24Nur Suresi

64 ayet · 27 açıklama

Bismillâhirrahmânirrahîm

[Bu katımızdan] indirdiğimiz ve [hükümlerini uygulamayı]1 farz kıldığımız bir suredir. Belki gereğini düşünürsünüz diye ayetlerini gayet sarih ifadelerle indirdik.

Zina eden kadın ve zina eden erkeğin her birine yüzer değnek vurun. Eğer Allah’a ve ahiret gününe inanıyorsanız Allah’ın dini (ni uygulama) konusunda merhametiniz tutmasın. Cezalandırılmalarına bir gurup mümin de şahit olsun.

Zina eden erkek ancak, zina eden veya Allah’a şirk koşan bir kadınla, zina eden bir kadın da ancak zina eden veya Allah’a şirk koşan bir erkekle evlenebilir Bu [tür evlilikler] müminlere haram kılınmıştır.

Namuslu kadınlara zina isnat edip de dört şahit getiremeyenlere seksen değnek vurun. Artık onların şahitliğini bir daha asla kabul etmeyin. Çünkü bunlar fasıktırlar.2

Yalnız bu iftira suçunun arkasından tevbe ederek tutumlarını düzeltenler bu hükmün dışındadırlar. Çünkü Allah Gafurdur, Rahimdir.

Eşine zina isnat edip de kendisinden başka şahitleri olmayanlara gelince, onların şahitliği; kendisinin doğru söylediğine dair şahit olarak Allah’a dört defa yemin etmesi, beşinci defada ise yalan söylüyorsa, Allah’ın lânetinin kendi üzerine olmasını dilemesiyle gerçekleşir.

[Buna karşı] şayet kadın, kocasının yalan söylediğine dair Allah’a dört defa yemin ederek şahitlik ederse cezası düşecektir.

[Bu kadın] beşinci yemininde ise [şöyle demelidir]: “Eğer onun söylediği doğru ise Allah’ın gazabı üzerime olsun!”

Ya Allah’ın size lütfü ve rahmeti olmasaydı ve Allâh, Tevvab ve Hâkim olmasaydı?3

[Zina] iftirası tertipleyenler içinizden bir ekiptir. Onu sizin için şer sanmayın, tersine o sizin için bir hayırdır. İftiracılardan her biri payına düşen günahın cezasını çekecektir. Suçun büyüğünü yüklenen elebaşını ise vahim bir azap beklemektedir.

Bunu duyan mümin erkek ve kadın kendileriyle ilgili olarak hüsnü zanda bulunmalı ve “Bu, kesinlikle bir iftira” demeliydiler.

[Yahut] bu konuda dört şahit getirmeliydiler.4 Mademki şahitler getiremediler, öyle ise onlar Allah nezdinde yalancıdırlar

Eğer dünyada ve ahrette Allah’ın lütfü ve rahmeti üzerinizde olmasaydı, içine daldığınız dedikodudan dolayı size büyük bir azap dokunurdu.

Çünkü siz bu iftirayı, dilden dile aktarıyor, işin aslına dair bilginiz olmayan şeyleri ağızlarınızda geveliyor ve bunun önemsiz olduğunu sanıyorsunuz. Hâlbuki o, Allah katında pek büyük bir günahtı.

Onu duyduğunuz zaman: “Bunu konuşmak bize yakışmaz, hâşâ, bu, büyük bir iftiradır.” demeniz gerekmez miydi?

Eğer müminseniz, bu gibi şeylere bir daha ebediyen düşmemeniz için Allah size öğüt veriyor.

Ve Allah ayetleri açıkça beyan ediyor. Çünkü Allah Âlimdir, Hakîmdir.

Müminler arasında çirkinliklerin yayılmasını arzu eden kimselere hem dünyada hem de ahrette gayet acı bir azap vardır. Allah bilir, siz bilemezsiniz5

Ya Allah’ın fazlı ve rahmeti üzerinizde olmasaydı [haliniz nice olurdu.] Neyse ki Allah Rauf’tur, Rahim’dir.

Ey müminler topluluğu! Şeytanın adımlarını izlemeyin. Şeytanın adımlarını izleyen kimse şunu bilsin ki, o hayâsızlığı6 ve kötülüğü emretmektedir. Eğer Allah’ın size lütfü ve merhameti olmasaydı, sizden hiçbiriniz asla temize çıkamazdı. Fakat Allah, dilediğini temizler. Çünkü Allah, Semidir, Âlimdir.

İçinizden fazilet ve imkân sahibi olanlar, akrabalara, fakirlere ve Allah yolunda hicret edenlere vermekten vazgeçmesinler.7 Affetsinler, müsamaha göstersinler. Allah’ın sizi affetmesini istemez misiniz? Allah Gafurdur, Rahîmdir.

Namuslu ve gafil8 mümin kadınlara zina isnadında bulunanlar, dünya ve ahirette lânetlenmişlerdir. Onlar için çok büyük bir azap vardır.

Günü geldiğinde yaptıklarıyla ilgili olarak dilleri, elleri ve ayakları, aleyhlerinde şahitlik yapacaktır.

O gün Allah, onlara hak ettikleri cezayı tastamam verecek ve onlar Allah’ın aşikâr bir hak olduğunu anlayacaklardır.

Habis kadınlar, habis erkeklere, habis erkekler habis kadınlara yaraştığı gibi temiz kadınlar temiz erkeklere, temiz erkekler de temiz kadınlara yaraşır. Temizler iftiracıların suçlamalarından beri olup onlara mağfiret ve rızk-ı kerim (itibarı bir ağırlama) vardır.

Ey müminler topluluğu! Kendi evlerinizden başka evlere müsaade istemeden ve sahiplerine selâm vermeden girmeyiniz. Şayet düşünecek olursanız bu sizin için daha hayırlıdır.

Eğer orada kimseyi bulamazsanız, size izin verilmedikçe [yine de] girmeyin ve şayet “Dönün!” deniliyorsa9 dönün ki bu sizin için daha temizdir. Allah, bütün yaptıklarınızı bilmektedir.

Mesken olmayan ancak [ortak alan olarak] yararlandığınız mekânlara girmenizde sizin için bir günah yoktur.[Unutmayın ki] Allah, açıkladıklarınızı da biliyor gizlediklerinizi de.10

Mümin erkeklere söyle, bakışlarını sakınsınlar, ırzlarını korusunlar. Böylesi onlar için daha nezihtir. Şüphe yok ki, Allah onların yaptığı her şeyin haberini almaktadır.

Mümin kadınlara da söyle, bakışlarını sakınsınlar,11 ırzlarını korusunlar. Görünen yerler müstesna, süslerini göstermesinler.12 Başörtülerini yakalarının üzerine kadar sarkıtsınlar. Süslerini kocalarından, babalarından, kayınbabalarından, öz oğullarından, üvey oğullarından, erkek kardeşlerinden, erkek kardeşlerinin oğullarından, kız kardeşlerinin oğullarından, kendi kadınlarından,13 elleri altında bulunanlardan,14 cinsel arzuları sönmüş erkek hizmetçilerden, kadınların avret yerlerinin henüz farkında olmayan erkek çocuklarından başka hiç kimseye göstermesinler. Gizledikleri ziynetler bilinsin diye ayaklarını yere vurmasınlar.15 Ey müminler, hep birlikte tövbe ediniz ki kurtuluşa eresiniz!16

Aranızdaki bekârları, kölelerinizden ve cariyelerinizden Salih olanları evlendirin.17 Eğer bunlar fakirseler, Allah lütfü ile onları zenginleştirecektir. Çünkü Allah, Vasidir, Âlimdir.

Evlenme imkânı bulamayanlar Allah kendilerini lütfünden zenginleştirinceye kadar iffetli kalsınlar. Elinizin altında bulunanlar anlaşma yapmak isterlerse, siz de onlarda bir hayır görüyorsanız, hemen bir anlaşma yazın ve Allah’ın size verdiği maldan onlara verin. Dünya hayatının geçici menfaatleri uğruna sakın namuslu kalmak isteyen genç kızları isyana18 mecbur etmeyin.19 Kim onları buna zorlarsa bilsin ki bu zorlamadan sonra Allah Gafurdur, Rahimdir. (Bağışlar ve merhamet eder)

Gerçek şu ki, Biz size gerçeği bütün açıklığıyla ortaya koyan ayetler, sizden önce gelip geçmiş toplumlardan ibretlik örnekler, Muttakiler içinse öğütler indirdik.

Allah, göklerin ve yerin nurudur. O’nun nurunun misali, içinde lamba bulunan bir kandile benzer. O lamba kristal bir fanus içindedir, fanus da sanki inciye benzer bir yıldızdır ki, doğuya da, batıya da nispet edilemeyen mübarek bir zeytin ağacın (nın yağından) tutuşturulmuştur. Onun yağı, neredeyse, kendisine ateş değmese dahi ışık verir. Nur üstüne nur... Allah dilediği kimseyi nuruna eriştirir. Allah insanlara (işte böyle) misaller veriyor. Çünkü Allah her şeyi biliyor.20

[Bazı] evler vardır ki, Allah (o evlerin) yükselmesine ve içlerinde isminin anılmasına izin vermiştir. Orada nice adamlar sabah akşam O’nu tespih ederler. Onları ne bir kazanç kapısı ne de alış veriş Allah’ı anmaktan, namazı ikame etmekten ve zekât vermekten alıkoyamaz. Onlar, kalplerin ve gözlerin allak bullak olduğu günden korkarlar.

(O gün) Allah, onları yaptıklarının en güzeli ile mükâfatlandıracak ve bir lütuf olarak fazlasını verecektir. Çünkü Allah, dilediğinin rızkını hesap dışı21 olarak vermektedir.

Kâfirlerin amellerine gelince, onların amelleri, ıssız çöllerdeki serap gibidir ki susayan onu su sanır, fakat yanına varınca hiçbir şey olmadığını anlar ve yanında [cezasını verecek olan] Allah’ı bulur. Allah onun hesabını tastamam görür. Çünkü O seriu-l hesaptır. (çok hızlı hesap gören biridir.)

Kâfirlerin amellerinin bir başka misali ise engin bir denizin karanlıklarıdır. Üstünü bir dalga örter onun üstünde başka bir dalga,22 onun da üstünde bir bulut vardır. Üst üste binmiş karanlıklar...23 Öyle ki insan elini uzatsa onu dahi fark edemez. Allah’ın aydınlatmadığı kimse için hiçbir ışık yoktur.

Göklerde ve yerde bulunan herkesin ve süzülerek uçan kuşların Allah’ı nasıl tespih ettiğini görmüyor musun? Onların hepsi kendi namazını ve tespihini biliyor. Onların hareketlerinin [ne anlama geldiğini] Allah gayet iyi bilmektedir.

Çünkü Göklerin ve yerin saltanatı Allah’ındır ve Nihayet Allah’a dönülecektir.

Allah’ın bulutları bir yerden bir yere sevk ettiğini, sonra onları üst üste yığıp [yoğunlaştırdığını] nihayet yağmurun, onların arasından yağdığını görmüyor musun? O, gökten, oradaki dağlardan dolu indirir de onunla dilediğini vurur, dilediğini de [bu musibetten] korur. O bulutların şimşeğinden çıkan parıltı ise neredeyse gözleri alacak [kadar güçlüdür.]

Allah, geceyi ve gündüzü döndürüp duruyor. Şüphesiz bunda basiret sahibi olanlar için bir ibret vardır.

Allah bütün canlıları sudan yarattı. Onlardan kimi karnı üstünde sürünür. Kimi iki ayağı üstünde, kimi de dört ayağı üstünde yürür. Allah dilediği gibi yaratır. Çünkü Allah’ın her şeye gücü yeter.

Gerçek şu ki [ibret nazarıyla bakanlar için] Biz gerçeği açıkça ortaya koyan ayetleri indirmişizdir. Allah, [yine de] dilediği kimseyi doğru yola iletir.24

[İnsanlar var ki önce] :“Allah’a ve Peygamber’e inandık ve itaat ettik” der sonra da aralarından bir kısmı arkasını döner. İşte onlar mümin değildirler.

Onlar, aralarında hükmetmesi için, Peygamber’in huzuruna çağrıldıklarında, içlerinden bir kısmı25 bu çağrıdan yan çizer.

Ve eğer hak kendilerinin lehine ise o zaman uysal tavırlarla koşa koşa gelirler.

Kalplerinde bir hastalık mı var, yoksa hep böyle kuşkuyla mı hareket ederler? Yoksa Allah ve Resulünün kendilerine haksızlık yapacağından mı korkuyorlar? Fakat hayır. Asıl zalimler işte onlardır.

Haklarında hüküm verilmek üzere Allah’a ve Resulüne davet edilen müminlerin söyleyecekleri tek söz: “İşittik ve itaat ettik!” olmalıdır; kurtuluşa, erenler işte onlardır.

Kim Allah’a ve Resulü’ne itaat eder, Allah’tan korkup O’ndan sakınırsa, işte başarı kazananlar işte bunlardır.

Kendilerine emrettiğin takdirde mutlaka (savaşa) çıkacaklarına dair, en ağır yeminlerle Allah’a yemin ettiler. De ki: Yemin etmeyin. İtaatiniz malûmdur. Çünkü Allah, yaptıklarınızdan haberdardır.

De ki: “Allah’a itaat edin, Peygambere itaat edin! Eğer sırt çevirecek olursanız bilin ki peygamber kendi işinden, siz de kendi tutumunuzdan sorumlu olursunuz. Yok, eğer o’na itaat ederseniz doğru yolu bulmuş olursunuz. Aksi takdirde peygamberin görevi, açıkça tebliğ etmekten başka bir şey değildir.”

Allah sizden iman eden ve sâlih amellerde bulunanlara vaat etmiştir ki, onlardan evvelkileri yeryüzünün halifeleri (egemenleri)yaptığı gibi onları da yeryüzünde halifeler yapacak, onlar için [seçip] razı olduğu dinlerinin (İslam) kök salmasını sağlayacaktır. Yine yaşadıkları korkulu günlerin ardından onları güvenliğe kavuşturacaktır. Çünkü onlar bana ibadet ederler hiçbir şeyi bana ortak koşmazlar. Artık bundan sonra kim nankörlük edecek olursa işte onlar fasıkların ta kendisidir.

Şu halde namazı ikame edin, zekâtı verin, Peygambere de itaat edin ki merhamete nail olasınız.

Sakın, kâfirlerin yeryüzünde karşı konulmaz (bir güce sahip) olduğunu sanmayın. Onların varacakları yer cehennemdir. Ne kötü bir menzil!

Ey müminler topluluğu! Elinizin altında bulunanlar ve aranızda henüz bulûğ çağına gelmemiş çocuklarınız, odanıza girmek için şu üç vakitte sizden izin istesinler: Sabah namazından önce, öğle vakti istirahat için elbiselerinizi çıkardığınız zaman ve yatsı namazından sonra. Çünkü bu üç vakit, mahremiyet vakidir. Ama bunların dışında izinsiz girmelerinde ne sizin için ne de onlar için bir mahzur yoktur. Zira sizin birbirinizin yanına girip çıkmanız kaçınılmazdır. İşte Allah ayetlerini size böyle açıklıyor. Çünkü Allah Alimdir, Hakîmdir.

Çocuklarınız bulûğ çağına girdiklerinde ise kendinden büyüklerin izin istediği gibi onlar da izin istesinler. İşte Allah, ayetlerini size böyle açıklıyor. Çünkü Allah Alimdir, Hakîmdir.

Nikah beklentisi kalmamış yaşlı kadınların gizli kalması gereken süslerini [dikkat çekmek amacıyla] göstermedikçe dış elbiselerini çıkarmalarında kendilerine bir vebal yoktur. Yine de iffetli davranmaları kendileri için daha hayırlıdır. Allah Semidir, Alimdir.

Köre sakınca yoktur, topala ve hastaya sakınca yoktur.26 Kendi evinizde, babalarınızın evinde, analarınızın evlerinde, erkek kardeşlerinizin evlerinde, kız kardeşlerinizin evinde, amcanızın evinde, halanızın evinde, dayınızın evinde, teyzenizin evinde yahut anahtarlarına sahip olduğunuz evlerdede veya dostunuzun evinde yemenizde [ve içmenizde] bir sakınca yoktur. Gerek topluca, gerekse ayrı ayrı yemenizde de bir sakınca yoktur. O halde evlere girdiğiniz zaman Allah’tan mübarek, hoş bir sağlık dileği olmak üzere birbirinize selam verin! Akıl yürütmeniz için Allah size ayetlerini işte böyle açıklıyor.

Müminler o kimselerdir ki Allah’a ve Resulüne inanmışlardır. Toplumsal bir iş için onunla beraber bulundukları zaman ondan izin almadan çekip gitmezler.27 Senden izin alanlar, işte Allah’a ve resulüne inananlar onlardır. Bazı işleri için senden izin istedikleri zaman onlardan dilediğine izin ver ve onlar için Allah’tan mağfiret dile. Şüphesiz Allah Gafurdur, Rahimdir.

Peygamberin çağrısını birinizin diğerine yaptığı çağrı ile bir tutmayın. İçinizden birbirini siper ederek sıvışıp gidenleri Allah mutlaka biliyor. Artık onun emrine aykırı davrananlar, başlarına bir fitnenin veya acı bir azabın gelmesinden çekinsinler!

Unutmayın ki, göklerde ve yerde ne varsa hepsi Allah’ındır. O sizin içinde bulunduğunuz durumu çok iyi biliyor. İnsanların O’nun huzuruna dönecekleri gün ise yapıp ettikleri her şeyi kendilerine haber verecektir. Çünkü Allah her şeyi bilmektedir.

Açıklamalar

  1. 1

    Nur suresi genel olarak hukuki hükümler vaaz eden bir suredir.

  2. 2

    Fasık kavramı için Bkz. Hucurat:11 ve ilgili dipnot.

  3. 3

    “İşlediğiniz her günahın cezasını çekecek olsaydınız yahut eşlerin suç isnadı yukarıda açıklandığı gibi çözüme bağlanmamış olsaydı?”

  4. 4

    “M. Esed bu ayeti şöyle çevirmiştir:(Bu asılsız isnadı ileri sürenlerden) iddialarını doğrulamak için dört şahit getirmeleri (ni istemeniz) gerekmez miydi? Çünkü bu şahadeti sağlamadıkları sürece, Allah katında yalancı olanlar işte böyleleridir!

  5. 5

    “Getireceği kötü sonuçları”

  6. 6

    Fahşa: Yüz kızartıcı günahtır. Genellikle şehvetin kötüye kullanılması anlamında kullanılır.

  7. 7

    İftira olayı sonrasında Müslümanlar arasında bir travma yaşandığını tahmin etmek zor değildir. Öfke ile hareket etmenin Müslümanların ilişkilerini zedeleyeceği ve şeytani güçlere hizmet edeceği açıktır. Kur’an müminlere aklıselim ile hareket etmeyi tavsiye etmiş ve “Düşmana kızıp orucu bozmanın” doğru olmadığını söylemiştir.

  8. 8

    “İftira konusuyla ilgisi olmayan” M. Esed tercümesi ise şöyledir: “Dalgınlık ya da dikkatsizlik göstermiş olsalar da...”

  9. 9

    “Girmenizin istenmediğini fark ettiğinizde”

  10. 10

    Zımnen: “Nereye hangi niyetle girdiğinizi”

  11. 11

    “Bakışları sakınmak” sadece harama bakmamak değildir, aynı zamanda yanlış anlamalara neden olacak şekilde bakmamaktır.

  12. 12

    Ziynet “süs” demektir. M. Esed bunu “Kadınların cazibe ve güzelliklerini açığa vurmaması” olarak anlamıştır.

    Razinin açıklaması ise şöyledir: Müfessirler ayetteki “zinetlerini” ifadesi hususunda ihtilaf etmişlerdir. “Zinet” sözü, Allah’ın yarattığı güzellikler manasına geldiği gibi, insanın elbise, takı gibi, süslenip bezendiği şeyler manasına da gelir.(...) Doğruya en yakın görüş ise, yaratılıştan olan güzelliklerin de “zinet” sözüne dâhil olmasıdır.”

    “Zinetlerini göstermesinler” sözünden maksat kadınların süslenerek ve güzelliklerini ön plana çıkararak dikkat çekmek istemelerinin caiz olmamasıdır.

  13. 13

    “Müslüman bir kadının Müslüman olsun olmasın günlük hayatında yakından ilişki içinde bulunduğu ve her günkü ev işini paylaştığı tanıdık bildik kadınlardır. (Mevdudi)”

  14. 14

    “Ma meleket eynan (elinizin altında bulunanlar)” genel bir ifadedir. Köle ve cariye ile tefsir edilmektedir; ancak bunları “varlığı başka bir ailenin varlığına bağlı olan kimseler” olarak düşünmek yerinde olur. Bir kadının cariyesine karşı mahremiyeti ile kölesine karşı mahremiyetinin aynı olmaması gerekir. Bunu aynı avluda yaşamanın kaçınılmaz zaruri hallerine bağlamak gerekir.

  15. 15

    “Ayaklarını yere vurarak yürümek” “Haberiniz olsun ben geliyorum” diye dikkat çekmektir. Ses çıkaran ayakkabılar buna güzel bir örnektir.

  16. 16

    Bu ayete göre kadın mahremiyeti dört kategoride ele alınmıştır.

    1- Kocası

    2.Yakın akrabası (salon mahremiyeti)

    3- Yaşam çevresi (avlu mahremiyeti)

    4-Kamu alanı

    Bir kadının kocası ile akrabalarına karşı tesettürünün farklı olduğu gibi yaşam çevresi ile kamu alanına karşı tesettürü de farklıdır.

  17. 17

    “Pek çok güvenilir hadiste tekrarlandığı gibi toplumsal düzen ve ahlak açısından evli olmak bekâr yaşamaktan daha iyidir” (M.Esed)

  18. 18

    Metinde bagy kelimesi kullanılmıştır. Bağy: “aranan şeyde orta yolu aşmak istemektir (Ragıp)

  19. 19

    Bu ibarenin bütün tercümeleri şöyledir:” iffetli olmak isteyen cariyelerinizi fuhşa zorlamayın.”Bu çok sıkıntılı bir ifadedir.

    Metinde “fetayatikum” kelimesi kullanılmıştır. Kelime “cariyeleriniz” olarak anlaşılmıştır. Feta, fetaye ister esir olsun ister hür, genç kız ve erkek demekti. Nitekim Kehf suresi 10.ayette bu kelime mağaraya sığınanlar için kullanılmıştır: “O gençler, mağaraya sığındıkları zaman...”

    Ragıp müfredatında feta ile ilgili olarak şu izahı yapmıştır: “Daha yeni gençlik çağına erişmiş civan demektir. Kinaye yoluyla köle ve cariye kastedilir.”

    Diğer garip bir durum da mükatebe/anlaşma bahsinin evlilik bahsinin işine girmesidir. İbare “Azatlık sözleşmesi yapmak isteyen köleler” olarak tercüme edilmektedir.

    Bize göre ayetler(32-33) tamamen evlilik bahsine münhasırdır ve köle azatlık bahsinin bağlamda yeri yoktur.

    32- 33. ayetler evliliği toplumsal sorumluluk bağlamında ele alır. Buna göre evlenme gücü olmayanlar efendilerine/ toplum adına otorite kullananlara mükatebe/ borçlanma teklif edebilirler ve uygun bulunanların bu teklifi kabul edilir.

    Ve la tukrihu fetayatikum alel ibtiga” /genç kızları kötülüğe(fuhşa) mecbur etme” ibaresine gelince, bu ibare zorlamanın hükmünü, toplumun en zayıf ferdi üzerinden ve zorlamanın en yaygın örneği üzerinden ele almıştır. Buna göre asıl sorumlular çaresizler değil rızalarının hilafına onları her türlü kötülüğe mecbur bırakanlardır.

  20. 20

    Ayeti cümleleriyle değil bir bütün halinde düşünmek yerinde olur. Allah’ın yerin ve göğün nuru olması ne demektir? Bütünüyle imgesel bir anlatım yapılmıştır. Anlatım aşkın bir duygu oluşturuyor, varlığın sırlarıyla ilgili ipuçları veriyor ve sezgileri harekete geçiriyor. Nesnel yanıyla bakılacak olursa bilim zamanla varlığın sırlarını çözecek misaller yerli yerine oturacaktır.

  21. 21

    “Herhangi bir amele karşılık olmasa bile”Gayr-ı hesap için Bkz. Mümin:40 ve ilgili dipnot.

  22. 22

    Kafirlerin amelleri önce çölde bir serapa benzetilmiş şimdi de denizin derinliklerinde kaybolup gitmiştir. Deniz bilimleri alanında ortaya konmuş bulgularla daha iyi anlaşılacak bir ibare. Üslup açısından bakılacak olursa anlatım “katmerli karanlıklar” olduğu için “Dalga, onun üstünde başka bir dalga” ibaresini “karanlık bir katman, onun üstünde başka bir katman” şeklinde anlayabiliriz.

  23. 23

    35. “Ayetteki “nur üstüne nur” ibaresinin karşıtı olarak kullanılmış izlenimi uyandırıyor.

  24. 24

    Bkz .Saf suresi girişindeki Hidayet ve delalet isimli açıklama

  25. 25

    “Haksız olduğunu bilen taraf.”

  26. 26

    “Köre topala ve hastaya sakınca yoktur” İbare hem yeri hem de üslubu itibariyle dikkat çekicidir. İbare, bazı tefsirlerde “kör topal ve hasta cihada katılmak zorunda değildir” şeklinde yorumlanmıştır. Ancak bağlam bu görüşü desteklemez. Bu ibareyi “Körlük topallık ve hastalık gibi engeli olanlar engellerine göre hem mahremiyete dikkat etme hususunda hem evlere girip yiyip içme hususunda farklı bir hukuka tabidirler çünkü anlaşılır bir mazerete sahiptirler” şeklinde anlamak daha makul görünüyor. Böylece ibare hem yukarıdaki ayetlerle hem de ibarenin arkasından gelen ayetle ilişkilendirilmiş olur.

  27. 27

    Mümin ile münafık arasındaki farkın ortaya çıktığı yerlerden biride toplumu ilgilendiren hususlarda münafıkların ayrı bir hesap yapmasıdır. Münafıklar müminlerin karar meclislerinde niyetlerini açıkça söylemezler. Sahada ise sıvışıp giderler. Oysa müminler görüşlerini farklı da olsa açıktan ifade ederler ve sahayı peygamberin izni olmadan terk etmezler.