbimi hatırlattığı için seviyorum.” diyerek kendine izah etmeye çalışır; ancak Allah, bundan razı değildir. (Dünya süsünü “bana Allah’ı hatırlatıyor.” gerekçesiyle masum gösterme düşüncesi, Kur’an’ın bakış açısıyla izah edilemez. Zira Kur’an’ın temel itiraz noktalarından biri, insanın dünya malına karşı takındığı ihtirastır. Ayrıca bkz. Ahzab:28.) Atlar birden bire kaybolur. Allah kuluna bir mesaj vermek istemiştir; ancak Süleyman (a.s) bunu fark etmez ve atların mutlaka bulunmasını emreder. Atlar bulununca da, onları okşayarak, aslında nasıl bir zaaf içinde olduğunu gösterir. Allah Süleyman’ı, (a.s.) bir de zorluklarla sınamak ister. Hz. Süleyman’ın iktidar gücü zaafa ugrar. “Tahtının üstüne bir ceset bıraktık.” ibaresinin anlamı budur. (Bunun başka bir anlamı da, bir cinayetin Süleyman’a (a.s.) yıkılmak istenmesi olabilir.) Çaresiz kalan Süleyman (a.s) bu sefer durumu anlar, Allah’tan af diler ve İmkânlar içinde sınanırken gösteremediği özeni, bir daha tekrarlamayacağını göstermek üzere emsalsiz bir saltanat ister. Dileği yerine getirilir. Süleyman (a.s.) sözünde durur ve sınırsız gücünü gösterdiği zamanlarda bile artık,”... Bu, şükreden biri mi yoksa nankörün biri mi olduğumun ortaya çıkması içindir... Neml: 40)” der.
Soylu atlar, dünyanın cazibesini temsil eder. Kıssada, H.z.Süleyman’ın zaafı konu edilmiştir. Duygusal zaafları nedeniyle Allah’ın uyardığı Peygamberler, Süleyman’dan (a.s.) ibaret değildir. Peygamberimizin duygusal kararıyla ilgili olarak Bkz. Tahrim: 1
- 19
Allah; karadaki, havadaki ve denizdeki her imkândan yararlanmak üzere, havada kuşları, yerde kara hayvanlarını, insan, cin ve şeytanları, denizde ise dalgıçlık yapanları (deniz canlılarını) Hz. Süleyman’ın hizmetine sunmuştur. “Emsalsiz bir saltanat” budur.
- 20
Bu ibare meallerde, “Şeytan bana bir yorgunluk ve azap dokundurdu.” şeklinde çevrilmiştir; ancak şeytanın kötülüğe davet etme dışında insanı zorlama gücü yoktur. (Bkz. İsra: 65) Bu durumda Hz. Eyyub’un yaşadığı acılardan ve usanma hissinden şeytanı sorumlu tutmasının nedenini şöyle izah edebiliriz. Hz. Eyyub, şeytanın telkinlerine kulak vererek kendisine eziyet eden insanlardan ve yalnız kalmaktan dolayı hissettiği usanma duygusundan dolayı şeytanı sorumlu tutmuştur. Nitekim İhsan Eliaçık ayeti şöyle tercüme etmiştir:” ...Şeytan şu acı ve dert dolu hayatımdan iyice ümidimi kesmemi telkin edip duruyor.”
Ayrıca Hz. Eyyub kıssasının, Hz. Davut ve Hz. Süleyman kıssasından sonra gelmesi dikkat çekicidir. Hz. Davut ve Hz. Süleyman, dünyanın imkânlarına karşı hissettikleri duygularla denenmişlerdi. Hz. Eyyub ise hayatın acıları nedeniyle yaşanan umutsuzluk duygusuyla denenmiştir.
- 21
Şayet Hz. Eyyub eşine vurmak üzere yemin etmişse, eşinin Hz. Eyyub’un öfkesine neden olduğu anlaşılmaktadır. Allah’ın, Peygamberimize yeminini bozmasını tavsiye etmesine rağmen (Tahrim: 2) Hz. Eyyub’a (a.s.) “yeminini bozma!” demesi ilginçtir. Fark şudur: “Peygamberimiz, Allah’ın helal kıldığını kendine haram saymıştır, bu caiz değildir. Hz. Eyyub’un yemini meşrudur ve sözünde durması gerekir.
- 22
“Yüce meclis” benzeri bir ifadedir. Bu mecliste, Allah’ın insanı yaratma iradesini açıklamasının arkasından hangi diyalogların yaşandığı, Kur’an’ın bazı surelerinde anlatılmıştır.
- 23
Rağıb, (h-l-k için) “Kelimenin aslı, doğru dürüst planlamaktır. Bir şeyin herhangi bir aslı ve örneği olmadan yaratmaktır.” der. Allah insanı henüz yaratmadığı için, “tasarladım” şeklinde çevirmeyi uygun bulduk.
- 24
M. Hamdi YAZIR’ın Bakara Suresi 34. Ayetteki “ve kane minel kâfirin” çevirisi, “zaten kâfirlerden idi” şeklindedir.
- 25
Allah, “kendi elimle yarattığım (halaktü biyedeyye)” diyerek şeytanın sarılacağı bahaneyi boşa çıkarmak istemiştir. Yani, “Onu elimle Ben yarattım. Ona karşı yaptığın saygısızlık, aslında bana yapılmış sayılır.” demiş oluyor.
- 26
Allah, Aliyyül Kebir (yüce ve büyük) sıfatlarını kendisini tanıtmak için kullanmıştır. (22:62, 31:30, 34:23, 40:12) İblise, “Çok mu büyüksün yahut yücelerden biri mi oldun.” diyerek “Ey iblis! Sen tanrılık iddiasına mı kalkışıyorsun?” demiş olur.
- 27
İblis, 75. Ayetteki uyarıyı anlamazlıktan geldi ve bir bahaneye sarıldı. Güya, “Ey Allah’ım! Benim derdim seninle değil, insanoğlu ile.” dedi. (Bu taktik, insan şeytanlarının da gerçekle yüz yüze gelip zorda kaldıkları her zaman başvurdukları bir polemik zeminidir.) Allah, şeytanın bu art niyetini tabii ki biliyordu. Hemen kovma nedeni de budur.