23Müminun Suresi
118 ayet · 14 açıklama
Bismillâhirrahmânirrahîm
Müminler kesin olarak felah bulmuşturlar.
Onlar öyle insanlardır ki namazlarında tam bir huşu içendedirler.
Boş lafa yüz vermezler,
Zekâtı ifa ederler
ve namuslarını korurlar.
Ancak eşleri ve ellerinin altında bulunanlar hariç ki bundan dolayı da zaten kınanmazlar.
Kim de bunun ötesine geçmek isterse, işte onlar haddi aşmıştır.
Yine onlar, emanetlerine ve ahitlerine riayet ederler.
Namazlarını titizlikle muhafaza ederler.
Varis olanlar işte onlardır.
Onlar Firdevs’e varis olacaklar ve içinde ebedi olarak kalacaklardır.
gerçek şu ki biz insanı süzme bir çamurdan yarattık.
Sonra onu nutfe halinde sağlam bir yere(rahme) yerleştiriyoruz.
Sonra nutfeyi alaka (embriyo)ya çeviriyoruz, alaka (embriyo)yı bir çiğnemlik ete(cenine) çeviriyoruz, ceninden kemikleri yaratıyor, kemiklere de et giydiriyoruz. Nihayet onu bambaşka bir yaratık haline getiriyoruz. Mükemmel bir yaratıcı olarak Allah ne kadar da mübarektir.
Sonra siz bunun ardından muhakkak öleceksiniz.
Sonra da, Kıyamet Günü, muhakkak diriltileceksiniz.
Gerçek şu ki, sizin üzerinizde yedi yol yarattık. Biz yarattıklarımızdan gafil değiliz.
Biz gökten belli bir ölçüye göre su indiriyor ve onu yerde tutuyoruz.1 Hâlbuki onu tamamen gidermeye de gücümüz yeter.
Böylece onunla sizin için hurma bahçeleri ve üzüm bağları yeşertiyoruz. Sizin yararınıza daha pek çok meyve yeşerir ki siz onları yemektesiniz.
Bir ağaç daha... Tur-u Sina’dan çıkar, yağ bitirir ve yiyenler için [yağına banılan bir] boya.2
Hayvanlarda sizin için ibretler vardır. Karınlarından çıkan sütten size içiriyoruz. Onlardan daha birçok şekilde yararlanıyor ve etlerinden yiyorsunuz.
Ayrıca onların üzerinde ve gemilerde taşınıyorsunuz.
Gerçekten de biz Nuh’u kavmine gönderdik de o: “Ey kavmim, Allah’a kulluk edin, sizin O’ndan başka tanrınız yoktur, Allah’tan hala mı korkmayacaksınız?” dedi.
Bunun üzerine, kavminin önde gelen kâfirleri şöyle dediler: “Bu da tıpkı sizin gibi bir insandır, başka bir şey değil. Size üstünlük kurmak istiyor. Eğer Allah peygamber göndermek isteseydi melekleri gönderirdi. Atalarımızdan da böyle bir şey duymadık.”
Bu adam delinin birinden başka nedir ki! Bir müddet gözetleyin bakalım [ne yapacak.]
Nuh: “Ey Rabbim! Beni tekzip etmelerine karşı bana yardım et!” dedi.
Biz de ona vahyedip dedik ki: “Nezaretimiz altında ve vahyettiğimiz şekilde gemiyi yap. Buyruğumuz galipte tandır kaynayınca her cinsten bir çift canlı3 ile haklarında azap hükmü takdir edilmiş olanlar dışında kalan aile halkını yanına al! Zalimler için sakın Bana başvurma! Çünkü onlar suda boğulacaklardır.”
Yanındakilerle birlikte gemiye bindiğinizde şöyle deyin: “Bizi zalim bir toplumun elinden kurtaran Allah’a hamdolsun”
Yine de ki: “Ya Rabbi, beni mübarek bir yere indir. En uygun yere sen indirirsin”
Kuşkusuz bu olaydan çıkarılacak dersler vardır. Biz [insanı] sınavdan geçirmekteyiz.
Onların ardından başka nesiller yarattık.
Onlara içlerinden çıkan, “Allah’a kulluk edin, O’ndan başka tanrınız yoktur, artık Allah’tan kokmayacak mısınız?” diyen bir peygamber gönderdik.
Ahiret buluşmasını inkâr eden ve dünya hayatında kendilerine refah verdiğimiz o kavmin ileri gelen kâfirleri peygambere şöyle dediler: “Bu, adam sadece sizin gibi bir insandır, sizin yediğinizden yer, içtiğinizden içer.
Eğer sizin gibi bir insana uyarsanız kesinlikle kaybedersiniz.
O size, öldüğünüz, toprak ve kemik haline geldiğiniz zaman [yine de] mezardan çıkacağınızı mı söylüyor?
İmkânı yok, size vaat ettiği şey gerçekleşemez, imkânı yok!”
Hayat, bu dünya hayatından ibarettir. Yaşarız ve ölürüz4 [o kadar.] Yeniden dirilmemiz söz konusu bile değildir.
Bu adam, uydurduğu yalanı Allah’a mal eden iftiracıdan başka biri değildir. Asla ona inanacak değiliz!”
O Peygamber: “Ya Rabbi, beni yalanlamalarına karşı bana yardım et.” dedi.
Allah şöyle dedi: “Çok yakın zamanda onlar mutlaka pişman olacaklar.”
Derken, hak (ettikleri cezaya karşılık) olmak üzere, o ses5 onları kıskıvrak yakaladı. Böylece onları sel önünde sürüklenen çerçöpe çevirdik. Zalimler güruhunun canı cehenneme!
Onların ardından başka nesiller yarattık.
Hiçbir ümmet vadesini ne öne çekebilir ne de sonraya erteleyebilir.
Sonra resullerimizi peş peşe gönderdik. Hangi ümmete peygamber geldiyse onlar gönderilen peygamberi tekzip ettiler. Biz de onları ardı ardına imha ettik. Geriye sadece ibret verici hikâyelerini bıraktık. İman etmeyen kavmin canı cehenneme!
Hâsılı Musa’yı ve kardeşi Harun’u ayetlerimizle ve de sulta-ı mübinle (baskı yapmaya yarayan asa ve beyaz el mucizesiyle) Firavuna ve çevresinde bulunan ileri gelenlere6
Gönderdik. Fakat hemen kibir gösterdiler. Zaten üstün bir topluluk olduklarına inanıyorlardı.
Bu yüzden şöyle dediler: “Kavimleri bize kölelik yaparken bizden farkı olmayan şu iki insana mı inanacağız”
Böylece onları yalanladılar ve bu sebeple helak edilenlerin arasındaki yerlerini aldılar.
Oysa doğru yolu tutmaları ümidiyle biz Musa’ya kitabı da vermiştik.
Meryemoğlu İsa ile annesini bir alamet7 yaptık. Onları yaşamaya elverişli ve su kaynağı bulunan bir tepeye yerleştirdik.
Ey Peygamber! Temiz olan şeylerden yiyin, salih amel işleyin. Çünkü ben sizin yaptıklarınızı tamamıyla biliyorum.
Ve işte bu sizin ümmetiniz bir tek ümmettir,8 Rabbiniz de benim. Öyle ise bana karşı gelmekten sakının.
Ne var ki ümmetler aralarındaki işleri kitap kitap ayırdılar ve her grup kendine ait olan görüşle mutlu oldu.
Şimdi sen onları, bir süre daldıkları gaflet içinde kendi hallerine bırak!
Kendilerine verdikçe verdiğimiz servet ve evlatla onları aralarında koşturduğumuzu (sınavın bu olduğunu) mu sanıyorlar?9 Hayır. Ama onlar işin farkına bile varamıyorlar.
Rablerine karşı duydukları korkudan dolayı ürperenler,
Rablerinin ayetlerine iman edenler,
Rablerine ortak koşmayanlar,
Verirken verdiklerini Rablerine dönecekleri duygusuyla kalpleri ürpererek verenler [var ya,]
Hayırda koşanlar ve öne geçenler işte onlardır.
Biz hiç kimseye gücünün üstünde yük yüklemeyiz. Zaten katımızda hakkı söyleyen bir kitap vardır. Kimse asla zulme uğramaz.
Fakat kâfirlerin kalbi bundan gafildir. Ayrıca onların bundan başka birtakım işleri de vardır ki, onlar bu işleri hep yapıp duruyorlar.
Nihayet [verdikçe verdiğimiz mal ve evlatla] müreffeh bir hayat süren onları azapla yakaladığımızda hemen feryat edip yardım çağıracaklardır.
“Feryat edip durmayın bugün; çünkü bizden yardım görmeyeceksiniz.
Ayetlerim size okunurdu da, siz kibirle arkanızı dönerdiniz. Geceleri toplantı yapar hezeyanlar savururdunuz.”
Peki, onlar bu sözü (Kur’an’ı) anlamaya hiç çalışmıyorlar mı? Yoksa evvelden beri atalarına hiç gelmemiş olan bir şey mi geldi? (Allah ilk defa mı kitap gönderdi?)
Yoksa Peygamberlerini henüz tanımadılar da bu yüzden mi inkâr ediyorlar?
Yoksa “Onda bir delilik var” mı diyorlar? Aksine.O Onlara hakkı getirmiştir, fakat çoğu haktan hoşlanmıyorlar.
Şayet hak onların keyfine tâbi olsaydı göklerin de, yerin de, oralarda yaşayanların da düzeni bozulurdu. Biz onlara zikirlerini (insanlık onurunu kazandıran Kur’an’ı) getirdik, fakat onlar zikirlerinden yüz çeviriyorlar.
Yoksa sen onlardan bir karşılık bekliyorsun da [bu yüzden mi inanmıyorlar?] Oysa en iyi karşılığı Rabbin verir. Çünkü rızık verenlerin en iyisi O’dur!
Şüphesiz sen onları doğru bir yola çağırıyorsun.
Ahirete inanmayanlar ise, ısrarla yoldan sapıyorlar.
Eğer Biz onlara merhamet edip, uğradıkları sıkıntıyı giderseydik, onlar yine de azgınlıkları içinde devam edip giderlerdi.
Biz onları azaplara da uğrattık. Yine de Rablerine boyun eğmediler ve O’na yalvarıp yakarmadılar.10
Ama ne zaman onların önüne zorlu bir azap kapısını açarız, işte o zaman bütün umutlarını kaybederler.11
Halbuki O size [gerçeği anlayacak] kulak göz ve gönüller inşa etmiştir. Ne kadar da az şükrediyorsunuz.
Sizi yeryüzüne [tarlaya saçılan tohumlar gibi dünyanın her yerine] saçıp türeten O’dur. Nihayet O’nun huzurunda toplanacaksınız.
Yaşatan da O’dur, öldürende O’dur. Gece ile gündüzün birbirini takip etmesi de O’nun eseridir.12 Hâlâ aklınızı kullanmıyor musunuz?
Gel gör ki onlar, yine de öncekilerin dediklerini diyorlar.
Şöyle diyorlar: “Ölüp toprak ve kemik haline geldikten sonra dirilecekmişiz öyle mi? zaten bize yapılan bu vaat bizden önce atalarımıza da yapılmıştı. Bu, eskilerin masalından başka nedir ki!”
Sor onlara: “Biliyorsanız söyleyin bakalım Dünya ve içinde yaşayanlar kimindir?”
“Allah’ındır” diyecekler. Öyleyse, de ki: “Neden düşünüp aklınızı başınıza almıyorsunuz?
Yine: “Yedi kat göğün Rabbi ve büyük Arşın sahibi kimdir?” diye sor.
“Allah’tır” diyecekler. Öyleyse, de ki: “Allah’tan hiç sakınmaz mısınız?”
Bir de sor onlara: “Eğer biliyorsanız söyleyin bakalım her şeyin hükümranlığını elinde tutan, kendisi himaye eden; ama kendisine karşı hiçbir himaye yapılamayacak olan kimdir?”
“Allah’tır” diyecekler. Öyleyse, de ki: “O halde nasıl oluyor da böyle büyülenebiliyorsunuz?”
Oysaki biz onlara hakkı getirmiştik, ama onlar yine de yalanlamayı tercih ettiler.
Allah asla evlat edinmemiştir ve Onunla birlikte başka bir ilah da yoktur.
Aksi olsaydı, her ilâh kendi yarattığını yanına çeker ve mutlaka birbirlerine baskın çıkmaya çalışırlardı. Allah onların bu tür nitelemelerinden uzaktır. Gayb âlemini de şehadet âlemini de bilen Allah, müşriklerin [isnatlarının] tamamıyla üstündedir.
De ki: “Ey Rabbim, eğer onlara vaat edilen azabı bana göstereceksen, beni o zalimler topluluğu arasında bulundurma!”
Zira tehditleri gerçekleştirerek bunu sana da gösterecek güce elbette kadiriz.
Kötülüğü, en güzel şekilde savuştur. Biz onların ne kastettiğini çok iyi biliyoruz.13
De ki: “Ey Rabbim! Şeytanların kışkırtmalarından sana sığınıyorum.
Rabbim, onların bana yaklaşmalarından da sana sığınıyorum!”
Ölüm onların kapısına gelip dayandığında: “Rabbim! Beni geri gönder.
Boşa geçen ömrümü telafi edip iyi davranışlarda bulunayım.”Diyecekler. Asla! Bu sözün artık hiçbir anlamı yoktur. Çünkü bundan sonra yeniden diriltilecekleri güne kadar sürecek olan bir berzah (aşılmaz bir engel) vardır.
Sur’a üfürüldüğünde ise, o gün aralarında ne akrabalık bağı kalır ne de birbirlerini soracak halleri.
Artık kimlerin tartısı ağır basarsa, onlar kurtulmuşlardır.
Kimlerin tartısı da hafif gelirse, onlar kendilerini hüsrana mahkûm etmiş olarak ebediyen cehennemde kalacaklardır.
Ateş yüzlerini yalar ve acıyla sırıtıp dururlar.
“Ayetlerim size okunuyordu da siz onları tekzip ediyordunuz değil mi?”
Şöyle karşılık verirler: “Ya Rabbi! Bedbahtlığımıza yenik düştük ve yolunu şaşıran bir güruh olduk.
Ya Rabbi! Bizi buradan çıkar. Eğer bir daha (kötü işlere) dönecek olursak artık biz o zaman gerçektende zalimleriz.”
Der ki: “Olduğunuz yere sinin ve sakın ola bir daha benimle konuşmayın. (Benden bir şey istemeye kalkmayın.)
Hani kullarımdan bir zümre: “Ya Rabbi! Biz sana iman ettik, şu halde bizi affet ve bize merhamet et! En alasıyla merhamet eden sensin.”Diyorlardı da siz onlarla alay ediyordunuz. O kadar ki bu haliniz size beni hatırlamayı bile unutturmuştu; sadece onlara gülüp duruyordunuz.
Ben de tahammüllerine karşılık olarak bugün onları ödüllendirmiş bulunuyorum. İşte onlar gerçekten de muratlarına erdiler.”
Allah “Yeryüzünde kaç yıl kaldınız?” diye sorar.
Onlar, “Bir gün, ya da bir günden daha az bir süre kaldık, hesap yapanlara [sormak lazım]” derler.
Allah, der ki; “Orada az bir süre kaldınız. Keşke bunu zamanında anlamış olsaydınız.14
Sizi boş yere yarattığımızı ve huzurumuza dönüp hesap vermeyeceğinizi mi sanmıştınız?
Melikü-l hak olan Allah her şeyin üstündedir. Ondan başka ilah yoktur. O Arş-ı kerimin rabbidir.
Kim, hakkında hiçbir delili olmadığı hâlde Allah ile birlikte başka bir ilâha taparsa, onun hesabı ancak Rabbi katındadır. Kâfirler asla kurtuluşa eremeyecektir.
Öyleyse de ki: “Rabbim, bağışla ve merhamet et! Çünkü En alasıyla merhamet eden sensin.”
Açıklamalar
- 1
“Suyun yerde tutulması”, kaynaklardan ve kuyulardan yıl boyunca sürekli olarak yararlanılmasıdır.
- 2
“Bu bir deyimdir. Sirkeyle boyadım/sirkeye bandırdım deyiminden alınmıştır. Rağıp”
Hurma üzüm ve zeytin Akdeniz ikliminin en meşhur bitkileridir. Sina dağının anılması, zeytinin anayurdu olmasından kaynaklanıyor olabileceği gibi Tevrat ve İncil’e göndermeler yapıldığını da düşündürmektedir.
- 3
Bunlar tufan sonrası yeni bir hayat kurmak için evcil hayvanlar başta olmak üzere elzem şeylerdir.
- 4
” Ölürüz ve yaşarız” ibaresinin “yaşarız ve ölürüz” şeklinde çevrilmesi ile ilgili bkz. Saffat suresi 59. Ayet ve ilgili dipnot.
- 5
Sayha çoğu zaman helak nedeni değil helak işaretidir.”Azap burusunu çaldı, azap işaretini verdi... gibi”
- 6
[eksik not]
- 7
“Allah’ın babasız bir çocuk yaratabileceğini gösteren”
- 8
“Peygamberlerin tebliğ ettiği din aynıdır.”
- 9
Genel olarak tercümeler “Kendilerine verdiğimiz servet ve evlatlarla iyiliklerine koştuğumuzu mu sanıyorlar?” şeklindedir. Bizce M.Esed’in tercümesini bağlama daha uygundur.
- 10
“Bu sıkıntı da gelip geçicidir diyerek ve bunun bir uyarı olduğunu kabul etmeyerek”
- 11
“Başka bir çıkış yolu kalmadıkça gerçeği kabul etmezler.
- 12
Hayat ile ölüm arasındaki ilişki gece ile gündüz arasındaki ilişkiye benzetilmiştir.
- 13
“E’lamu bima yesifun/onların vasıflandırmalarını biliriz” ibaresi bağlam nedeniyle çeviriye “Ne kastettiklerini...” şeklinde yansımıştır. Zira 95-98 ayetler peygamberin tehdit altında olduğunu göstermektedir. Anlaşıldığına göre sivri dilli şeytanlar imalı konuşmalarla peygamberi kışkırtmaya çalışıyorlardı.
- 14
“Artık sonsuza kadar acı çekeceksiniz”