36Yasin Suresi
83 ayet · 16 açıklama
Bismillâhirrahmânirrahîm
Yâ Sîn.
Hikmet dolu Kur’an şahit ki sen, elbette Peygamberlerden birisin.
Dosdoğru bir yol üzerindesin.
[Bu kitap;] ataları uyarılmamış, bu yüzden de gaflet içinde olan bir kavmi uyarman için, Aziz ve Rahim olan Allah tarafından indirilmiştir.
Onların çoğu1 için [azap] sözü hak olmuştur. Çünkü onlar inanmazlar.
[Sanki] boyunlarına, çenelerine kadar dayanan demirden tasmalar geçirmişizdir de, kafaları hep yukarıya dikili durur.2
Önlerini ve arkalarını bir setle kapatıp perdeledik. Artık göremezler.
Onları uyarsan da, uyarmasan da fark etmez. Daha da inanmazlar.
Sen ancak, öğütlere dikkat kesilen ve görmediği halde Rahman’dan korkan kimseyi uyarabilirsin. İşte böylelerini, mağfiretle ve saygın bir mükâfatla müjdele.
Gerçek şu ki Biz, ölüleri diriltiriz. Onların takdim ettiklerini de, geriye bıraktıklarını da3 yazarız. Zira her şeyi, İmam-ı Mübin’de4 sayıp dökmüşüzdür.
Resullerin gelmiş olduğu şehir halkının durumunu, onlara örnek olarak anlat.
Hani biz, onlara iki elçi göndermiştik; ama onları yalanladılar. Bunun üzerine üçüncü bir elçi ile onları destekledik.5 Elçiler şöyle dedi: “Biz, size gönderilmiş olan elçileriz.”
Şöyle karşılık verdiler: “Siz de ancak bizim gibi insansınız. Rahman, hiçbir şey indirmemiştir. Siz sadece yalan söylüyorsunuz.”
[Elçiler] şöyle cevap verdiler: “Rabbimiz de biliyor ki biz, size gönderilmiş elçileriz ve bizim üzerimize düşen, sadece açıkça duyurmaktır.”
Bunun üzerine Şehir halkı: “Gerçek şu ki siz bize uğursuzluk getirdiniz. Eğer bundan vazgeçmezseniz, sizi mutlaka taşlarız ve başınızı fena halde belaya sokarız.” dedi.
Elçiler şöyle dedi: “Uğursuzluk asıl sizin kendi tutumunuzdadır. Size öğüt verdik diye [bizi taşlayacaksınız] öyle mi! Aksine siz haddini bilmez bir topluluksunuz.”
Derken şehrin öbür ucundan bir adam koşarak geldi ve şöyle konuştu: “Ey kavmim, bu elçilere tabi olun!
Sizden herhangi bir ücret istemeyen bu kişilere uyun! Çünkü onlar doğru yolda olan kimselerdir.
Hem ben ne diye, fıtratımı düzenleyen6 ve hepimizin huzuruna döneceği Allah’a kulluk etmeyeyim ki?
Ondan başka bir tanrıya bağlanmam mümkün mü? Çünkü Rahman bana zarar vermek istese, onlar bana şefaat edemezler ve beni kurtaramazlar.
Kaldı ki böyle bir durumda, kesin bir dalalet içinde olurum.
[Ey kavmim!] Haberiniz olsun ki ben rabbinize iman ettim. O halde gelin beni dinleyin.”
Ona, “Cennete gir!” denildi. O şöyle dedi: “Keşke kavmim bilseydi!
Rabbimin beni bağışladığını ve beni saygın kişiler arasına dâhil ettiğini keşke bilselerdi!”
Kendisinden sonra kavmi üzerine gökten bir ordu indirmedik. Zaten buna gerek duymayız.
Başka değil, sadece bir ses! Bir anda sönüp gittiler.
Yazıklar olsun o kullara ki, ne zaman kendilerine bir peygamber gelse, onunla alay edip dururlar.
Nihayet onların hepsi mutlaka toplanacak ve huzurumuza çıkarılacaklardır.
Ölü toprak onlar için bir delildir. Biz ölü toprağa hayat veriyor, ondan, yiyip beslenmelerine yarayan taneler çıkarıyoruz.
Biz yine, yenilmesi için topraktan, hurmalardan ve üzüm bağlarından bahçeler çıkarır ve [içilmesi] için kaynak suları fışkırtırız. [Kaldı ki] bu meyveler, insanın kendi elinin ürünü değildir.9 Durum buyken hala şükretmeyecekler mi?
Toprağın büyüttüğü her çeşit bitkiyi, insanın bizzat kendisini ve hakkında henüz bilgi sahibi olmadıkları şeyleri, çiftler halinde yaratan [Rabbin] ne kadar da yücedir!
Gece, onlar (insanlar) için bir ayettir. Biz gündüzün ışığını [deriyi soyar gibi] soyup alırız10 işte o zaman karanlıkta kalırlar.
Güneş de kendi yörüngesinde akıp gitmektedir. İşte bu, Aziz ve Alim olan Allah’ın takdiridir!
Ve Ay. Biz onu, kuru hurma çubuğuna benzer bir hale (hilal) gelinceye kadar çeşitli safhalardan geçirmekteyiz.
Ne Güneş Ay’a kavuşup yutabilir, ne de gece gündüzü engelleyebilir. Çünkü hepsi kendi yörüngesinde akıp gitmektedir.
Onlar için bir başka delil de, çocuklarını yüklü gemiyle taşımamız
Ve onun benzeri olan nice binecekler yaratmamızdır.
İstesek onları suda boğarız. O zaman ne onların imdadına yetişen olurdu, ne de bir başka türlü kurtulabilirlerdi.
Ancak tarafımızdan bir rahmet olarak [kurtardıklarımız] ve bir süreye kadar yaşatmak istediklerimiz müstesna.
Onlara, “Önünüzde ve arkanızda olandan (sizi bekleyen tehlikelerden ve kötü amellerinizin bedelinden) sakının! Belki böylece merhamete mazhar olursunuz.” denildiği zaman;
Yahut kendilerine Rablerinin ayetlerinden herhangi bir ayet geldiği zaman, mutlaka ondan yüz çevirmişlerdir.
Onlara, “Allah’ın size verdiği rızıktan muhtaçlar için harcayın.” denildiği zaman, nankörlük edenler iman edenlere şöyle der: “Allah’ın, dilediği takdirde doyuracağı bir kimseyi biz mi doyuracağız? [Bu tavsiyeniz sizin,] kesin olarak doğru yolda olmadığınızın dışında bir anlama gelmez.”
Bir de, “Eğer doğru söylüyorsanız, bu tehdit ne zaman gerçekleşecek?” diyorlar.
Onlar [böyle] tartışıp dururken, ansızın11 onları yakalayacak olan bir sayhadan (komut) başka artık ne bekliyorlar?
Oysa o an ne bir vasiyette bulunabilir, ne de evlerine dönebilirler.
Nihayet Sûr’a üflenmiştir. Bir de ne göresin! Onlar kabirlerinden çıkmış ve Rablerine doğru boy boy dizilmişlerdir.
“Vay başımıza gelenlere! Bizi uykumuzdan kim kaldırdı?” derler. İşte bu, Rahman’ın vaadidir ve peygamberler doğru söylemiştir.
[Bunun için] başka değil, sadece bir ses (komut) yeter! Hepsi huzurumuza toplanmış olacaklardır.
O gün hiç kimseye, en küçük bir haksızlık dahi yapılmaz ve siz ancak yaptıklarınızın karşılığını alırsınız.
İşte bugün cennet halkı, mutlulukla dolu bir meşguliyet içindedir.
Onlar ve eşleri, gölgeler altındaki gelin yatağına12 kurulmuşlardır.
Orada her çeşit meyve vardır. İstedikleri her şey onlarındır.
[Ve] Rahim olan Rabbin söylediği bir selam vardır.
[Suçlulara gelince, onlara şöyle denir:] “Ey mücrimler güruhu! Ayrılın bugün!
Ey Âdemoğulları! Şeytana tapmayacağınıza dair -ki o sizin kesin olarak düşmanınızdır- sizden söz almadım mı? ‘Bana kulluk edin, doğru yol budur.’ demedim mi?”
Şeytan sizden pek çok nesli yoldan çıkarmıştır. Hiç mi aklınızı kullanmıyorsunuz?
Size vaat edilen cehennem işte bu!
Kâfirliğinizden dolayı şimdi yaslanın oraya!
O gün ağızlarını mühürleriz; fakat Bize, elleri konuşur ve ayakları da yaptıklarına şahitlik eder.
Eğer dileseydik, onların gözlerini silme kör ederdik de, yolda koşuşup (debelenip) dururlardı. [Öyle ya!] Artık nasıl göreceklerdi?13
Yine dileseydik, onların suratlarını oldukları yerde değiştirip, bambaşka bir hale getirirdik14 de, ne ileri gidecek, ne de geri dönecek halleri kalırdı. (Ne eski hayatlarını devam ettirebilirlerdi, ne de yeni yüzleriyle yaşayabilirlerdi.)
Nitekim kime uzun bir ömür vermişsek, yaratılışını (yapısını) tersine çevirir, [onu tanınmaz bir hale getiririz.]15 Yine de akıllarını kullanmayacaklar mı?
Biz ona şiir öğretmedik; zaten bu uygun olmaz. O’na [öğrettiklerimiz,] zikirden ve açık bir Kur’an’dan başka bir şey değildir.
[Bu Kur’an,] diri olanları uyarabilmen ve kâfirlere [vaat edilen] sözün hak16 olması (yerini bulması) [için indirilmiştir.]
Elimizin bir eseri olarak yarattığımız hayvanlara sahip olduklarını görmüyorlar mı?
Biz o hayvanları insanın hâkimiyetine boyun eğecek özellikte yarattık ki, onlara hem binebilsinler, hem de etlerinden yiyebilsinler.
Onlardan daha birçok menfaat ve içecekler elde edilir. Buna rağmen hala şükretmeyecekler mi?
Onlar [tuttular,] yardım göreceklerini umarak, Allah’tan başka tanrılara bel bağladılar.
[Oysa] onların, bunlara yardım edecek güçleri yoktur. Aksine, bunlar onların hazır askeridir.
Sakın ola ki onların sözü seni üzmesin! Biz onların gizlediklerini de, açıkladıklarını da tamamıyla biliyoruz.
İnsan, kendisini bir damla sudan yarattığımızı görmüyor mu da, şimdi bize açık bir şekilde düşman kesiliyor?
Ve kendi yaratılışını unutarak, bize bir de misal veriyor: “Kim diriltecekmiş o çürümüş kemikleri?”
De ki: “Onları ilk defa kim meydana getirdiyse, o diriltecek. Çünkü O, her türlü yaratmayı bilir.”
Yeşil ağacı, ateşte yakacağınız şekilde yaratan O’dur. Şimdi siz, onun [odununu] yakıp duruyorsunuz.
Gökleri ve yeri yaratanın, onların benzerlerini yaratmaya gücü yetmez mi? Elbette yeter. Çünkü O, Hallaku’l Alîmdir. (Çok yaratan ve bilendir.)
Bir şeyi istediği zaman, Onun işi sadece “Ol!” demektir. O da hemen olur.
Her şeyin tasarruf yetkisine sahip olan Allah ne yücedir! Ve hepiniz O’na döndürüleceksiniz.
Açıklamalar
- 1
Önceki devirlerde yaşamış ve gelecekte yaşayacak olan İnsanların çoğu.
- 2
Kâfirlerin kibrini anlatan edebi bir ifade.
- 3
Bu konuda meşhur bir hadisin anlamı şöyledir: “İnsan öldüğü zaman amel defteri kapanır; ancak sadaka-i cariye sahipleri, geriye faydalı ilim bırakanlar ve salih evlat yetiştirenler hariç.”
- 4
İnsan açısından bakıldığında, hiçbir amelin boşa gitmeyeceğini anlatır. Müfessirler İmam-ı Mübin’i, Levh-i mahfuz olarak yorumlamışlardır.
- 5
Bahsi geçen şehrin Antakya, elçilerin ise Hz. İsa’nın havarileri olduğu kabul edilmiştir; ancak M. Esed, olayın temsili olduğu görüşündedir. M. Esed’e göre elçiler Hz. Musa, Hz. İsa ve son peygamberdir. “Ey kavmim, elçilere uyun!” diyen kişi ise, peygamberlere inanan az sayıda mümini temsil eder.
- 6
Metinde fıtrat kelimesi kullanılmıştır. Fıtrat Allah’ın insanın gönlüne koyduğu inanma duygusuna işaret eder. Bu durumda insan şöyle demiş olur: “Zaten içimde var olan Allah’a iman duygusunu neden dikkate almayayım.
- 7
Metinde geçen “Karn” aynı dönemde yaşamış olan halk veya uygarlık anlamındadır. (M. Esed)
- 8
Ölenlerin geri dönmediği herkesin bildiği bir gerçektir. O halde bu ibare ile şu ihtimaller kastedilmiş olabilir: 1) “Biz kaybettik, siz bari bize benzemeyin diyemezler. (M. İslamoğlu)” 2) Allah’ın gazabına uğrayan toplumlar bir daha iflah olmaz. 3)Tekrar sınanmak için bir hak daha isterler; ancak kabul edilmez.
- 9
Diğer bir tercüme şöyledir: “Onun ürününden ve kendi elleriyle yaptıklarından yesinler diye...”
- 10
Saleha: “Hayvanın derisini çekip soymaktır Rağıp” Yerküre üzerinde gündüzün geceyle yer değiştirmesi boylamına gerçekleşir ki bu durum hayvanın derinin çekip soyulmasına benzetilmiştir.
- 11
“Saat”in kopması ve kavimlerin helakı, ansızın gelen bir sayha-ı vahide ile gerçekleşir. Bu durum birçok ayette, “bugdaten/ansızın” kelimesiyle yapılmıştır.
- 12
Ayette geçen “eraik” “erike” nin çoğuludur. Erike, “gelin odasında hazırlanmış süslü divan” anlamındadır. (Rağıp)
- 13
Görme nimetine dikkat çekilmiştir. Gözlerin görmesi ile görmemesi arasındaki fark, Bakara Suresi 28. Ayette şöyle anlatılmıştır: “...Önlerini her aydınlattığında ışığında yürürler. Karanlık çökünce de dikilip kalırlar. Allah dileseydi, elbette onların işitme ve görme duyularını giderirdi...”
- 14
Burada, daha önce gerçekleşmiş olan bir tehdide (maymuna ve domuza dönüşme) gönderme yapılmıştır. Bkz. 2:65, 5:60, 7:166
- 15
“ibn Cüzey şöyle der: ‘Bundan maksat, Allah’ın, ihtiyarlayan insanın yaradılışını tersine çevirdiği gibi, kâfirlerin şekillerini de değiştirebileceğine delil getirmektir. (Safvetü’t tefasir)”
- 16
Bkz. Muhammed Suresi girişindeki “Hak ve Batıl” isimli açıklama.