30Rum Suresi
60 ayet · 20 açıklama
Bismillâhirrahmânirrahîm
Elif Lâm Mîm.
Yerin en yakınında1 Rumlar yenilgiye uğradı; ancak onlar bu yenilginin ardından, yakında galip gelecekler.
[Bu galibiyet] birkaç yıl içinde [gerçekleşecektir.] Emir, eninde sonunda Allah’ındır ve işte o gün müminler sevineceklerdir.2
[Bu da] Allah’ın yardımıyla [olur.] Allah dilediğini muzaffer kılar. Çünkü O Aziz’dir, (Çok güçlüdür.) Rahim’dir. (Çok merhametlidir.)
Bu, Allah’ın vaadidir. Allah vaadinden dönmez; fakat insanların çoğu [bunun ne anlama geldiğini] bilmez.
Onlar, ancak dünya hayatının görünen yüzünü bilirler. Ahiretten ise, tamamen gafildirler.
Onlar kendi iç dünyalarında, Allah’ın; gökleri, yeri ve ikisinin arasında bulunanları, ancak hak olarak (belli bir amaç için) ve belli bir süre için yarattığını hiç düşünmüyorlar mı? Gerçekten de İnsanların çoğu, Rablerine kavuşacakları konusunda tam olarak inkârcı bir tutum içindedirler.
Onlar, yeryüzünde dolaşıp, kendilerinden öncekilerin sonunun nasıl olduğuna hiç bakmıyorlar mı? Üstelik onlar, kendilerinden daha güçlüydü. Yeryüzünü işlemişler ve orayı, kendilerinin imar ettiğinden daha fazla imar etmişlerdi. Peygamberleri de onlara kesin deliller getirmişti, [yine de inanmadılar.] Allah, onlara asla zulmetmedi; fakat onlar, kendi kendilerine zulmediyorlardı.
Fenalık edenlerin akıbeti de fena oldu. Çünkü onlar, Allah’ın ayetlerini yalanlıyorlar ve onlarla alay ediyorlardı.
Allah yaratmayı başlatır, sonra da onu tekrarlar.3 Nihayet O’nun huzuruna çıkarılacaksınız.
O saat (Duruşma saati) gelip çattığı gün4 mücrimler, tam bir umutsuzluğa kapılırlar.
[O gün Allah’a] ortak koşanların, kendilerine şefaat edecek hiçbir şefaatçileri olmaz. Zaten onlar, ortaklarını inkâr edeceklerdir.
Kaldı ki o saatin gelip çattığı gün ayrışma günüdür.
İman etmiş ve salih amel işlemiş kimseler, cennet bahçesinde neşe içindedirler.
Kâfirlik edenler, ayetlerimizi ve ahiret buluşmasını yalan sayanlar ise azapla yüz yüze kalacaklardır.
O halde, akşama doğru ve sabaha doğru Allah’ı tespih edin!
Göklerde ve yerde hamdedilmeye layık olan O’dur. Gündüzün sonunda ve öğle vaktine girdiğinizde de Allah’ı tespih edin!
O, ölüden diri çıkarır, diriden de ölü çıkarır5 ve toprağa ölümünden sonra hayat verir. Sizler de, işte böyle çıkarılacaksınız.
Sizi topraktan yaratması,6 O’nun (varlığının) delillerindendir. Sonra siz, yayılıp gelişen bir beşeriyet oluşturdunuz.
Sizi teskin etmesi için, kendi cinsinizden eşler yaratması ve aranıza sevgiyi ve şefkati yerleştirmesi de O’nun ayetlerinden biridir. Doğrusu bunda, fikir yürüten bir toplum açısından ibretler vardır.
O’nun ayetlerinden biri de, gökleri ve yeri yaratması; dillerinizin ve renklerinizin farklı olmasıdır. Şüphesiz bunda da bilenler açısından alınacak ibretler vardır.
Yine, gece ve gündüz uyuyabilmeniz ve onun lütfünden nasibinize düşeni arıyor olmanız da onun ayetlerindendir. İşte bunda da, duyan7 bir toplum açısından ibretler vardır.
Gözünüzün önünde hem korku, hem de beklenti uyandıran şimşekler çaktırması ve gökten yağmur yağdırıp, onunla ölü toprağı diriltmesi8 yine O’nun ayetlerindendir. Elbette bunda da, aklını kullanan bir topluluk açısından ibretler vardır.
Onun ayetlerinden bir başkası da, göğün ve yerin onun emriyle ayakta duruyor olmasıdır. Sonra sizi, [yattığınız] yerden bir çağrıyla davet ettiğinde bir de bakarsınız ki [dirilmiş olarak yeniden ortaya] çıkmışsınız.
Göklerde ve yerde kim varsa, hepsi O’nun emrine tabidir.
O, yaratmayı başlatır ve sonra da onu tekrarlar.9 Bu, O’nun için çok kolaydır. Göklerde ve yerde en yüce misaller10 O’nundur. O Azîz’dir, Hâkim’dir.
Allah size kendi hayatınızdan [şöyle] bir misal veriyor: “Sahip olduğunuz imkânları emriniz altında bulunanlarla bölüşmeye ve size eşit imkânı olanlara saygı duyduğunuz gibi, onlara da saygı duymaya razı oluyor musunuz?11” İşte Biz, aklını kullanan topluluklar için ayetlerimizi böyle açıklıyoruz.
Gel gör ki zalimler herhangi bir ilmi veriye dayanmaya gerek duymuyor ve heveslerine (kendi kafalarına) tabi oluyorlar. Allah’ın şaşırttığını artık kim doğru yola getirebilir? Onlar için herhangi bir yardımcı da yoktur.
O halde sen tüm varlığını, bir hanif12 olarak, Allah’ın insanlar için düzenlediği fıtrata çevir!13 (Doğana uygun davran!) Allah’ın yarattığı [bu fıtrat ilkesinde] bir değişiklik olmaz. Doğru din işte budur; fakat insanların çoğu bilmezler. (Bunun farkına varmazlar.)
Yalnız O’na yönelin ve O’ndan korkun! Namazı ikame edin ve müşriklerden olmayın!14
Onlar dinlerini parçalayıp gruplara ayrıldılar ve her grup, kendi tarafının benimsediği düşünceyle övünüyor.
İnsanların başına bir sıkıntı gelince, Rablerine yönelerek O’na yalvarırlar. Sonra, tarafından bir rahmet tattırınca da, onlardan bir kısmı Rablerine şirk koşarlar.
İlle de verdiklerimize nankörlük edecekler. Yaşayın bakalım hayatınızı, nasıl olsa yakında göreceksiniz!
Yoksa Biz onlara şirk koşmalarını söyleyen bir belge mi gönderdik?
Biz insanlara bir rahmet tattırırsak, buna hemen sevinirler; elleriyle yaptıklarından dolayı başlarına bir musibet geldiğinde ise derhal umutsuzluğa düşerler.
Yoksa onlar, Allah’ın dilediğine bol bol rızık verirken; dilediğine belli bir ölçüyle verdiğini görmüyorlar mı?
O halde akrabaya, yoksula, yolcuya hakkını ver! Allah’ın rızasını murat edenler için en iyisi budur. Felaha erenler de işte bunlardır.
[Başka] insanların malları arasına karışarak fazlalaşmasını istediğiniz, (Faiz amaçlı verdiğiniz borç) Allah katında fazlalaşmaz. (Böyle bir kazanç, Allah katında kabul görmez.) Allah’ın rızasını murat ederek verdiğiniz zekâta gelince, [kazancını] katlayarak arttıranlar işte onlardır.15
Allah sizi yaratmış, sonra da rızkınızı vermiştir. Nihayet sizi öldürecek, sonra da diriltecektir. [Ona] ortak koştuklarınız arasında, bunlardan herhangi birini yapacak olan var mı? O, böyle yakıştırmalardan uzaktır ve onların şirk koşma [anlayışının çok] üstündedir.
İnsanların kendi elleriyle yaptıkları işler nedeniyle hem karada, hem de denizde fesat zuhur etti. Belki bu tutumlarını terk ederler diye Allah, yaptıklarının bazı sonuçlarını, [daha bu dünyada] onlara tattıracaktır.
De ki: “Yeryüzünde gezip dolaşın da, öncekilerin akıbeti nice oldu, bir görün! Onların da çoğu müşrikti.”
Öyleyse Allah tarafından o günün gelmesinden önce -ki onun geri çevrilmesi mümkün değildir16- sen yüzünü, dosdoğru dine çevir! Zira O gün insanlar, [amellerine göre] tasnif edileceklerdir.
[O gün] kim kâfirlik etmişse, inkârı kendi aleyhine gerçekleşir; her kim de salih amel işlemişse, o da ancak kendi yerini hazırlamıştır.
Zira Allah, iman edip Salih amel işleyenlere kendi lütfünden karşılık verecektir. Çünkü O, kâfirleri hiç sevmez.
O’nun ayetlerinden biri de, yağmuru müjdelemek üzere rüzgârlar estirmesidir.17 O, bunu, size rahmetini tattırmak, izniyle gemilerin yol almasını sağlamak, O’nun lütfundan olan rızkınızı aramanız ve böylece şükretmeniz için yapar.
Biz, senden önceki ümmetlere de resuller göndermiştik. Onlar kavimlerine her türlü kanıtla gelmişti; ama çoğu iman etmedi. Biz de o suçlulardan intikam aldık. Çünkü müminlere yardım etmek, üzerimizde bir haktır. (Boynumuzun borcudur.)
Allah, rüzgârları gönderir ve bulutları kaldırır; sonra onu, gökte dilediği gibi yayar ve parçalar. Nihayet onların arasında yağmurun oluştuğunu görürsün. Yağmuru, kullarından dilediklerine ulaştırdığında ise onların derhal yüzü güler.18
Oysa onlar bundan önce, [Allah’ın] üzerlerine yağmur indireceğinden tamamen ümitlerini kesmişlerdi.
İşte Allah’ın rahmetinin eserlerini bir görün! Yeryüzünü, ölümünden sonra nasıl diriltiyor? Hiç şüphe yok ki O, ölüleri de [işte böyle] diriltecektir. Çünkü O’nun her şeye gücü yeter.
İşte böyle! Şayet bir rüzgâr göndersek ve ekinlerinin sararmaya başladığını görseler, hemen inkâra kalkışırlar.
Bu yüzden sen, elbette ölülere sesini duyuramazsın. Arkasını dönüp giden sağırların da davete kulak vermelerini sağlayamazsın.
Kaldı ki sen, körleri de sapıklıklarından kurtarıp doğru yola çıkaramazsın. Sen sesini sadece, ayetlerimize inananlara -ki onlar teslim olmuşlardır- duyurabilirsin.
Allah, sizi [başlangıçta] zayıf yarattı. Bu zaafın arkasından size kuvvet verdi. Ardından tekrar bir zayıflık ve yaşlılık verdi. O, dilediğini yaratır. O, Alim’dir ve Kadir’dir.
[Duruşma] günü gelip çattığında suçlular, [dünyada] bir saatten fazla kalmadıklarına dair yemin ederler. [“Allah bize biraz daha ömür verseydi iman ederdik.” derler.] Onlar, [dünya hayatında da her zaman] işte böyle [bir bahane bulup] kıvırıyorlardı.
Kendilerine ilim ve iman verilmiş olanlar ise şöyle derler: “Gerçek şu ki siz, Allah’ın, kitabında beyan ettiği gibi, kıyamet gününe kadar beklediniz.19 İşte şimdi kıyamet günüdür; fakat siz bilmiyordunuz. (Bu günü asla kabul etmemiştiniz.)”
O gün, zalimlere mazeretleri bir fayda sağlamadığı gibi, talepleri20 de dikkate alınmaz.
Gerçek şu ki, biz bu Kur’an’da insanlara her türlü misali verdik. Emin ol ki, sen o kâfirlere istedikleri herhangi bir mucizeyi getirmiş olsan dahi, yine de onlar, “Siz, boş işlerle uğraşmaktan başka bir şey yapmıyorsunuz.” diyeceklerdir.
Allah, bilmeyenlerin kalplerini işte böyle mühürler.
O halde sabret! Çünkü Allah’ın vaadi haktır. Sakın ha, tam olarak ikna olmamış kimselerin seni de hafif düşürmelerine izin verme!
Açıklamalar
- 1
“Arapların yaşadığı topraklara yakın bir yerde” veya “Edna” nın “Aşağı” anlamı düşünüldüğünde “yeryüzünün en çukur mevkiinde”
- 2
Bizans, Persler karşısında ardı ardına yenilgiye uğramıştı. Müşrikler, Perslerle kendileri arasında paralellik kurarak Müslümanları yeneceklerini iddia ediyorlardı; ancak Bizans toparlandı ve Persleri bozguna uğrattı. Aynı günlerde Müşrikler de Bedir’de bozguna uğramıştı.
- 3
Allah önce yoktan var eder. Sonra ölümlü varlıklar üreyerek nesillerini devam ettirir. Bu döngü, kıyamet günü yeniden yaratılmamız hususunda bir benzerlik teşkil eder.
- 4
Ekteki “Saat Kıyamet Ahiret “isimli açıklamayı okuyunuz.
- 5
Tavuktan yumurta, yumurtadan tavuk çıkması ayetin zahirine dair bir örnek olduğu gibi iyilerden kötü evlat kötülerden de iyi insanların üremesi ayetin mecazi yorumuna örnektir.
- 6
İnsan ile toprak gerçekten de aynı elementlerden oluşur. Bu, topraktan yaratılmış olduğumuza dair ilginç bir delildir.
- 7
Bilme, duyma ve görme bu ayetlerde fiili değil, hissidir. Nitekim “Yeryüzünde gezip dolaşmıyorlar mı? Kalpleri düşünsün ve kulakları duysun; çünkü gerçekte gözler kör olmaz, gönüller kör olur. (Hac: 46)” buyrulmuştur.
- 8
Kur’an birçok ayette ölü toprağın yağmurla canlanmasını, insanın yeniden dirilmesine benzetmektedir. Bu benzetmeden, “İnsan toprağa defnedildiğinde, yağmurunu bekleyen ekili bir tohum gibidir.” sonucunu çıkarmamız istenmiştir.
- 9
Bkz. Buruc: 13. Ayet ve ilgili dipnot.
- 10
” Mesel-i Ala” ayetin konusuyla ilgili olarak anlaşıldığında, “Allah’ın her şeyi yaratarak bunu tekrarlamasının en güzel örnekleri, yerde ve gökte her zaman gerçekleşmektedir.” anlamına gelir. Tercihimiz budur; ancak “Mesel-i Ala” genel olarak farklı çevrilmektedir: “Göklerde ve yerde en yüce ve eşsiz sıfatlar O’nundur.”
- 11
Zımnen: “Siz kendi mülkünüzü, emriniz altında bulunanlara paylaştırmaya yanaşmıyorsunuz; ama Allah’ın mülkünü uydurma tanrılara pay ediyorsunuz.”
- 12
Burada “Hanif” kelimesinin tercih edilmesi, Hz. İbrahim’i hatırlatmaktadır. (Bkz. 2:135, 3:67, 95, 4:125, 10:105, 16:120, 123) Hz. İbrahim, herhangi bir rehberi olmaksızın, kendi iç dünyasını dinlemiş ve yaptığı gözlemlerden yola çıkarak doğru yolu bulmuştur. (Bkz: Enam:75-79) Zira Allah, tüm insanların içine bu kabiliyeti nakşetmiştir. (Allah’ın yarattığında bir değişiklik yoktur.)
- 13
Bu ifadeler, Hz. İbrahim’in ifadeleri ile benzerlik arz etmektedir. Nitekim o şöyle demişti: Ben yüzümü bir Hanif olarak yerin ve göğün fıtratını (davranış yasalarını) belirleyen [Tanrı olan Allah’a] dönüyorum. Ben müşriklerden biri değilim. (Enam:79)”
- 14
Cuma Suresi’nin girişindeki “Namaz Dinin Direğidir” isimli açıklamayı okuyunuz.
- 15
Surenin girişindeki “Faiz” isimli açıklamayı okuyunuz.
- 16
“Hesap sormamıza kimse engel olamaz.” yahut “Kimseye geri dönme şansı tanınmaz.”
- 17
Yağmurun yağmasında rüzgârın etkisi için Bkz. Fatır Suresi 9. Ayet ve ilgili dipnot.
- 18
Yağmurun nasıl oluştuğuna bak!
- 19
“O can yakıcı azabı görmedikçe, ona inanmayacaklardır. (26:201)”
- 20
Bu talep, bazı ayetlerde işaret edildiği gibi, “Salih amel işlemek için dünyaya yeniden dönme” talebidir.