27Neml Suresi
93 ayet · 22 açıklama
Bismillâhirrahmânirrahîm
Ta-Sin. Bunlar Kur’an’ın, gerçeği açıkça ortaya koyan kitabın ayetleridir.
Müminler için bir hidayet ve bir müjdedir.
Onlar ki, namaz görevini yerine getirirler,1 zekât verirler ve ahirete de kesin olarak inanırlar.
Ahirete inanmayanlara gelince, onlara amellerini süslü göstermişizdir2 de hep tereddüt içinde bocalayıp dururlar.3
Azabın en kötüsüne müstahak olanlar da, ahirette en büyük kayba uğrayacak olanlar da işte bunlardır.
Şu bir gerçek ki, sen hâkim ve âlim olan Allah katından gönderilen bu Kur’an’la buluştun.4
Hani Musa, ailesine, “Gözüme bir ateş ilişti, ondan size bir haber getireyim yahut ısınmanız için bir kor getireyim.” demişti ya!
İşte oraya varır varmaz kendisine şöyle seslenilmişti: “Ateşin başındakiler de, çevresindekiler de mübarek kılınmıştır!5 Âlemlerin Rabbi olan Allah, her şeyin üstündedir.”
“Ey Musa! Bil ki ben, Aziz ve Hâkim olan Allah’ım!”
“Şimdi asanı yere at!” Fakat asasının yılan gibi hızla hareket ettiğini görünce, arkasını dönüp kaçtı. “Korkma! Çünkü benim katımda peygamberlerin korkması gerekmez,
Zalimler hariç. [Fakat onlar bile] yaptığı kötülüklerin ardından [pişman olarak] onları iyiliklerle değiştirirse, [onların korkmasına da gerek yoktur.] Çünkü ben Gafururrahim’im!”
“Şimdi de elini koynuna sok [ve çıkar,] kusursuz olarak bembeyaz çıkacaktır. Firavun’a ve onun kavmine karşı [göstereceğin işte bu] dokuz mucize ile onlara git! Çünkü onlar fasık (sınırları aşmış) bir toplum oldular.”
Fakat mucizelerimiz onların önüne serilince şöyle dediler: “Bunlar kesinlikle büyü!”
İç dünyalarında onların doğru olduğuna kanaat getirdikleri halde, zalimce, [gerçeği teslim etmek istemeyen tavırları] ve üstünlük duyguları yüzünden inkâr ettiler.
Gerçek şu ki biz, Hem Davud’a, hem de Süleyman’a ilim verdik. Onlar şöyle derlerdi: “Hamd, bizi diğer mümin kullarının birçoğundan üstün konuma getiren Allah’ın hakkıdır.”
Süleyman, Davud’a mirasçı oldu. O şöyle dedi: “Ey insanlar! Bize kuşdili öğretildi ve [buna benzer] sayısız nimet verildi. Gerçekten de bunlar, Allah’ın tartışma götürmeyen lütuflarıdır.”
Süleyman’ın cinlerden, insanlardan ve kuşlardan oluşan orduları toplanmış ve bölükler halinde sevk edilmişti.
Nihayet Karınca Vadisi’ne vardıklarında, bir [ana] karınca, “Ey karıncalar topluluğu! Yuvalarınıza girin, Süleyman ve ordusu farkında olmadan sizi ezmesin!”6 dedi.
[Süleyman,] onun bu sözleri nedeniyle tebessüm etti ve “Ey Rabbim! Hem bana, hem de ebeveynime verdiğin nimetlere karşılık şükretmeyi;7 hem de hoşnut olacağın salih ameller işlemeyi bana nasip et! Ayrıca senden bir rahmet olarak beni salih kullarının arasına dâhil et!” dedi.
Bir de Süleyman, kuşları teftiş etti de şöyle dedi: “Neden Hüdhüd’ü göremiyorum, yoksa kayıplara mı karıştı?
Şayet bana ikna edici bir mazeretle dönmezse, onu kesinlikle en ağır bir şekilde cezalandırırım yahut da boynunu uçururum!”
Fakat Hüdhüd çok geçmeden döndü ve şöyle konuştu: “Senin bilmediğin bir şeyi öğrendim ve sana Sebe’den gerçek bir haber getirdim.
Sebe halkına hükümdarlık yapan bir kadın gördüm. Her şeyi var. Muhteşem bir tahtı da var.
Onun ve kavminin, Allah’ı bırakıp Güneş’e taptıklarını gördüm. Şeytan onlara, yaptıklarını süslü göstermiş ve yoldan çıkmalarına neden olmuş. Anlaşılan bu yüzden doğruyu bulamıyorlar.
Sırf, göklerde ve yerde gizli saklı ne varsa açığa çıkaran; gizlediğinizi de, açıkladığınızı da bilen Allah’a secde etmesinler diye...
[Oysa] Allah, büyük arşın Rabbidir ve O’ndan başka ilah yoktur.”
Süleyman şöyle cevap verdi: “Doğru mu söylüyorsun, yoksa yalancının biri misin, bekleyip göreceğiz.”
“Al bu mektubumu götür onların yanına bırak, sonra bir kenara çekil ve bak bakalım nasıl bir sonuca varacaklar!”
[Mektubu alınca Sebe melikesi] şöyle dedi: “Ey devlet erkânı! Bana çok mühim bir mektup bırakılmış.
Mektup Süleyman’dandır. ‘Bismillâhirrahmânirrahîm’ diye başlıyor.
[Ve şöyle diyor:] ‘Bana karşı gelmeyin ve teslim olun!’8
Ey devlet erkânı! Bu konuda ne düşündüğünüzü söyleyiniz. Ben sizin görüşünüzü almadan hiçbir işi karara bağlamış değilim.”
Dediler ki: “Biz güçlüyüz ve yaman savaşırız; ancak emir senindir. Düşün bakalım nasıl bir karar vereceksin!”
Dedi ki: “Hiç kuşku yok hükümdarlar, bir memlekete girmesin, oranın bütün düzenini bozarlar ve itibarlılarını da aşağılarlar. [Evet,] işte [her zaman] böyle olur.
Ben onlara hediye göndereceğim. Bakalım elçiler nasıl dönecek?”
Elçiler Süleyman’ın huzuruna çıkınca, Süleyman şöyle dedi: “Siz [böyle yaparak] malıma mal kattığınızı mı sanıyorsunuz? Oysa Allah’ın bana verdiği nimetler, size verdiğinden çok daha hayırlıdır. [Bu tür] hediyeler ancak sizi mutlu eder.”
Şimdi dönün ve onlara [şu mesajımızı iletin:] “İyi bilsinler ki üzerlerine, karşı koyamayacakları ordularla yürür; bulundukları yerden onları aşağılanmış ve küçük düşmüş olarak çıkarırız.”
Süleyman [döndü ve devlet erkânına] dedi ki: “Ey devlet erkânı! Onlar bana teslim olmadan önce, hanginiz bana o kadının tahtını getirebilir?”
İfrit9 bir cin, “Oturduğun yerden kalkmadan onu sana getirebilirim, çünkü ben güçlü ve güvenilir biriyim.” dedi.10
Kitap’ın ilmine sahip biri, “Ben onu, sana, gözünü açıp kapayıncaya kadar getiririm.” dedi. Süleyman, anında tahtı yanında kurulu vaziyette11 görünce12 dedi ki: “Bu, şükür mü edeceğim yoksa nankörlük mü edeceğim diye beni deneyen Rabbimin bir lütfudur. Aslında kim şükrederse kendi lehine, her kim de nankörlük ederse kendi aleyhinedir. Çünkü Rabbim Gani’dir, Kerim’dir. (Maddi ve manevi hiçbir şeye ihtiyacı yoktur.)”
Süleyman şöyle dedi: “Tahtını tanınmaz hâle getirin, bakalım gerçeği bulacak mı yoksa bulamayacak mı?”13
[Melike] gelince: “Senin tahtın da böyle miydi?” diye soruldu. Şöyle cevap verdi: “Sanki budur, zaten bize daha önce bilgi verilmiş ve biz de teslimiyet göstermiştik.”14
Daha öncesi Allah’tan başka taptığı şeyler [alışkanlık nedeniyle] ona engel olmuştu. Çünkü o kâfir bir topluluğun içinde yaşıyordu.
Ona: “Saraya buyurun” Denildi. Melike onun zeminini görünce derin bir su sandı ve eteklerini topladı. Süleyman: “Bu, camdan yapılmış, şeffaf bir zemindir.”Deyince, melike: “Rabbim! Ben gerçekten de kendime yazık etmişim. Şimdi artık Süleyman’la birlikte âlemlerin Rabbi olan Allah’a teslim oluyorum” dedi.15
Gerçek şu ki biz, Semûd kavmine “Allah’a kulluk edin” diye kardeşleri Sâlih’i gönderdik. Onlarsa hemen birbirine düşman iki fırkaya ayrıldılar.
Salih, onlara “Ey kavmim! Niçin iyilikten önce kötülüğü bu kadar acele istiyorsunuz?16 Keşke Allah’a istiğfar edip de ondan merhamet umsanız ya!”
Şöyle cevap verdiler: “Senin yüzünden ve seninle birlikte olanlar yüzünden uğurumuz kaçtı!”Dedi ki: “Uğur [dediğiniz şey] Allah’ın elindedir! Aslında siz imtihan edilmekte olan bir topluluksunuz”.17
Şehirde dokuzlu bir çete vardı. Bunlar yeryüzünde bozgunculuk yaparlar ve ıslah etmeye yanaşmazlardı.
Bunlar Allah adına yemin ederek aralarında anlaşıp: “Ona ve ailesine geceleyin bir baskın yapalım. Sonra da ona arka çıkacak olan kimseye ailesinin uğradığı felakete şahit olmadığımızı söyler,’ inanın ki doğru söylüyoruz’ deriz” dediler.
Bir tuzak kurdular. Biz de bir tuzak kurduk. Onlar farkına bile varamadılar.
Bak işte tuzaklarının akıbeti nasıl oldu! Onları da onlarla beraber hareket eden topluluğun tamamının da kökünü kazıdık.
İşte işledikleri zulüm yüzünden harap olmuş evleri! Şüphesiz bunda bilen bir toplum için ibretler vardır.
Nihayet, iman edenleri ve Allah’tan korkanları kurtardık.
Lut’u da gönderdik. Kavmine şöyle seslendi: “Göz göre göre o fuhşu yapmaya devam edecek misiniz?
Siz kadınları bırakıp şehvetle erkeklere yaklaşıyorsunuz öyle mi? Siz gerçekten de ne kadar cahil bir topluluksunuz.”
Kavminin cevabı sadece: “Lût ailesini memleketten çıkarın, onlar temiz kalmak isteyen insanlarmış” demekten ibaret kaldı.
Bunun üzerine onu ve ailesini kurtardık. Ancak karısı hariç. Çünkü onun geride kalmasına karar vermiştik.
Kalanların başına bir yağmur18 yağdırdık. Uyarıları umursamayanların başına yağan yağmur ne kadar da kötü oldu.
De ki: “Hamd olsun Allah’a, selâm olsun seçtiği kullarına. Allah mı hayırlı yoksa ortak saydıkları şeyler mi daha hayırlı? (Hangisini kabul etmek daha mantıklı)
Yahut gökleri ve yeri yaratan, size gökten yağmur indirerek onunla sizin yetiştiremeyeceğiniz bitkilerle harika bahçeler meydana getiren mi?[daha hayırlı yoksa bunların hiçbirini yapamayan mı?] Allah ile birlikte başka bir ilâh öyle mi? Tersine. Ama o topluluk [şirk koştukları şeyleri Allah’a] denk tutuyorlar.
[Onlar mı] yoksa dünyayı, yerleşime uygun bir yer olarak hazırlayan, [karaların] aralarından ırmaklar geçirip üstüne sağlam dağlar yerleştiren ve iki deniz arasına bir perde koyan mı [daha hayırlı]? Allah ile birlikte başka bir ilah öyle mi? Tam tersi. Ama çoğu bilmiyorlar. (İlmi bir dayanakla konuşmuyorlar)
[Yine] sıkışanın çağrısına karşılık veren ve sıkıntısını gideren, üstüne, sizi yeryüzünün halifesi (efendisi) yapan mı? Allah ile birlikte başka bir ilah öyle mi? Ne kadar da kıt düşünüyorsunuz!
[Hangisi hayırlı] karanın ve denizin karanlıklarında (hayatın tehlikeli sularında) yolunuzu bulmanızı sağlayan ve rüzgârları rahmetinin öncesinde müjdeci olarak gönderen mi?[yoksa isnat edilen ortaklar mı?] Allah ile birlikte başka bir ilah öyle mi? Allah, onların ortak saydıkları her şeyin üstündedir.
Yine, yaratmayı başlatan ve sonra onu devam ettiren, size gökten ve yerden rızık veren [bir ilah olarak Allah’ı kabul etmek mi daha hayırlı= mantıklı yoksa iddia ettiğiniz diğer ilahları kabul etmek] mi? Allah' ile birlikte başka bir ilah, öyle mi? De ki: “Eğer söylediklerinizin doğru olduğuna gerçekten inanıyorsanız kanıt getirin de görelim!”
De ki: Göklerde ve yerde, Allah’tan başka hiç kimse gaybı bilemez. Onlar diriltilecekleri zamana dair bir bilince (inanca)da sahip değildirler.19
Üstelik ahiret hakkında kendilerine verilen bilgiler son haddine ulaşmışken.[Yine de emin olamazlar.] Tersine, onlar bu konuya hep şüpheyle yaklaşırlar. Aksine, buna (bu gerçeğe) tamamen kördürler.
O kâfirler şöyle diyorlar: “Hem biz hem de babalarımız toz toprak olduktan sonra yeniden ortaya çıkacağız öyle mi?
Bu vaat [öteden beri] hem bize hem de bizden önceki babalarımıza tekrarlanıp duruyor. Oysa bu eskilerin masalından başka nedir ki!”
De ki: “Yeryüzünde dolaşın da suçluların akıbeti nasılmış hele bir görün”
Yine de onların yüzünden tasalanma, kurdukları tuzaklar nedeniyle de canını sıkma.
Onlar, “Eğer doğru söylüyorsanız, bu tehdit ne zaman gerçekleşecek?” diye soruyorlar.
Onlara de ki; “Gerçekleşsin diye acele ettiğiniz azabın bir kısmı belki de ensenizdedir.”
Şüphesiz Rabbin, insanlara karşı lütufkârdır, fakat insanların [çoğu yine de] şükretmezler.
Yine senin Rabbin onların sinelerinide gizlediklerini de, açıkladıklarını da tamamıyla bilmektedir.
Çünkü gökte- yerde görünen [görünmeyen hiçbir şey yoktur ki hepsinin kaydı], aşikâr bir kitapta yer almış olmasın.
Doğrusu bu Kur’an, İsrailoğulları’nın ihtilaf ettikleri hususların çoğunun hikâyesini [tüm gerçekliğiyle] anlatmıştır.
Çünkü o müminler için hem doğru yol kılavuzu hem de rahmet kaynağıdır.
Gerçek şu ki, senin Rabbin onların arasında hükmünü verecektir. Çünkü o Azizdir, Alimdir.
O halde Allah’a güvenip dayan. Çünkü sen kesin olarak hak üzerindesin.
Kuşkusuz, sen ölülere duyuramazsın. Yine, sırtını dönen sağırlara da çağrını duyuramazsın.
Yine sen körleri içinde bulundukları dalaletten kurtarıp da doğru yola getiremezsin. Sen ayetlerimizi müminlerden başkasına dinletemezsin. Teslimiyet gösterecek olanlar [da işte] onlardır.
Dirilme vaadi gerçekleştiği zaman yerden bir canlı çıkarırız da [o konuşur ve] insanların ayetlerimize aslında tam olarak inanmadıklarını söyler.
İşte o gün, her ümmetin içinden ayetlerimizi yalanlayanlar gruplar halinde toplanmış ve [yargılanmak üzere] sevk edilmiş olacaklardır.
Nihayet oraya vardıklarında (Allah) der ki: “Siz benim ayetlerimi, ilmen kavrayamamış olarak yalanladınız öyle mi? Yoksa ne yapıyordunuz?”
Zulümlerine karşılık olarak söz (daha önce yapılmış olan azap vaadi) gerçekleşir ve artık konuşacak halleri kalmaz.20
Geceyi, içinde istirahat edilmesi için [karanlık] gündüzü de her şeyin görüneceği biçimde [aydınlık] olarak düzenlediğimizi görmüyorlar mı? Elbette bunda iman edecek olan bir toplum için ibretler vardır.
Gün gelecek sura üflenecek, Allah’ın dilediği dışında, göklerde ve yerde bulunan herkes müthiş bir korkuya kapılacaktır.21 [Sura bir kez daha üflendiğinde ise] herkes başı önünde O’nun huzuruna çıkacaktır.
[Sura ilk üflendiği gün yaptığı] her şeyi sağlam (hesaplı ve mükemmel) yapan Allah’ın bir işi olarak yerinden oynamaz sandığın dağların bulutlar gibi akıp gittiğini göreceksin. Kuşkusuz O, yaptığınız her şeyden haberdardır.
[Artık] her kim bir iyilikle gelmişse, [mükâfat olarak] amelinden daha iyisini alacak ve onlar o gün endişeden uzak olup tam bir emniyet içinde bulunacaklardır.
Her kim de kötü amelle gelmişse yüzüstü ateşe atılacaktır.”Yaptıklarınızın dışında başka bir karşılık mı bekliyordunuz?”
De ki: Ben ancak, bu şehrin -ki O burayı dokunulmaz kılmıştır- Rabbine kulluk etmekle emredildim, her şey O’nundur, bana sadece Müslüman biri olmam emrediliyor.
Ayrıca Kur’an’ı okuyup [duyurmam] emrediliyor. Artık her kim doğru yolu tutarsa kendisi için tutmuş olur. Her kimde saparsa kendi aleyhine sapmış olur. Şöyle de: “Ben sadece bir uyarıcıyım”
De ki: “Elhamdu lillah. O, ayetlerini size gösterecek siz de onları tanıyacaksınız.22 Rabbin, yaptıklarınızdan gafil değildir.”
Açıklamalar
- 1
Bkz. Cuma Suresi girişindeki “Namaz Dinin Direğidir” isimli açıklama
- 2
Aslında bu, hayatın dünya ile sınırlı olduğuna inanmanın doğal bir sonucudur.
- 3
Müminler Allah’a güvenirler, münafıklar ise asla emin olamazlar. Bu yüzden ahiret için çalışmak yerine, dünyevi çıkarlarını garanti görüp, onun peşinde koşarlar.
- 4
Ayet, Kur’an’ın peygambere Allah katından verildiğini tespit eder; ancak asıl muhatap Kur’an’ı okuyan kimsedir. (Bkz. M. Esed)
- 5
Burada ateş, Allah’ın nurunu temsil eder. Allah Hz. Musa’ya ateşin içinden seslenmiş ve ateşi, Hz. Musa ile gönderdiği vahyin sembolü yapmıştır. Ateşin başında ve çevresinde olanlar (İlahi mesajın etrafında toplananlar) ise mübarek kılınmıştır.
- 6
Hayvanların kendi dilleriyle tehlike uyarısında bulundukları bilinmeyen bir husus değildir. Hayvanların dilini çözmek ilmen mümkündür. Hz. Süleyman’ın bunu nasıl bildiği ise bu surenin 16. Ayetinde (Ey insanlar! Bize kuşdili öğretildi ve [buna benzer] sayısız nimet verildi.) zaten verilmişti.
- 7
Hz. Süleyman, Allah’ın hiçbir hükümdara vermediği saltanat gücü -bunu kendisi istemişti- nedeniyle şükretmektedir. Konuyla ilgili olarak bkz. Sad Suresi 35. Ayet dipnotu
- 8
Kuşkusuz mektup bundan ibaret değildir; ancak mektubun asıl mesajı bu cümledir.
- 9
“İfrit”; “Kötü habis, başından çok şey geçmiş adam (Ragıp)”, “Gözü pek (M.Esed)”, “Mağrur ve İddiacı (S.Yıldırım)”, “Şeytani maharette biri (M. İslamoğlu)”, “Azgın ve kuvvetli, hilekâr ve düzenbaz (Safvetü’t tefasir)” “Kötülük ve pislikte son dereceyi bulmuş ve şeytanlıkta ileri gitmiş, tuttuğunu devirir, kuvvetli, becerikli, ele avuca girmez bir kerata (Elmalılı)” demektir.
- 10
Cin, tahtı getirebileceğini söylemiş; ancak bunu nasıl yapacağını açıklamamıştır. Kanımca -ifrit tanımına bakılacak olursa- gerçek bir vaatte bulunmamıştır. “Güçlü ve güvenilir” olduğunu vurgulaması ise kuşkuları dağıtmaya dönük bir hamledir.
- 11
Müstekar; tahtın olduğu gibi, hasarsız şekilde getirildiğine işarettir.
- 12
Tahtın ışınlanmasını izah etmek zordur. Bunu sıra dışı bir olay olarak kabul etmek gerekir. “Tahtın bir kopyası yapılmıştır, getirilmesinden kasıt budur.” şeklinde yapılan açıklamalar tatmin edici olmaktan uzaktır. Çünkü bu durumda, “şükür için sınav” olmasıyla, “Kitap’ın ilmiyle” mümkün olmasıyla ve Hz. Süleyman’ın “kimseye nasip olmayan bir saltanat” istemesiyle olayın münasebeti kurulamaz.
- 13
Mevdudi’nin de belirttiği gibi bu cümle oldukça manidardır. Cümle ile hem tahtın tanımasına hem de bu olaydan hareketle doğru yolun bulunmasına gönderme yapılmıştır. Bu yüzden ayette “arefe” değil “Hedeye” kelimesi kullanılmıştır.
- 14
Zımnen: “Senin hakkında topladığımız bilgilerden farklı özellikleri olan birisi olduğunu anlamıştık.”
- 15
Belkıs bir şaşkınlık daha yaşamış ve tam olarak mutmain olmuştur. Nitekim söylediği sözler durumunu yansıtmaktadır.
- 16
Küfür toplumunda yaşadığı halde gerçeği fark edip ona hemen teslim olan Belkıs kıssasından sonra Semud kavminin inkârda inatçı tutumu ele alınmıştır. Onlar iman edeceklerine “İyilikten önce kötülük istemişler” Yani, Salih’i tasdik edeceklerine ‘tehdit ettiğin azabı hemen getir de görelim’ demişlerdir.
- 17
“Yaşadığınız sıkıntılar Allah’ın sizi denemesinin bir sonucu olarak başınıza gelmiştir.”
- 18
Yağan yağmur değil taştır Bkz: hud:82.
- 19
ve ma yeş’urune eyyane yub’asûn ibaresi “Ne zaman diriltileceklerini de bilmezler.” Şeklinde tercüme edilmektedir (ki sonraki ayetin tercümesinde yaşanan sıkıntının nedeni budur) Kuşkusuz kimse ne zaman dirileceğini bilmez. Ancak bağlam dikkate alındığında asıl vurgu, dirilecek zamana değil dirilme olgusuna yapılmış olmalıdır. Çünkü konu inkârcılarla ilgilidir. Nitekim metinde kullanılan kelime(şuur) bunu destekler.
- 20
82-85 ayetleri arası anlatılan olay kıyamet günü yapılacak yargılama örneklerinden biridir. Mahkeme suçlarını inkâr ederlere şahitler getirecektir. Dabbetü-l arz da bu şahitlerden biridir. Nasıl ki insanın eli ayağı konuşuyorsa bu canlı da “Allah’ın vahyine binaen 99:5” konuşur, onların içini okuyarak “aslında tam olarak inanmadıklarını söyler” Dabbenin (niyet okuyucu) şahitliğini nesnel kanıtı olmayan suçlar için düşünmek de yerinde olur. Böylece insanoğluna “Kalbinden geçenleri ve yaptığın iyiliklerin asıl maksadını biliyoruz ve ortaya koyacağız” mesajı verilmiştir. Ayrıca Bkz. Zilzal:4. Ayet ve ilgili dipnot ayrıca bkz. Ekteki “Saat Kıyamet Ahiret “isimli açıklama
- 21
Sura ilk üflenmesiyle (birinci işaret) kozmik felaket gerçekleşir. Korku, ölüm öncesi yaşanan doğal bir duygudur.
- 22
“Vaat ve tehditlerin gerçekleştiğini gördükçe hak vereceksiniz.”