35Fatır Suresi

45 ayet · 20 açıklama

Bismillâhirrahmânirrahîm

Göklerin ve yerin davranış yasalarını belirleyen,1 melekleri ikişer, üçer, dörder kanatlı2 elçiler olarak yaratan Allah’a hamdolsun! O dilerse fazlasıyla da yaratır.3 Çünkü O’nun her şeye gücü yeter.

Allah’ın insanlar için açtığı rahmet kapısını kimse kapatamaz, O’nun kapattığını da kimse açamaz. O Azizdir, Hakimdir.4

Ey insanlar! Allah’ın size bağışladığı nimetleri hatırlayın! Göklerden ve yerden size rızık sağlayan Allah’tan başka bir yaratıcı var mı? O’ndan başka ilah yoktur; fakat nasıl oluyor da [hala] bir bahane uydurabiliyorsunuz?5

Eğer onlar seni yalanlıyorlarsa, bil ki senden önceki nice peygamberler de yalanlanmıştı; ancak her iş, sonunda Allah’a dönecektir. (Nihai kararı Allah verecektir.)

Ey insanlar! Haberiniz olsun ki, Allah’ın vaadi haktır. Sakın bu dünya hayatı sizi gaflete düşürmesin!6 Sakın çok kandıran, (ihmal duygusu) Allah hakkında sizi kandırmasın!7

Haberiniz olsun ki Şeytan size düşmandır, siz de onu düşman kabul edin. Çünkü o, taraftarlarını sadece ateşe girecek olanların arasına katılmaya çağırır.

Kâfirler için çetin bir azap vardır. İman edip salih amel işleyenleri ise bağışlanma ve büyük ödül beklemektedir.

Kötü amelin cazibesine kapılıp yaptıklarını beğenen kimse [hidayet bulacak] öyle mi! Şüphe yok ki Allah dilediğini şaşırtır, dilediğini de doğru yola ulaştırır. O halde onlar için üzülerek kendini mahvetme! Çünkü Allah, ne yapıyorlarsa hepsini bilmektedir.

Allah Rüzgârları gönderir ve onunla bulutları tozutup8 kaldırır. Nihayet onu ölü bir beldeye sevk ederiz ve onunla, ölümünden sonra yeryüzüne hayat veririz. İşte ölülerin diriltilmesi de böyledir.

Kim itibar ararsa, bilsin ki itibar tümü ile Allah’ın elindedir.9 Güzel söz O’nun katına yükselir ve salih ameli de O yükseltir.10 Kötülük planlayanlara gelince, onlara çetin bir azap vardır ve yaptıkları planlar boşa gidecektir.

Allah sizi önce topraktan, sonra nutfeden yarattı. Sonra da sizi çiftler (erkekli-dişili) haline getirdi. O’nun bilgisi olmadan hiçbir dişi ne gebe kalır, ne de doğurur. Bir kimseye ömür verilmesi de, ömründen kısalması da, mutlaka bir kitapta yazılıdır. Şüphesiz ki bunlar, Allah’a göre çok kolaydır.

İki deniz bir olmaz. Biri tatlıdır, harareti keser, içimi kolaydır. Diğeri ise tuzludur, acıdır. Bununla beraber her birinden taze et yersiniz ve takınacağınız süs eşyası çıkarırsınız.11 Onun üzerinde, Allah’ın sizin için takdir ettiği ihsanından nasibinizi aramak için çıktığınızda -ki belki bu ihsanlarına şükredersiniz- gemilerin dalgaları yararak ilerlediğini görürsün.

O, geceyi gündüzün içine katar, gündüzü de gecenin içine katar. Güneş’i ve Ay’ı, koyduğu kanunlara boyun eğdirmiştir. Hepsi belirli bir vakte kadar akıp gitmektedir. İşte Rabbiniz olan Allah budur! Mülk yalnızca O’nundur. Allah’ın gayrisinde, kulluğunu yaptığınız şeyler ise bir çekirdek zarına bile hükmedemezler.

Kendilerine dua ederseniz, duanızı işitmezler; işitseler bile karşılığını veremezler. Kıyamet günü ise, sizin şirk koşmanızı tanımazlar.12 Hiç kimse sana, her şeyden haberdar olan (Allah) gibi bilgi veremez.

Ey insanlar! Allah’a muhtaç olan sizsiniz. Zira Allah Gani’dir, Hamid’dir. (Hiçbir şeye muhtaç değildir ve övgüye layıktır.)

O dilerse sizi yok eder ve yerinize yeni bir halk getirir.

Bunu yapmak da Allah için zor değildir.

Hiçbir günahkâr başkasının günahını yüklenmez. Yükü ağır gelen kimse onu taşımak için birini çağırsa, bu çağırdığı akrabası dahi olsa, onun yükünden bir kısmını bile üstüne almaz. Sen ancak gıyabında13 Rablerinden ürperenleri ve namaz kılanları14 uyarabilirsin. Kim arınırsa, kendi menfaatine arınmış olur. Nihayet dönüp varacağınız yer Allah’ın huzurudur.

Görenle görmeyen bir olmaz.

Karanlıklarla aydınlık,

Serin gölge ile yakıcı sıcaklık,

Dirilerle ölüler bir olmaz! Allah dilediğine duyurur. Sen sesini mezarda yatanlara duyuramazsın.

Sen sadece bir uyarıcısın.

Çünkü biz, seni müjdeleyici ve uyarıcı15 olarak, hak ile gönderdik. Hiçbir ümmet yoktur ki, aralarında bir uyarıcı gelip geçmiş olmasın.

Seni yalanlıyorlarsa, bil ki senden önce gönderilen peygamberler de, açık kanıtlar yazılı sayfalar ve nurlu kitaplarla geldikleri halde, yine de yalancı sayılmışlardı.

Sonra ben o kâfirleri yakaladım. İnkâr neymiş, [gördüler!]

Allah’ın gökten su indirdiğini görmüyor musun? Biz onunla çeşit çeşit ürünler çıkarmaktayız. Dağlarda beyaz, kırmızı, muhtelif renklerde ve siyah kesitler16 vardır.

İnsanlardan, hareket eden diğer canlılardan ve hayvanlardan da yine böyle çeşitli renklerde olanlar vardır. Kullar içinde Allah karşısında haşyet duyanlar (ürperenler) ancak [Bütün bu incelikleri gözlemleyip ibret alacak olan] âlimlerdir. Çünkü Allah Aziz’dir, Gafur’dur.

Allah’ın kitabını okuyanlar, namazı kılanlar ve kendilerine verdiğimiz rızıktan, gizli ve açık yollarla harcayanlar zarar etmeyecekleri bir ticaret17 (kazanç) umabilirler.

Çünkü Allah, onların mükâfatlarını tam olarak öder ve lütfundan onlara daha da fazlasını verir. Çünkü O Gafur’dur, Şekur’dur.

Sana vahyettiğimiz [bu] kitap, kendinden öncekini tasdik eden hak bir kitaptır. Şüphesiz Allah, kullarının yaptıklarından tamamıyla haberdardır ve yaptıklarını görmektedir.

Biz bu kitabı, kullarımızdan seçtiklerimize18 miras olarak bıraktık. Onlardan kimisi kendisine zulmeder, kimisi ortalama bir yol tutar, kimi de Allah’ın izniyle hayırda öne geçer. En büyük fazilet de, işte budur.

Onlar, Adn Cennetleri’ne girerler. Orada altın bilezik ve inciler takınır, ipekten elbise giyerler.

Ve onlar orada şöyle derler: “Üstümüzden tüm üzüntüleri kaldıran Allah’a hamdolsun! Gerçekten de Rabbimiz Gafur’dur, Şekûr’dur. (Affeder ve kullarının mükâfatlarını fazlasıyla verir.)

O, lütfunun bir sonucu olarak bizi temelli ikametgâhımıza yerleştirdi. Artık biz orada ne yoruluruz, ne de orada bulunmaktan usanırız.”

Kâfirlere de cehennem ateşi vardır. Onlar için ne ölüm kararı çıkar, ne de azapları hafifler. Biz bütün nankörleri işte böyle cezalandırırız.

Onlar orada, “Ey Rabbimiz! Bizleri buradan çıkar, daha önceki yaptıklarımızdan farklı olarak, Salih ameller işleyelim!” diye feryat ederler. “Peki, size, ibret almak isteyen için, düşünüp ibret alacak kadar ömür vermedik mi? Hem sizi uyarmak için Peygamber de gelmişti. Artık zalimleri kimse kurtaramaz.”

Allah, göklerin ve yerin gaybını bilir. O, kalplerin içini de bilmektedir.

Sizi yeryüzünün halifeleri (egemeni) yapan O’dur. Artık kim nankörlük ederse, nankörlüğü kendi aleyhinedir. Kâfirin küfrü, Rabbinin katında gazabını artırmaktan başka bir işe yaramaz. Kâfirlerin küfrü, kendi zararını artırmaktan başka bir işe yaramaz.

De ki: “Bir bakın Allah’tan başka yalvardığınız şu ortaklara! Dünyanın neresini yaratmışlar gösterin bana? Yoksa göklerin yaratılmasına mı ortak olmuşlar? Yahut kendilerine bir kitap verdik de, o kitaptan kesin bir delilleri mi var? Tam tersi! Zalimler birbirlerine, yalancı vaatlerin dışında başka bir vaatte bulunmazlar.

Şüphesiz Allah, gökleri ve yeri, yok olmasınlar diye tutuyor. Eğer zeval bulacak olsalar, onları kimse tutamaz. Çünkü O Halim’dir, Gafur’dur.19

Kendilerini uyaran bir peygamber geldiği takdirde, diğer milletlerden daha fazla doğru yola gireceklerine dair, var güçleri ile yemin ettiler; fakat bir uyarıcı gelince, bu onların nefretini artırmaktan başka bir işe yaramadı.20

Çünkü onlar yeryüzünde büyüklük taslıyor ve kötü niyetli tuzaklar kuruyorlar. Oysa kötü niyetli tuzak, sadece kuranın ayağına dolanır. [Bu durumda] onlar, öncekilere uygulanan yasanın kendilerine de uygulanmasının dışında ne bekliyorlar? Zira Allah’ın kullarına uyguladığı yasada ne bir değişim, ne de bir farklılık bulmak mümkün değildir.

Yeryüzünü dolaşıp da, kendilerinden öncekilerin akıbetinin nasıl olduğunu görmüyorlar mı? Üstelik onlar, kendilerinden daha güçlüydüler. Göklerdeki ve yerdeki hiçbir şey, Allah’ı aciz bırakacak değildir. Çünkü O Âlim’dir, Kadir’dir. (Her şeyi bilir ve her şeye gücü yeter.)

Eğer Allah, insanları yaptıkları kötülükler yüzünden hemen cezalandıracak olsaydı, yerin üstünde hiçbir canlı bırakmazdı. Ne var ki, onları belirli bir süreye kadar erteliyor. Nihayet süreleri gelince de, [bilin ki] Allah, kullarının yaptığını tamamıyla görmektedir.

Açıklamalar

  1. 1

    “İnfitar” kelimesinin anlamı için Bkz. İnfitar Suresi 1. Ayet ve ilgili dipnot.

  2. 2

    Burada asıl amaç meleklerin kanat sayısı değil, işlevi olmalıdır. “Fıtrat” kelimesinin kullanılması da buna delalet eder.

  3. 3

    Cümlenin gelişi meleklerin kanatlarının sayısıyla ilgili olsa da, bu ibare Allah’ın yaratmasının sınırsızlığına işaret eder.

  4. 4

    Ayetin sonunda Allah’ın Aziz ve Hakim olduğu ifade edilmiştir. Rahmet kapısını açmasına ve kapatmasına kimse engel olamaz; çünkü O Azizdir. Nedenini ise en iyi O bilir; çünkü O Hâkimdir.

  5. 5

    Bkz. Casiye Suresi girişindeki “Effak” isimi açıklama

  6. 6

    İncil’de bu konuyla ilgili ilginç bir benzetme şöyledir: “İzleyicileri İsa’yla yalnız kalınca, kendisinden benzetmelerin anlamını sordular. ...İsa sonra onlara, ‘Siz bu benzetmeyi anlamıyor musunuz?’ dedi. ‘Öyleyse bütün benzetmeleri nasıl anlayacaksınız? Ekincinin ektiği, Tanrı sözüdür. Bazı insanlar sözün ekildiği yerde yol kenarına düşen tohumlara benzer. Bunlar sözü işitir işitmez, Şeytan gelir, yüreklerine ekilen sözü alır götürür. Kayalık yerlere ekilenler ise, işittikleri sözü hemen sevinçle kabul eden; ama kök salamadıkları için ancak bir süre dayanan kişilerdir. Böyleleri Tanrı sözünden ötürü sıkıntı ya da zulme uğrayınca hemen sendeleyip düşerler. Yine bazıları dikenler arasında ekilen tohumlara benzerler. Bunlar sözü işitirler; ama dünyasal kaygılar, zenginliğin aldatıcılığı ve daha başka hevesler araya girip sözü boğar ve ürün vermesini engeller. İyi toprağa ekilenler ise, sözü işiten, onu benimseyen, kimi otuz, kimi altmış, kimi de yüz kat ürün veren kişilerdir.’ (Matta Bölüm: 4 Ayet 13-20)”

  7. 7

    Allah, vaadinin kesin bir gerçek olduğunu ifade ettikten sonra insanın Allah’ın vaadine karşı gaflete düşmemesini istemiştir. Bu vaat, Allah’ın cennet ve cehennemle ilgili verdiği sözdür. İnsanoğlu bunu bilir; ancak yine de ihmal eder. Çünkü ihmale yatkındır. İlk insan bunun örneğidir. Allah, Hz. Âdem’i şeytana karşı uyarmış ve yasak ağaca yaklaşması halinde (Bakara: 35) cennetten çıkarılacağını tembih etmiştir; (Taha: 117) ancak Âdem bunu unutmuş, yani önemsememiştir. (Taha: 115)

  8. 8

    Tozlama:?

  9. 9

    Bu konu ile ilgili başka bir ayet meali de şöyledir: “Onlar müminleri bırakıp, kâfirleri dost tutuyorlar. Onların yanında izzet mi arıyorlar? Bütün izzet, tamamen Allah’ın elindedir. (Nisa: 139)”

  10. 10

    Zımnen “Güzel söz ve davranışta bulunanları Allah aziz kılar.” Bu tespit şu sözü akla getirmektedir: “İyilik yap denize at, balık bilmezse Halik bilir.”

  11. 11

    Bir önceki ayet”...Bunlar, Allah’a göre çok kolaydır.” cümlesiyle son bulmuştur. 12. ayetin muhtevasında bunun örnekleri verilmektedir. Nitekin Razi bu ayetin tefsirinde şöyle der: “Farklı iki şeyden birbirine benzer şeyler yaratma işi (...) Allah’ın kudretinin mükemmelliğine ve iradesinin geçerliliğine bir işarettir.”

  12. 12

    Bkz. İbrahim: 22, Ahkaf: 6

  13. 13

    Mülk Suresi girişindeki “Gayba İman” isimli açıklamayı okuyunuz.

  14. 14

    Burada namaz, kötülüklerden uzak durmayı ve salih amelleri temsil eder.

  15. 15

    Beşir ve Nezir kavramlarıyla ilgili Bkz. Fussilat Suresi 4. Ayet ve ilgili dipnot.

  16. 16

    Metinde “c-d-d” kelimesi kullanılmıştır. Dilimizdeki “cadde” kelimesi aynı köktendir Sözlükte, arazi parçası anlamındadır. (Ragıp) Meallerde “yollar” olarak çevrilmiştir; ancak “dağlarda farklı renkte yollar” gerçeklere uygun değildir. Önceki cümlede, muhtelif özellikte yaratılmış ürünlerden söz edilmiş; ardından dağların muhtelif renklerde olduğu hatırlatılmıştır. Bu bağlamda farklı renklerin anlamı, dağların farklı maden damarlarına sahip olmasıdır.

  17. 17

    Hayır işlemenin bir beklentiyle yapılmasının cevazına işaret eder.

  18. 18

    Bu ayet peygamberlerin misyonunu ve kitabın gereklerini hatırlatmakla görevli bir topluluğun bulunmasının gereğine işaret eder. Nitekim “Sizden, hayra çağıran, iyiliği emreden ve kötülükten men eden bir topluluk bulunsun... (Ali İmran: 104)” buyrulmuştur.

  19. 19

    [eksik not]

  20. 20

    “Kıskançlık nedeniyle.” Bkz. Bakara: 213, Ali İmran: 19, Casiye: 17, Şura: 14