33Ahzab Suresi
73 ayet · 21 açıklama
Bismillâhirrahmânirrahîm
Ey Peygamber, Allah’tan sakın! Kâfirlere ve münafıklara ise itaat etme! Çünkü Allah Alim’dir, Hakim’dir.
Sen ancak Rabbinden sana vahyedilenlere tâbi ol! Çünkü Allah yaptığınız her şeyden haberdardır.
Yalnız Allah’a tevekkül et! Vekil olarak Allah yeter.
Allah bir kimsenin bedenine iki kalp koymamıştır.1 Zıhar yaptığınız2 (“Annem gibidir.” diyerek kendinize haram kıldığınız) eşlerinizi gerçek anneleriniz olarak kabul etmediği gibi, evlatlıklarınızı da gerçek evladınız saymamıştır. Bunlar sizin dilinize doladığınız boş laflardır. Oysaki Allah hak olanı söyler ve sizi doğru yola iletir.
Onları babalarına nispet ederek çağırın! Bu Allah katında daha adil bir davranış olur. Eğer babalarını bilmiyorsanız, onlar sizin din kardeşleriniz ve dostlarınızdır. Hata ile yaptığınız bir işte size günah yoktur; ancak kalben bildiğiniz şeyden dolayı sorumlu olursunuz. Allah Gafur’dur, Rahim’dir. (Tövbe ederseniz yine de sizi bağışlar; çünkü çok merhametlidir.)
Peygamber, müminlere kendi canlarından daha önceliklidir. Onun eşleri de, müminlerin anneleridir. Aralarında akrabalık bağı olanlar, Allah’ın Kitabı’na göre, birbirine diğer müminlerden ve muhacirlerden daha önceliklidirler. Dostlarınız için herhangi bir iyilikte bulunursanız o başka. Bu da Kitap’ta yazılıdır.3
Hani biz, peygamberlerden sağlam bir taahhüt almıştık. Senden, Nuh’tan, İbrahim’den Musa’dan ve Meryem oğlu İsa’dan.4 Onların [hepsinden] sağlam bir taahhüt almıştık ki böylece sadıklara sadakatlerini sorabilelim. Kâfirler için ise acı bir azap hazırlamışızdır.5
Ey iman edenler! Allah’ın size olan nimetini hatırlayın! Hani düşman orduları üzerinize gelmişti de, Biz onlara karşı, bir rüzgâr ve sizin göremediğiniz ordular göndermiştik. Allah yaptığınız her şeyi görüyordu.
Hani onlar hem yukarıdan, hem de aşağıdan üzerinize yürümüşlerdi. Hani gözler kaymış ve yürekler ağızlara gelmişti. Siz de Allah’a karşı çeşitli zanlarda bulunuyordunuz.
İşte orada müminler denenmişler ve şiddetli bir şekilde sarsılmışlardı.
Münafıklar ve kalbinde maraz bulunanlar ise şöyle diyordu: “Allah ve Resulü bize, sadece gerçek dışı bir vaatte bulunmuştur.”
Onlardan bir gurup, “Ey Medine halkı! Artık durmanın sırası değil, haydi dönün!” bir kısmı da, “Evimiz korumasız.” diyerek Peygamber’den izin istiyordu; oysa evleri tehlikede değildi, sadece kaçmayı arzuluyorlardı.
Medine’nin her tarafından hücum edilseydi ve kendilerinden de fitne çıkarmaları istenseydi, hiç tereddüt etmeden, bunu derhal yaparlardı.
Oysa arkalarına dönmeyeceklerine dair Allah’a söz vermişlerdi ve Allah’a verdikleri sözden dolayı sorumluydular.
De ki: “Ölmekten yahut öldürülmekten kaçıyorsanız, kaçmak size bir fayda vermez. O takdirde bile sefa sürmeye az bir zamanınız olacak.”6
De ki: “Allah size bir felaket dilese, sizi Allah’a karşı kim koruyabilir? Yahut size bir rahmet dilese, bunu kim engelleyebilir?” Onlar, Allah’tan başka ne bir koruyucu, ne de bir yardımcı bulabilirler.
Allah, içinizde kimlerin “Bize katılın!” diyerek kardeşlerini savaştan caydırdığını bilir. Kaldı ki onlar sıkıya7 (çatışmalara) pek gelmezler.
Size karşı pek hasis davranırlar. Hele de bir korku hali gelip çatmasın, o zaman onların, sanki gözünü ölüm bürümüş kimselerin baktığı gibi sana baktıklarını görürsün. Korku hali gidince de, mala düşkünlük göstererek sizi sivri dilleri ile incitirler. Onlar iman etmiş değillerdir. Bu yüzden Allah onların yaptıklarını boşa çıkarmıştır.8 Bu ise Allah’a göre çok kolaydır.
Onlar Müttefiklerin çekilmediklerini sanıyorlardı. Şayet müttefikler tekrar geri dönecek olsa bunlar, çölde bedeviler arasında (savaş ortamının uzağında güvenli bir yerde) bulunup savaştaki durumunuz hakkında haber almayı tercih ederler. Kaldı ki aranızda olsalar bile pek az savaşırlar. (Savaşır görünürler.)
Gerçek şu ki, Allah’a ve Ahiret Günü’ne umut bağlayanlar ve Allah’ı daima ananlar için Allah’ın Resulü güzel bir örnek teşkil etmektedir.
Müminler müttefik güçleri gördüklerinde şöyle dediler: “İşte Allah ve Resulü’nün bize vaad ettiği! Allah ve Resulü doğru söylemiştir.” Bu, onların ancak imanlarını ve teslimiyetlerini artırmıştır.
Müminlerden öyle adamlar vardır ki, Allah ile yaptıkları anlaşmaya sadık kalmışlardır.9 Onlardan kimi adağını yerine getirmiştir, kimi de [Allah yolunda ölmek için sırasını] beklemekte olup, verdikleri sözde asla bir değişikliğe gitmemişlerdir.
[Allah, kullarını böylece dener ve] Allah, sadıkları sadakatlerinden dolayı ödüllendirir. Münafıklara ise dilerse azap eder, dilerse tövbelerini kabul eder. Çünkü Allah Gafur’dur, Rahim’dir.
Allah, kâfirleri, hiçbir fayda elde edememiş olarak, öfkeleriyle birlikte [hem geldikleri gibi] geri gönderdi; hem de savaşta Allah, müminlere kâfi geldiğini gösterdi. Çünkü Allah Kavi’dir, Aziz’dir.
Ayrıca Allah, Ehl-i Kitap’tan müşriklere arka çıkanları kalelerinden indirdi ve kalplerine büyük bir korku saldı. Siz onların bir kısmını öldürüyor, bir kısmını da esir alıyordunuz.
Allah, sizi onların yerlerine, yurtlarına, mallarına ve henüz ayak basmadığınız diğer topraklara mirasçı yaptı. Çünkü Allah’ın her şeye gücü yeter.
Ey Peygamber! Hanımlarına şöyle de: “Eğer dünya hayatını ve onun güzelliklerini istiyorsanız, gelin size geçimliğinizi vereyim ve sizi güzellikle bırakayım.
Yok, Eğer Allah’ı, Peygamberini ve ahiret yurdunu istiyorsanız, bilin ki Allah, içinizden güzel davranan böyle hanımlar (muhsenat) için büyük bir mükâfat hazırlamıştır.”
Ey Peygamber’in hanımları! İçinizden kim ki aşikâr bir edepsizlikte bulunur, onun cezası ikiye katlanacaktır. Bu, Allah’a göre çok kolaydır.
İçinizden kim de Allah’a ve Resulüne itaat eder ve salih amel işlerse, ona mükâfatını iki kat olarak veririz. Ayrıca Biz, ona saygın bir ağırlama hazırlamışızdır.
Ey Peygamber’in hanımları! Siz, kadınlardan herhangi biri gibi değilsiniz. Eğer Allah’tan sakınıyorsanız, nazenin bir eda ile konuşmayın ki kalbinde maraz bulunan kimse tamah etmesin. Düzgün (ciddi) konuşun!
Evlerinizde vakarla oturun! Daha önceleri, cahiliye döneminde olduğu gibi, cazibenizi sergilemeye çalışmayın! Namazı kılın, zekâtı verin; Allah’a ve Resulüne itaat edin! Ey Peygamberin ev halkı! Allah, sizden sadece kiri gidermek ve sizi tertemiz yapmak istiyor.
Evlerinizde okunmakta olan Allah’ın ayetlerini ve hikmeti10 düşünün! Kuşkusuz Allah Latif’tir, Habir’dir.
Müslüman erkekler ve Müslüman kadınlar, mümin erkekler ve mümin kadınlar, İtaatkâr erkekler ve itaatkâr kadınlar, doğru erkekler ve doğru kadınlar, sabırlı erkekler ve sabırlı kadınlar, mütevazı erkekler ve mütevazı kadınlar, sadaka veren erkekler ve sadaka veren kadınlar, oruç tutan erkekler ve oruç tutan kadınlar, ırzlarını koruyan erkekler ve kadınlar, Allah’ı çok zikreden erkekler ve kadınlar var ya! İşte Allah onlara mağfiret ve büyük bir mükâfat hazırlamıştır.
Allah ve Resulü, bir işle ilgili olarak karar verdiği zaman, artık mümin bir erkek ve kadının, o işi kendi isteğine göre seçme hakkı yoktur. Kim Allah ve Resulüne isyan ederse, işte o kesin olarak bir sapıklığa düşmüştür.
Hani hem Allah’ın ihsanına, hem de senin iyiliğine nail olan kişiye sen, “Eşini yanında tut, Allah’tan kork!” demiştin. Allah’ın açığa çıkaracağı bir durumu içinde saklamış, insanlardan çekinmiştin. Hâlbuki asıl Allah’tan çekinmen gerekirdi. Neticede Zeyd eşini boşayıp onunla ilişkisini kestikten sonra, Biz onu sana nikâhladık ki, bundan böyle evlatlıkları eşleriyle ilişkilerini kestikleri zaman, o kadınla evlenme hususunda müminler bir sıkıntı yaşamasın. Böylece Allah’ın emri gerçekleşmiş bulunuyor.
Allah’ın farz kıldığı şeyi yapmasında Peygamber’e hiçbir vebal yoktur. Sizden önce gelip geçenler arasında da Allah’ın sünneti (yasası) buydu. Nihayetinde Allah’ın emri, takdir edilmiş bir kaderdir.
Onlar ki (Daha önce gelip geçen o peygamberler) Allah’ın vahiylerini tebliğ eder, Allah’tan korkar ve başka hiç kimseden de çekinmezlerdi.11 Hesap soran olarak Allah yeterlidir.12
Muhammed, adamlarınızdan hiç birinin babası değildir; ancak Allah’ın Resulü ve peygamberlerin sonuncusudur. Allah her şeyi bilmektedir.
Ey Müminler topluluğu! Daima Allah’ı anın!
Ve O’nu sabah akşam tespih edin!
Karanlıklardan aydınlığa çıkarmak için size melekleriyle destek veren13 O’dur. Çünkü O müminlere karşı çok merhametlidir.
Ona kavuştuklarında bir sağlık temennisi olarak “Selam!” ile karşılanırlar ve [Allah] onlar için saygın bir mükâfat hazırlamıştır.
Ey peygamber ailesinin ferdi!14 Biz seni bir şahit, bir müjdeci ve bir uyarıcı olarak, hem de Allah’ın izniyle bir davetçi ve nur saçan bir kandil olarak gönderdik.
O halde, Allah’ın büyük bir lütfuna mazhar olacaklarını müminlere müjdele!
Kâfirlere ve münafıklara itaat etme, onların eziyetlerine aldırma, Allah’a tevekkül et! Çünkü vekil olarak Allah yeterlidir.
Ey müminler topluluğu! Mümin kadınları nikahlayıp, sonra da henüz dokunmadan onları boşarsanız, onlar için [normal bir boşama gibi] iddet müddeti hesaplamaya hakkınız yoktur. Onların geçimliklerini hemen verin ve onları güzellikle serbest bırakın!
Ey Peygamber! Biz sana; mehirlerini verdiğin eşlerini, Allah’ın sana ganimet olarak nasip ettiği sana ait olan cariyeleri, seninle beraber hicret eden amcan kızlarını, halan kızlarını, dayın ve teyzen kızlarını helâl kıldık. Ayrıca, eğer mümin bir kadın kendini peygambere teklif eder, peygamber de onunla evlenmek isterse -diğer müminler hariç- sadece sana mahsus olmak üzere onu da sana helal kıldık. Zaten onlara eşleri ve sahip oldukları (cariyeler) hakkında yapılması gerekeni bildirmiştik. Bütün bunlar sana herhangi bir sıkıntı olmaması içindir. Çünkü Allah Gafur’dur, Rahim’dir.
[Ey Peygamber!] Eşlerinden dilediğini bir süre ihmal edebilir, dilediğini de yanına alabilirsin.15 Kendisinden bir süre uzak durduğun eşlerinden birini tekrar yanına almanda da sana bir vebal yoktur. Bu hal onların sevinmeleri, mahzun olmamaları, yaptığın muameleden hepsinin hoşnut olmaları bakımından daha münasiptir. Allah kalplerinizde olan her şeyi bilir. Çünkü Allah Alim’dir, Halim’dir.
Bundan sonra artık başka kadınlarla evlenmen, bunları -kendilerini beğensen bile- başka hanımlarla değiştirmen sana helâl değildir; ancak elinin altındaki cariyeler bunun dışındadır. Allah her şeyi gözetlemektedir.
Ey müminler topluluğu! Yemek için izin verilmedikçe, (davet edilmedikçe) Peygamberin evlerine girmeyin, ancak davet edildiğinizde girin! Yemeği yediğinizde de hemen dağılın, sohbete dalmayın! Çünkü bu davranışınız Peygamber’i rahatsız ediyor; fakat o bunu size söylemekten çekiniyor. Allah ise gerçeği söylemekten çekinmez. Ayrıca Peygamberin hanımlarına bir ihtiyacınızı sorduğunuz zaman, onu perde arkasından sorun! Böyle davranmanız hem sizin kalpleriniz, hem de onların kalpleri için daha temizdir. Allah’ın Resulünü üzmeniz ve kendisinden sonra onun eşlerini nikâhlamanız ebediyen mümkün olamaz. Çünkü bu, Allah katında büyük bir günahtır.
Bir şeyi açıkça yapsanız da, gizleseniz de fark etmez; çünkü Allah her şeyi bilmektedir.
Peygamberin hanımlarına; babalarından, oğullarından, erkek kardeşlerinden, erkek kardeşlerinin oğullarından, kız kardeşlerinin oğullarından, mümin kadınlardan ve sahip oldukları cariyelerinden ötürü bir vebal yoktur.16 [Ey Peygamber hanımları!] Allah’tan sakının! Çünkü Allah, her şeyin şahididir.
Hiç şüphesiz, Allah ve melekleri peygambere destek17 veriyor. Ey müminler topluluğu! Siz de ona destek olun ve tam bir teslimiyet gösterin!
Allah ve Resulünü incitenlere gelince, Allah, dünya ve ahrette onlara lânet etmiş ve onlara, küçük düşüren bir azap hazırlamıştır.
Mümin erkekleri ve mümin kadınları yapmadıkları şeyler nedeniyle üzenler, iftiranın ve kesin olarak bir günahın sorumluluğunu üstlenmişlerdir.
Ey Peygamber! Eşlerine, kızlarına ve müminlerin kadınlarına söyle! Dış elbiselerini üzerlerine örtsünler. Bu onların tanınmaları ve rahatsız edilmemeleri için18 en uygun yoldur. Bununla beraber Allah Gafur’dur, Rahim’dir.
Gerçek şu ki, eğer münafıklar, kalplerinde maraz bulunan kimseler ve şehirde fena haberler yayanlar [bu hallerine] bir son vermezlerse, elbette seni onların üzerlerine musallat ederiz. Sonra da sana ancak az bir süreyle komşu kalabilirler.
Lanete uğramış kimseler olarak, nerede ele geçirilseler yakalanırlar ve tam bir katliama uğrarlar.
Allah’ın daha önceki milletlere uyguladığı yasa da budur ve Allah’ın yasasında herhangi bir değişim bulamazsın.
İnsanlar sana saatin19 vaktini soruyorlar. De ki: “Onun ilmi ancak Allah katındadır.” Kim bilir, belki de saat yakındır.
Allah kâfirlere lanet etmiş ve onlar için kızgın bir ateş hazırlamıştır.
Onlar ebedi surette orada kalacaklar, [kurtulmak için] herhangi bir dost ve yardımcı da bulamayacaklardır.
Yüzleri ateşte [bir o yana bir bu yana] çevrildiği gün, “Yazıklar olsun bize! Keşke Allah’a itaat etseydik, keşke Peygamber’e itaat etseydik!” diyeceklerdir.
Yine şöyle diyecekler: “Ey Rabbimiz! Biz beylerimize ve büyüklerimize uyduk, onlar da bizi yoldan çıkardılar.
Ey Rabbimiz! Onların azabını ikiye katla ve onları büyük bir lânete uğrat!”
Ey müminler topluluğu! Siz Musa’yı incitenler gibi olmayın! Allah onu, onların ileri sürdüğü iddialardan temize çıkarmıştır.20 Çünkü o, Allah indinde vecih (itibarlı) biriydi.
Ey müminler topluluğu! Allah’tan sakının ve doğruyu konuşun ki, [hem böylece Allah] işlerinizi yoluna koysun ve günahlarınızı bağışlasın. Her kim ki Allah’a ve peygamberine itaat eder, işte o büyük bir zafer kazanmıştır.
Gerçek şu ki biz emaneti göklere, yere ve dağlara teklif ettik de onlar bunu üstlenmek istemediler, çekindiler. Onu insan üstlendi.21 Çünkü o çok zalimdir, çok cahildir.
[Bunun sonucu olarak] Allah, erkek münafıklarla kadın münafıkları, erkek müşriklerle kadın müşrikleri azaba uğratacak; erkek müminlerle kadın müminlerin de tövbelerini kabul edecek [ve onları ödüllendirecek] tir. Çünkü Allah Gafur’dur, Rahim’dir.
Açıklamalar
- 1
“İki zıt bir arada olmaz.” anlamında mecazi bir ifadedir.
- 2
“Evlatlığınız evladınız olmadığı gibi, eşiniz de -siz dediniz diye- anneniz olmaz.” Kur’an bu iki cahili geleneği de kaldırmıştır. Ayrıca bkz. Mücadele: 2,3
- 3
Bu ayete göre müminler, peygamberi canlarından aziz tutmakla mükelleftirler. Çünkü peygamber burada, Allah’ın dinini ve müminlerin ortak çıkarını temsil eder. Peygamberin eşleri, müminlerin annesi hükmündedir. Ayet, müminler arası ilişkide kan bağının diğer bir öncelik olduğunu beyan etmiştir. Bu hükmün -M. Esed’İn de belirttiği gibi- miras hukukuyla doğrudan bir ilişkisi yoktur; ancak iyilik, öncelikli olarak akrabanın hakkıdır.
- 4
Bu ayette peygamberlerden bir kısmının ismi zikredilmiştir. Bunların özellikle öne çıkmasının nedeni, diğer hususiyetleri yanında, yazılı vahye (Kitap) muhatap olmalarıdır. Ayrıca Bkz. Şura: 13
- 5
Allah; peygamberlerden de, Peygamberleri ve gönderdiği vahiy aracılığıyla ümmetlerden de söz almıştır. (Bkz. Ali İmran: 81, Maide: 12, Bakara: 83) Kıyamet günü kimlerin sözüne sadık kaldığını, kimlerin sözünü çiğnediğini (Kâfir olduğunu) sorgulayacaktır. Sadıklar ödüllendirilirken, sözünü bozanlar azap görecektir.
- 6
Zımnen: “Ecelden kaçılmaz, kaldı ki İnsan ömrü çok sınırlıdır.”
- 7
“Be’s” zorluk ve sıkıntı, fakirlik ve savaş anlamındadır. (Ragıp)
- 8
“Habitat” kelimesi için Bkz. Muhammed Suresi 9. ayet ve ilgili dipnot. Ayrıca aynı sure 8. Ayet ve 5. Dipnot.
- 9
Bu anlaşmayı Tevbe Suresi 111. ayet şöyle açıklamıştır: “Şüphesiz Allah, müminlerden canlarını ve mallarını, kendilerine vereceği cennet karşılığında satın almıştır. Artık, onlar Allah yolunda savaşırlar, öldürürler ve ölürler. Allah, bunu Tevrat’ta, İncil’de ve Kur’an’da kesin olarak vaad etmiştir. Kimdir sözünü Allah’tan daha iyi yerine getiren? O hâlde, yapmış olduğunuz bu alışverişten dolayı sevinin. İşte bu, büyük bir başarıdır!”
- 10
Kur’an metninin Hz. Peygamber tarafından hayata nasıl geçirildiğini
- 11
”...Kınayanın kınamasından korkmazlar... (Maide: 54)”
- 12
Zımnen: “Sadece Allah’a hesap vermekten korkun!”
- 13
“Salât” kelimesinin bu ayete uygun anlamı destektir. Allah, kullarını bazen melekleriyle destekler: “Allah, onların kalbine imanı yazmış ve katından bir ruh ile onları desteklemiştir... (Mücadile: 22)”
Melekler müminler için istiğfar ederler(40:7) Ayrıca bkz. Ahzab:56
- 14
Metin “Ya nebiyy” değil, “Yaeyyühen nebiyy” dir. Bu nedenle, “Ey peygamber ailesinin ferdi!” şeklinde çevirdik.
- 15
Bu ayetle ilgili Mevdudi’nin yorumu şöyledir: “Allah, risalet görevini huzur içinde yerine getirebilmesi için Peygamberini ailesi ile ilgili bazı sıkıntılardan azade tutmayı murat etmiştir. Allah peygamberine, eşlerine dilediği gibi davranma yetkisi vermiştir. Böylece eşleri tarafından Hz. Peygamber’in kıskanılarak üzülmesine ve ev içi sorunlarla ilgili şikâyetlerle rahatsız etmelerine mahal kalmamıştır. Hz. Peygamber bu yetkisine rağmen hanımlarına eşit muamelede bulunmuştur.” Hz. Peygamber burada, toplum adına sorumluluk üstlenmiş yetkiliyi temsil etmektedir. Toplumu adına ağır sorumluluk üstlenmiş kimselerin eşleri ayak bağı olmak yerine, eşini topluma bağışlamalı ve eşi üzerindeki kişisel haklarından feragat edebilmelidir.
- 16
Burada, 53. Ayetteki, “...Peygamberin hanımlarına bir ihtiyacınızı sorduğunuz zaman, onu perde arkasından sorun...” emrinden kimlerin istisna tutulduğuna yer verilmiştir.
- 17
Ayette “salât” kelimesi kullanılmıştır. Allah’ın ve meleklerinin yaptığı, müminlerden de yapılması istenen şey nedir? Tefsirler “salât”ı Allah için farklı, (Peygambere rahmet etmesi) melekleri için farklı, (meleklerin dua etmesi) müminler için farklı (Peygambere selam vermek, emrine saygı göstermek) olarak yorumlamışlardır. İ. Eliaçık, M. İslamoğlu, B. Bayraklı, E. Yüksel ve M. Öztürk’e göre ise “Salât”, “Peygambere destek vermek” anlamındadır. Gerçekten de çeşitli vesilelerle tekrarlanan salâvatı, aslında İslam siyasal hareketine katılmanın bir sloganı olarak görmek gerekir.
- 18
Bu ayet, mümin kadınların giysileriyle tanınıp seçilmesini istemiştir. Mümin kadınların nasıl bir ahlak anlayışına sahip oldukları giysileri sayesinde ortaya konmuş ve böylece kötü niyetlilerin umutlanmasına ve sataşmasına meydan verilmemiştir.
- 19
Kur’an’da dünyanın sonu anlamında kullanılan kelime “El-Saat”tir. Kıyamet ise yeniden dirilme anlamındadır. “Saat”in kıyamet olarak çevrilmesi tamamıyla yanlıştır. Bu yanlışlık “Galat-ı meşhur” kaidesi hatırlanarak telafi edilemez. Çünkü “Kıyamet” kelimesi zaten kullanılmaktadır ve anlamı tamamen farklıdır. “Saat”i kıyamet olarak tercüme etmek, Türkçe konuşanlar için tam bir kaosa neden olmuştur. Bkz. “Saat kıyamet ahret” isimli makale
- 20
Hz Musa’nın nasıl bir iftiraya maruz kaldığı açık değildir. Olaya sadece ima yollu değinilmesi, konunun “bir kadın iftirası” olduğu izlenimini uyandırmaktadır.
- 21
Hadid Suresi girişindeki “Emanet ve misak” isimli açıklamayı okuyunuz.