26Şuara Suresi

227 ayet · 21 açıklama

Tâ Sîn Mîm.

Bunlar, apaçık Kitabın ayetleridir.

Onlar inanmıyor diye neredeyse kahrından öleceksin.

Biz dilesek, onlara gökten bir mucize indiririz de, ona boyun eğmek zorunda kalırlardı.1

[Kendi iradeleriyle inansınlar diye böyle yapmadık ama onlar] Rahmân’dan kendilerine gelen her uyarıya mutlaka arkalarını döndüler.

[İşte bunu da] tekzip ettiler [ve alay konusu yaptılar]. Fakat alay ettikleri hususların haberini yakında alacaklar.

Onlar hiç yeryüzüne ibret nazarıyla bakıp da orada hayranlık uyandıran her türlü bitkiyi yetiştirdiğimizi görmüyorlar mı?

Şüphesiz ki bunda açık deliller vardır, ama onların çoğu yine de inanmazlar.

Kuşkusuz Rabbin Azizdir, Rahimdir. (Cezalarını verecek güçtedir ancak merhametiyle onlara zaman tanır)

Bir zamanlar Rabbinin Musa’ya seslendi ve şöyle dedi: “O zalim kavme, firavunun kavmine git”[onlara sor bakalım] hala Allah’tan korkmayacaklar mı?

Şöyle cevap verdi: “Rabbim, beni tekzip etmelerinden korkuyorum.

İçim daralır, dilim dolanır. Bu nedenle Harun’u gönder.

Ayrıca onların benim aleyhimde bir suçlamaları da var ki beni öldürmelerinden korkarım.

Allah dedi ki: “Hayır, asla! Mucizelerimizle gidin [ve korkmayın]. Çünkü biz sizinle beraber olacak [ve her konuştuğunuzu] dinleyeceğiz.”

“Firavun’a gidin ve ona: “Biz âlemlerin Rabbinin gönderdiği elçileriz İsrailoğulları’nı gönder, bizimle gelsinler’ deyin.”

[Firavun] şöyle dedi: “Sen şu çocukken yanımıza alıp büyüttüğümüz sonra da ömrünün bir kısmını sarayımızda geçiren adam değil misin?

Sonunda yapacağını da yapmıştın. Sen nankörün birisin!”

Musa: “Ama o işi ne yaptığını bilmeyen biriyken yapmıştım,

Sonra da hemen kaçtım çünkü sizden korkuyordum. Şimdi Rabbim bana hikmet verdi ve beni peygamberler yaptı.

Başıma kaktığın iyiliğe gelince, o da israiloğullarını köleleştirmiş olmanın bir sonucu olarak ortaya çıkmadı mı?

Firavun: “Peki. Şu Âlemlerin Rabbi dediğin de ne oluyor?

Musa: “Eğer işin gerçeğini bilmek istiyorsan söyleyeyim: O, göklerin, yerin ve ikisi arasında olan her şeyin Rabbidir.”

Firavun çevresindekilere:”[Adamın ne dediğini] duyuyor musunuz? Deyince

Musa: “O hem sizin hem de sizden önceki atalarınızın Rabbidir” dedi.

Firavun şöyle dedi: “Size gönderilen bu elçi kesinlikle delinin biridir.”

Musa: “Eğer aklınızı kullanmak isterseniz söyleyeyim: O doğunun da, batının da, doğu ile batı arasında olan her şeyin de Rabbidir”

Firavun: “Eğer var ya benden başka bir tanrı benimseyecek olursan, seni kesinlikle zindana attırırım.”

Musa: “Peki, sana kesin bir delil getirmiş olsam da mı?

Firavun: Doğru söylüyorsan getir de görelim.

Bunun üzerine Musa asasını yere attı. O da ne! Basbayağı bir yılan.

Ve elini koynundan çıkardı. İşte pırıl pırıl görünüyordu.

Firavun çevresinde hazır bulunan erkâna: “Gerçekten de bu adam çok bilgili (yetenekli) bir sihirbazmış” dedi.

Sihriyle sizi yerinizden çıkarmak2 [koltuğunuzdan etmek] istiyor. O halde ne öneriyorsunuz?

Dediler ki: “Onu ve kardeşini bir süre yanında tut. Bu arada, şehirlere en yetenekli sihirbazları toplaması için adamlar gönder.”

Sihirbazlar, kararlaştırılan günün belli saatinde toplandılar.

Halka da: “Haydi siz de toplanın bakalım. Şayet büyücüler [den hangi taraf] galip gelirlerse onların peşinden gideriz. Denildi.”3

Büyücüler gelince Firavun’a: “Eğer galip gelirsek herhalde bir ödülümüz olur?” dediler.

Firavun: “Tabii ki. Hem de, yakın adamlarım arasına gireceksiniz.” dedi.

Musa, onlara “Ne yapacaksanız yapın bakalım” dedi.

İplerini ve değneklerini attılar ve “Firavun’un şerefine, kazanan biz olacağız” dediler.

Mûsâ da asasını yere bıraktı. Bir de ne görsünler, asa onların ayarladığı [sihir düzeneklerini bir bir] yutmuyor mu!

Bunun üzerine sihirbazlar derhal secdeye kapandılar ve şöyle dediler: “Âlemlerin Rabbine, Musa ve Harun’un Rabbi’ne inanıyoruz.”4

Firavun: “Benim iznim olmadan inandınız öyle mi! Size sihir öğreten büyüğünüz demek ki buymuş. Size ne yapacağımı yakında görürsünüz. Ellerinizi ve ayaklarınızı çaprazlama keseceğim ve hepinizi mutlaka asacağım!” dedi.

Şöyle karşılık verdiler: “Zararı yok, çünkü sonuçta Rabbimize döneceğiz.

Daha en başta iman ettiğimiz için Rabbimizin hatalarımızı bağışlayacağını umuyoruz.”

Biz, Musa’ya: “Kullarımı yola geceleyin çıkar, çünkü takip edileceksiniz” diye vah yettik.

Firavun şehirlere (asker) toplamak için adamlar gönderdi.

[Şöyle diyordu]: “Esasen bunlar, sayıları az ve bölük pörçük bir toplulukturlar.

Fakat bize karşı müthiş bir hınç besliyorlar.

Biz ise birlik içinde ve hazırlıklıyız.”

Sonunda biz, onları [içinde yaşadıkları] bahçelerden ve su kaynaklarından çıkardık. Hazinelerden ve itibarlı makamlarından ettik.

İşte böyle oldu. Nihayet [zamanla]5 İsrailoğollarını bütün bu nimetlerin mirasçısı yaptık.

El hâsıl gün doğarken arkalarından yetiştiler.

İki topluluk birbirini görünce Musa’nın adamları: “İşte yakalandık!” dediler.6

Mûsâ, “Hayır! Çünkü Rabbim benimledir [ve bize] Bir çıkış yolu gösterecektir” dedi.

Bunun üzerine Mûsâ’ya, “Asan ile denize vur” diye vahyettik. Deniz derhal yarıldı. Her parçası yüce bir dağ gibiydi.7

Arkadan gelenleri de oraya yanaştırdık.

Musa ile yanındakilerin tümünü kurtardık.

Sonra da diğerlerini suda boğduk.

Muhakkak ki bunda bir ibret vardır, ama çokları inanmazlar.

Rabbin [yine de] Azizdir, Rahimdir.

Onlara İbrahim’in başından geçenleri de anlat.

Hani, o babasına ve kavmine: “Siz nelere kulluk ediyorsunuz?” diye sormuştu.

“Putlara kulluk ediyoruz ve etmeye devam edeceğiz” diye karşılık verdiler.

Dedi ki: “[Peki] onlara yalvardığınızda sizi işitiyorlar mı[bari]?

Yahut size fayda veya zararları dokunuyor mu?”

“Hayır, ama atalarımızın da böyle yaptığını gördük”

İbrahim, şöyle dedi: “Sizin ve atalarınızın nelere kulluk ettiğini [şimdi daha iyi] görebiliyor musunuz?

Bilin ki onlar benim düşmanımdır.[Benim dostum] sadece âlemlerin Rabbi olan Allah’tır.

Beni yaratan ve doğru yolu gösteren,

Beni yediren ve içiren

Hastalandığımda bana şifa veren O’dur.

Beni önce öldürüp sonra diriltecek olan,

Din gününde hatalarımı bağışlayacağını umduğum da yine O’dur

Ya Rab! Bana hikmet ver ve beni salihlerin arasına kat,

Gelecek nesiller arasında adımın hayırla anılmasını nasip et.8

Beni Naim cennetinin varislerinden biri yap.

Babamı da bağışla. Çünkü o yolunu şaşırmış biriydi.

Dirilme gününde beni mahcup etme.

O gün ki ne mal fayda verir ne evlât.

Allah’a kalb-i selim ile kim gelmişse o başka.

O gün cennet müttakilere yaklaştırılmıştır.

Cehennem ise azgınlar için bariz bir hal almıştır.

Onlara şöyle denilecektir: Allah’ı bırakıp da kulu olduğunuz o şeyler şimdi nerede? Size yardım edebiliyorlar mı [bırakın onu, bari] kendilerini kurtarabiliyorlar mı?

Nihayet hem azgınlar hem de İblis tüm9 ordusuyla toptan cehenneme sürüleceklerdir.

Orada birbiriyle tartışarak şöyle diyecekler: “Vallahi, biz gerçekten de aşikâr bir sapıklık içindeymişiz.

Çünkü sizi âlemlerin Rabbi ile aynı seviyede saymıştık.

Biz sadece [sizin gibi] suçlular yüzünden yoldan çıktık.

Şimdi artık bizim ne bir şefaatçimiz var

Ne de yakın bir dostumuz.

Keşke bir dönüş imkânımız daha olsa da, müminlerden olsak!”

Muhakkak ki bu anlatılanlarda bir ibret vardır, ama insanların çoğu inanmaz.

Rabbin [yine de] Azizdir, Rahîmdir.

Nuh kavmi de peygamberlerini tekzip etmişti.

Kardeşleri Nuh onlara şöyle demişti:” Siz [hiç Allah’tan] korkmaz mısınız?”

Ben size gönderilmiş emin bir peygamberim.

Allah’tan korkun ve bana itaat edin.

Buna karşı sizden bir ücret istemiyorum. Benim ücretimi verecek olan, ancak âlemlerin Rabbidir.

Gelin artık Allah’tan korkun ve bana itaat edin”

Dediler ki: “Seviyesi en düşükler peşine takılmışken biz sana inanacağız öyle mi?

Nuh dedi ki: “Onların ne yaptığını ben bilmem.10

Eğer düşünecek olursanız Onların hesabı ancak Rabbimin bileceği iştir.

Ben müminleri yanımdan kovamam.

Benim görevim sadece açık bir dille uyarmaktır.”

Dediler ki: “Ey Nûh! Şayet bu dediklerine bir son vermeyecek olursan emin ol ki taşlanacak (Her çeşit saldırıya maruz kalacaksın.)

[Nuh dönüp] şöyle dua etti: “Ya Rab! [işte sonunda] kavmim beni yalanlamış bulunuyor.

Öyleyse benimle onların arasını artık nasıl ayıracaksan ayır. (Bize bir çıkış yolu göster) Hem beni hem de yanımdaki müminleri kurtar.”

Bunun üzerine Nuh’u ve yanındakileri yüklü11 bir gemiye bindirerek kurtardık.

Geride kalanları da sulara gark ettik.

Muhakkak ki bu anlatılanlarda bir ders vardır, ama insanların çoğu inanmazlar.

Rabbin [yine de] Azizdir, Rahîmdir.

Ad kavmi de peygamberlerini tekzip etmişti.

Kardeşleri Hud onlara şöyle demişti:” Siz [hiç Allah’tan] korkmaz mısınız?”

Ben size gönderilmiş emin bir peygamberim.

Allah’tan korkun ve bana itaat edin.

Buna karşı sizden bir ücret istemiyorum. Benim ücretimi verecek olan, ancak âlemlerin Rabbidir.

Her tepeye bir anıt dikerek abesle uğraşmaktan ne zevk alıyorsunuz?

Sanki ölmeyecekmişsiniz gibi yapılar mı inşa ediyorsunuz?

Elinize geçen her fırsatta zorbalık mı yapıyorsunuz.

Gelin, artık size bildiğiniz [her nimeti], sürüler ve çocukları, bahçeleri ve pınarları verdikçe veren Allah’tan korkun ve bana itaat edin

Çünkü ben, sizin adınıza büyük bir günün azabından korkuyorum.”

Dediler ki: “Sen bize ister vaaz ver ister verme bizim için hiç fark etmez.

Bu daha öncekilerin ahlakıdır.12

Bu yüzden azaba uğrayacak da değiliz!”

İşte o’nu böylece yalanladılar. Biz de onları helak ettik. Bu (anlatılanlarda) mutlaka, bir ders vardır, ama insanların çoğu inanmazlar.

Rabbin [yine de] Azizdir, Rahîmdir.

Semud kavmi de peygamberlerini tekzip etmişti.

Kardeşleri Salih onlara şöyle demişti:” Siz [hiç Allah’tan] korkmaz mısınız?”

Ben size gönderilmiş emin bir peygamberim.

Allah’tan korkun ve bana itaat edin.

Buna karşı sizden bir ücret istemiyorum. Benim ücretimi verecek olan, ancak âlemlerin Rabbidir.

Bağların, pınarların içinde, ekinlerin ve salkımlı hurmalıkların arasında, kayalardan ustalıkla evler biçimlendirerek güven içinde sürüp giden bu hayatınıza hiç dokunulmayacağını hep böyle devam edip gideceğini mi sanıyorsunuz?

Gelin, Allah’tan korkun ve bana itaat edin.

Yeryüzünde fesat çıkarmaya çalışan [ama hiç] ıslah etmeye çalışmayan haddini bilmez müsriflerin sözüyle hareket etmeyin.

Şöyle karşılık verdiler: “Sen büyüye maruz kalmış birisin,

Sen bizim gibi bir insandan başka nesin ki! Mademki doğru söylüyorsun o halde bize bir mucize göster.”

Salih: “İşte size dişi bir deve. Su içme sırası bir gün onun ve belli bir günde sizindir. Sakın ona dokunmayın yoksa büyük günün azabıyla çarpılırsınız.” dedi.

Buna rağmen onu kestiler, fakat pişman oldular.

Sonunda azap onları fena halde yakaladı. Bu (anlatılanlarda) mutlaka, bir ders vardır, ama insanların çoğu inanmazlar.

Rabbin [yine de] Azizdir, Rahîmdir.

Lut kavmi de peygamberlerini tekzip etmişti

Kardeşleri Lut onlara şöyle demişti:” Siz [hiç Allah’tan] korkmaz mısınız?”

Ben size gönderilmiş emin bir peygamberim.

Allah’tan korkun ve bana itaat edin.

Buna karşı sizden bir ücret istemiyorum. Benim ücretimi verecek olan, ancak âlemlerin Rabbidir.

Rabbinizin, sizin için yarattığı eşleri bırakıp da onca Âlemin içinde [gide gide] erkeklere mi gidiyorsunuz? Siz gerçekten de mütecaviz bir topluluksunuz.

Dediler ki: “Ey Lut, eğer bu söylediklerine bir son vermeyecek olursan, buralardan kesinlikle kovulursun [ona göre!]

Dedi ki: “Sizin şu yaptıklarınızdan nefret ediyorum”

“Ya Rab! Beni ve ailemi bunların amellerinin şerrinden kurtar.”

Bunun üzerine biz onu ve bütün ailesini kurtardık.

Yalnız, bir kocakarı kaldı.

Sonra da kalanların kökünü kazıdık.

Üzerlerine öyle bir[taş] yağmuru yağdırdık ki [hiç sorma!] İkaz edilenin [ama aldırmayanın başına] yağan yağmur ne fena olur!

Bu (anlatılanlarda) mutlaka, bir ders vardır, ama insanların çoğu inanmazlar.

Rabbin [yine de] Azizdir, Rahîmdir.

Eyke halkı13 da peygamberlerini tekzip etmişti.

Şuayb onlara şöyle konuştu: Siz [hiç Allah’tan] korkmaz mısınız?”

Ben size gönderilmiş emin bir peygamberim.

Allah’tan korkun ve bana itaat edin.

Buna karşı sizden bir ücret istemiyorum. Benim ücretimi verecek olan, ancak âlemlerin Rabbidir.

Ölçerken tam ölçün noksan ölçmeyin. Tartarken de doğru tartı kullanın.

Halkın malının değerini düşürmeyin ve zorbalık yaparak yeryüzünde fesat çıkarmayın.

Sizi de sizden önceki nesilleri de yaratan Allah’tan sakının.”

Şöyle karşılık verdiler: “Sen büyülenmişsin. (sana büyü yapmışlar)

[Ne peygamberi] sen de bizim gibi sıradan bir insansın. Biz senin yalancının biri olduğunu tahmin ediyoruz.

Eğer doğru söylüyorsan gökten üzerimize bir parça düşür de görelim.”

Şuayb şöyle dedi: “Rabbim sizin ne yaptığınızı çok iyi biliyor.”

Neticede onu [işte böyle] yalanladılar. Bunun üzerine azap o gölge gününde bunları fena halde yakaladı. Gerçektende o azap günü dehşetli bir gündü.

Bu (anlatılanlarda) mutlaka, bir ders vardır, ama insanların çoğu inanmazlar.

Rabbin [yine de] Azizdir, Rahîmdir.

Hiç şüphe yok bu [kitap] Âlemlerin Rabbi tarafından indirilmiştir.

Uyarma görevini yapman için onu senin kalbine nezih bir Arapçayla Ruhu-l Emin indirdi.

Bu,14 daha önce indirilmiş bulunan kayıtlarda da yer almaktadır.

İsrailoğulları alimlerinin bunu bilmesi, onlar için bir delil değil midir?15

Biz onu acem birine indirseydik o da bunu onlara okusaydı, onlar yine de inanacak değillerdi.16

Biz onu (inatla reddetme hastalığını) mücrimlerin kalbine işte böylesine sokmuşuzdur.

Can yakan azabı görünceye kadar da asla ona inanmayacaklardır.

Azap ise onlara farkına bile varmadıkları bir sırada aniden gelecektir.

O zaman da: “Acaba bize bir süre tanınamaz mı?” diyeceklerdir.

[Bunlar bir zaman] azabımızın acilen gelmesini mi istiyorlardı?

Biz onları yıllarca yaşatsak bile sonunda tehdit edildikleri azapla karşılaştıklarında O yaşadıkları [uzun ve müreffeh] hayatın, kendilerine bir yarar sağlamayacağını görmüyor musun?

Kaldı ki biz ikaz eden birini göndermedikçe hiçbir ülkeyi helak etmedik.

[İşte bir] hatırlatma...17 Ve biz asla zulmetmeyiz.

O kitabı şeytanlar indirmedi.

Bu iş onlara yakışmaz, kaldı ki güçleri de yetmez.

Çünkü onlar vahyi işitmekten kesinlikle menedilmişlerdir.

Öyleyse sakın, Allah ile beraber başka bir tanrıyı çağırma (başka bir tanrıdan medet umma) yoksa azaba maruz kalırsın.

Ayrıca en yakınında olanları da uyar.

Sana uyan müminlere karşı kanatlarını indir.

Şayet sana karşı gelirlerse: “Ben artık sizin yaptıklarınızdan sorumlu değilim” de.

Ve Aziz ve Rahim Olan Allah’a tevekkül et.

O, ayağa kalktığın zaman da secde edenler arasında bulunduğun zaman da seni görüyor.18

Çünkü o Semidir, Âlimdir.

Şeytanların kime ineceğini size haber vereyim mi?

Onlar her günahkâr bahanecinin19 üzerine inerler.

Bunlar da [o şeytanlara] kulak verirler ve çoğunluğu yalan söylerler.

[Cinlerden haber aldığını iddia eden işte bu] şairlerin peşine sadece yoldan çıkanlar takılır.

Baksana onlar, her vadide dolaşıyor ve yapmadıkları şeyleri söylüyorlar.20

Ancak iman edip salih amel işleyen, Allah’ı çok anan ve zulme maruz kaldıktan sonra karşılığını vermek isteyenler21 müstesna. Zalimler nasıl bir inkılâp ile devrildiklerini yakında anlayacaklardır.

Açıklamalar

  1. 1

    Bunun istisnai bir örneği vardır. Allah İsrail oğullarının tepesine dağı kaldırmış ve onlardan can korkusuyla söz almıştır. (Bkz. Nisa Suresi 24.)

  2. 2

    Hz. Musa hiçbir zaman Firavunu Mısırdan çıkarmaktan bahsetmedi. Tersine kavmini alıp Mısırdan çıkmak istiyordu. Bu durumda “Yuridu en yuhricekum min erdikum=Sizi yerinizden çıkarmak istiyor” ibaresi Firavun’un halkına karşı kullanmak için uydurduğu bir propagandadır. Yakın çevresine ise “Bu adam hepinizi koltuğundan edecek” uyarısıdır.

  3. 3

    Firavun kendi eliyle kendine bir tuzak hazırlamıştır. Hz. Musa’nın mucizeleriyle psikolojisi bozulan Firavun, sihirbazların bu durumu telafi edeceğini hesap etmiş halkı da şahit olması için toplamıştır. Bu büyük bir müsabakadır. Ya halkın gözünde kendini yeniden ispat edecek yahut iktidarı için tehlike daha da büyüyecektir. Halkın üstün gelen tarafa meyledeceği açıktır. Tercüme bu durumu açıklayacak biçimde yapılmıştır.

  4. 4

    Sayısız seyirci arasında sadece sihirbazların bir mucizeyle hemen imana gelmesi garip bir durumdur. Bu,”sihirbazların sihir ile mucizenin farkını en iyi bilenler” olmasıyla açıklansa da gerçeğin bu olduğunu sanmıyorum. Müsabakayı kaybeden sihirbazlar Firavunun kesin olan gazabına karşı son bir çare olarak Allah’ın merhametine sığınmışlardır.

  5. 5

    İsrailoğulları uzun bir zaman çölde yaşamaya mahkûm edilmişlerdi. Firavunun içinde bulunduğu görkemli hayata kavuşmak için Hz. Süleyman zamanını beklemeleri gerekiyordu. İsrailoğullarının mirasçı yapılması Firavundan geriye kalanlar için değil yeryüzünün imkânları içindir. Bu yüzden “zamanla” kaydını koyduk. Ayrıca Bkz:7:137

  6. 6

    Bu olayın Tevtat anlatımı için bkz: Çıkış: bölüm:13,14

  7. 7

    Denizin oldukça derin bir yerinden yarıldığı anlaşılıyor.

  8. 8

    Bkz. Saffat:119

  9. 9

    Dünya hayatında müşahede ettiğimiz yargı süreçlerinin ve savaş sahnelerinin kıyamet günü yaşanacak olaylarla benzerlik taşıdığı görülmektedir. Bölül bölük meydanlarda toplanma, herkesin kendi imamının (komutan) bayrağı altında hareket etmesi, hücum borusuyla (sur) taarruza kalkma, mağlupların esir edilmesi ve horlanması, galip imparatorun (Bkz:69:17) büyük bir saltanat gösterisiyle divan-ı harbi kurması ve verilecek kararın derin bir endişeyle beklenmesi. Yine suçlular için iddianamenin (amel defteri) düzenlenmesi, suçluların yakalanarak elleri bilekten sıkıştıran iki parçalı levha ile boyuna bağlanması, (Arap kültüründe ve uzak doğu kültüründe kelepçeleme yöntemi) şahitlerin dinlenmesi, suçunu inkâr edenlerin ellerinin ve ayaklarının şahitliğine başvurulması, farklı niyetlerle yapılmış iyiliklerin aslının bir niyet okuyucu tarafından (dabbetül arz) ortaya konması, suç ortaklarının birbirini ele vermesi, kaçacak yer olmadığını anlayanların mahkemenin merhametine sığınması hep bildik manzaralardandır.

  10. 10

    “Daha önce neler yaptıklarının hesabını soramam, kaldı ki iddia ettiğiniz gibi insanlar mı onu da bilemem.”

  11. 11

    Yol ihtiyaçları ve her cinsten bir çift hayvanınla yüklü.

  12. 12

    İki şekilde de anlaşılmıştır:

    Bu [nasihatler] öteden beri yapılıp duran bildik nasihatlerdir.

    Bu [hayat tarzı] bize daha önceki [atalarımızdan] kalmıştır.

  13. 13

    Rivayet olunduğuna göre, Ashab-ı Eyke sık ağaçlı bir korulukta yaşayanlar demektir. (Razi)

  14. 14

    “Kur’an ve Hz. Muhammed’in geleceği ile ilgili bilgiler.”

  15. 15

    Mekkelilerin Medine Yahudi alimlerine bir heyet göndererek Hz. Muhammed’in peygamberliği sordukları Yahudi alimlerin de böyle bir peygamberin geleceğini ve özelliklerinin Tevrat’ta yazdığını söyledikleri rivayet edilir. Ancak Yahudi alimlerinin Hz. Muhammed’in peygamberliğini bilseler de- hasetleri nedeniyle kabul etmedikleri birini -başkalarına tavsiye etmeleri düşünülemez. Bu bağlamda İsrailoğullarının bildiği şey Allah’ın peygamber ve kitap göndermesinin şaşılacak bir şey olmamasıdır.

  16. 16

    Arapçayı iyi bilen biri olan Hz. Peygambere “Bunu sen uydurdun” iftirasına cevaptır.

    Ayetin şöyle de yorumlayabiliriz: “Başka birini başka bir kavme gönderip Kur’an’ı onların dilinde indirseydik onların mücrimleri de inanmayacaktı.” Çünkü gerçeğe karşı direnme sadece Mekkeli müşriklerine has değildir, tüm mücrimlere özgüdür.

  17. 17

    209 ve 210 ayetler şöyle de tercüme edilmiştir: “Kaldı ki öğüt verip ikaz eden birini göndermedikçe hiçbir ülkeyi helak etmedik. Çünkü biz asla zulmetmeyiz.”Ancak “münzir =ikaz eden” kullanıldıktan sonra bir de onun yaptığı şeyi[zikir=öğüt)tekrar etmenin bir yararı olmaz. Safvetü’t Tefasirdeki yorum ise şöyledir: “Onların yok edilişi başkaları için bir öğüt ve ibret (zikra) olsun da bunlar gibi isyan etmesinler.”

    Kanaatimizce zikra ile son kitap kastedilmiştir. Adeta şöyle denilmiştir: “Kur’an da sizin için bir ikazdır. Yalanlarsanız öncekilerin akıbetini hak etmiş olursunuz; zira Allah asla zalimlik yapmaz.”

  18. 18

    “Islah için senin ve ashabının nasıl didindiğinizi (...) onları nasıl bir eğitimden geçirdiğini... Mevdudi”

  19. 19

    İfk-Effak için Bkz. Casiye suresi girişindeki açıklama

  20. 20

    Burada konu şiir ve şair değil şiirin bir silah olarak kullanılmasıdır. Nitekim son ayette şairde aranan vasıflar verilmiştir.

  21. 21

    Hicvedenleri hicvedenler.