20Taha Suresi

135 ayet · 42 açıklama

Bismillâhirrahmânirrahîm

Tâ Hâ.

Biz Kur’an’ı seni sıkıntıya sokması için indirmedik.

O sadece [Allah anılınca] yüreği ürperenler için bir hatırlatma olsun diye, yeri ve yüksek semaları yaratan Allah tarafından indirilmiştir.

Rahmân, Arş’ın üzerine kurulmuştur.1

Göklerde olan yerde olan ve bu ikisinin arasında bulunanlar, hem de yerin içindekilerin hepsi O’nundur.

Sözü açık söylersen [ne ala] Zira O, gizliyi de, gizlinin daha gizlisini de zaten biliyor.

Allah O’dur ki, kendisinden başka hiçbir ilâh yoktur. En güzel isimler O’nundur.

Sahi, Musa’nın hikâyesi sana ulaştı mı?

Hani o bir ateş görmüştü de ailesine, “Gözüme bir ateş ilişti, siz burada kalın, belki ben ondan bir kor getiririm yahut ateşin başında yol gösteren birini bulurum” demişti.

Oraya varınca kendisine şöyle seslenildi: “Ya Musa, Benim, Ben! Senin Rabbin! Ayakkabılarını hemen çıkar! Çünkü sen kutsal bir vadi olan Tuva’dasın.2

Ateşin yanına varınca şöyle seslenildi: “Ya Musa!

Ben seni peygamber seçtim. Şimdi sana vahyedilecek olanları dinle:

“Gerçektende ben Allah’ım. Benden başka hiçbir ilâh yoktur. O hâlde bana ibadet et ve beni [sürekli] aklında tutman için namaz kıl.”

Herkes yaptığının karşılığını görsün diye- onun vaktini gizlemiş olsam da-3 saatin kopması mutlaka gerçekleşecektir.

Buna inanmayanlar ve nefsinin arzusuna uyanlar [o gün için hazırlık yapmana] sakın engel olmasınlar, aksi halde mahvolursun.”

“Şu sağ elinde tuttuğun şey de nedir ya Musa?”

Dedi ki: “O benim değneğimdir. Ona dayanırım, onunla koyunlarıma yaprak silkelerim ve onu diğer işlerim için de kullanırım.”

“Onu yere at ya Musa!”

Onu hemen yere attı. Bir de ne görsün, hızla akan bir yılan değil mi?

Allah, şöyle dedi: “Tut onu ve sakın korkma! Biz, yine onu eski haline çevireceğiz.

Bir de elini koynuna sok![hastalık gibi] bir arza nedeniyle değil, diğer bir mucize olarak bembeyaz çıksın ki,

Büyük mucizelerimizden birini daha sana gösterelim.

[şimdi artık] Firavun’a git, çünkü o iyice azdı.”

Musa şöyle dedi: “Rabbim! İçime ferahlık ver,

İşimi kolaylaştır,

Dilimin bağını çöz ki,

Lafımı anlasınlar.”

“Bir de bana ailemden bir yardımcı ver!

Kardeşim Harun’u ver!

Beni onunla takviye et!

Onu işime ortak et ki,

Senin adını [birlikte] daha yücelere taşıyalım

Ve Seni daha çok analım.

Çünkü sen, bizim [halimizi] görüyorsun.”4

Allah şöyle buyurdu: “Ey Musa, istediğin [şeyler] sana verilecektir,

Zaten daha önce sana bir iyilik yapmıştık.”

Hani annene yapması gereken şeyi [ona şöyle] bildirmiştik:

“Onu bir sandığa koy, sandığı da suya bırak, su onu kıyıya atacaktır. Sonra onu benim de onun da düşmanı olan biri alır.” “[Ey Musa!] nezaretimde yetiştirilmen için sana[o zaman] sevimlilik de vermiştim.”

Hani kız kardeşin [Firavun’un adamlarına gidip]: “Bu çocuğun bakımını üstlenecek birini bulma konusunda size aracı olayım mı?” demiş ve böylece seni gözü aydın, gönlü ferah olsun ve üzülmesin diye tekrar annene kavuşturmuştuk. Yine sen bir adam öldürmüştün de biz seni o sıkıntıdan da kurtarmış ve seni sınav üstüne sınavla denemiştik. Sonrasında yıllarca Medyen halkı arasında kaldın. Nihayet bir takdir üzere [şimdi buralara] geldin Ey Musa!

Çünkü Ben seni kendim için seçmiştim.

[Şimdi] sen ve kardeşin, ayetlerimle (mucizelerle) birlikte yola çıkın ve Beni anma hususunda sakın ola ki gevşeklik göstermeyin.

Birlikte doğruca Firavun’a gidin. Çünkü o fena halde azdı.

Fakat ona karşı mülayim bir dil kullanın belki [o zaman etkilenir ve] aklını başına alır yahut [sonunu düşünüp] korkar.

Dediler ki: “Ey Rabbimiz! Şu var ki onun bize karşı ileri gitmesinden yahut daha fazla azmasından korkuyoruz.”

Dedi ki: “Korkmayın! Ben sizinle beraberim, her şeyi işitirim ve görürüm.”

Şimdi, ona gidin ve deyin ki: Biz senin Rabbinin elçileriyiz, İsrailoğulları’nı bizimle gönder. Onlara acı çektirme. Sana Rabbinden bir ayetle geldik. Selam hidayete uyanlara...”

Bir de bize vahyedildi ki: Azap, [hakkı] yalanlayanın ve [ona] arkasını dönenin üzerine olacaktır.

Firavun şöyle dedi: “Ey Musa, sizin Rabbiniz de kimmiş?”

Şöyle cevap verdi: “Bizim Rabbimiz, her şeyin hilkatini (biçimini) belirleyen5 ve sonra da ona tutması gereken yolu gösterendir”6 dedi.

Firavun: “Peki, önceki kuşakların durumu ne oluyor?”7 Diye sordu.

Musa:” Onların durumu, Rabbimin katındaki bir kitapta yazılıdır. Rabbim asla şaşırmaz ve ihmal etmez.” dedi.8

O yeri sizin için beşik yapmış orada yollar açmış ve gökten su indirtmiştir ki, biz onunla her çeşit bitkiden çitler9 halinde çıkarmaktayız.10

[Onlardan hem] siz yiyin, hem hayvanlarınıza otlatın. Elbette bunda nefsinin arzularını engelleyenler11 için alınacak dersler vardır.

Sizi oradan yarattık yine oraya iade edeceğiz ve bir kere daha oradan çıkaracağız.

Gerçek şu ki, Biz Firavuna mucizelerimizin hepsini gösterdik. Fakat o yalanladı ve ayak diredi.

Şöyle dedi: “Ey Musa! Sihrin ile bizi yerimizden çıkarmak için mi geldin?”

Madem öyle, biz de sana mutlaka benzer bir sihirle karşılık vereceğiz! O halde uygun bir yerde sana da bize de ters gelmeyen12 bir randevu günü ayarla.

Dedi ki: “Randevumuz, bayram günü, insanların toplanacağı kuşluk vaktidir.”

Bunun üzerine Firavun çekti gitti. Bütün tuzaklarını topladı. Sonra da [bayram yerinde] boy gösterdi.

Musa, onlara şöyle dedi: “Yazıklar olsun size! Allah’a karşı yalan yere iftirada bulunmayın,13 yoksa O bir azap ile kökünüzü kazır, zaten iftira atan kaybetmiştir.”

Sihirbazlar, işlerini aralarında tartıştılar fakat konuşmalarını gizli tuttular.14

Dediler ki: “Bunlar iki sihirbazdır, sizi sihirleriyle yerinizden çıkarmak ve herkes için bir örnek olan şu [güzelim] yolunuzu yok etmek istiyorlar.

O halde bütün hünerlerinizi toplayın sonra da tek bir saf olarak karşısına çıkın. Çünkü bugün üstün gelen kurtulmuştur.”

Dediler ki: “Ya Musa! Sen mi başlarsın yoksa biz mi başlayalım”

“Yok, önce siz başlayın” dedi. Bir de ne görsün, ipleri ve değnekleri yaptıkları sihir sayesinde koşuyormuş gibi görünmüyor mu?

Bu yüzden Musa’nın içinde bir endişe belirdi.

Dedik ki: “Korkma, zira sen üstün geleceksin.

Ve elindekini yere at ki yaptıklarını yutsun, çünkü onların yaptıkları sadece sihirbaz hilesidir, sihirbazlar her nerede olursa olsun asla felâh bulmazlar.

Bunun üzerine büyücüler hemen yere kapandılar ve “Biz artık Musa ile Harun’un Rabbine inanıyoruz!”15 dediler.

Firavun: Benden izin almadan ona inandınız öyle mi? Demek ki size sihri öğreten büyüğünüz oymuş.16 Hiç tereddüt etmeden ellerinizi ve ayaklarınızı mutlaka çaprazlama keseceğim ve emin olun ki sizi hurma dallarına asacağım. Hangimizin cezası daha ağır ve daha kalıcıymış, işte o zaman göreceksiniz”

Sihirbazlar: “Bize gelen bunca delile ve bize verilen bu fıtrata17 rağmen yeniden sana katılacak değiliz. Ne istiyorsan yap! Senin hükmün ancak bu dünyada geçer.

Biz, hatalarımızı ve bizi zorladığın bu sihri18 bağışlaması için Rabbimize iman ettik. Zira hayırlı ve baki (kalıcı)olan [yalnız] Allah’tır.”19

Kesin olan şu ki, kim Rabbine suçlu olarak gelirse onun yeri cehennemdir. Orada ne yaşar ne ölür.20

Her kim de Ona mümin ve Salih amel işlemiş olarak gelirse, yüksek dereceler işte onların olacaktır.

Altından nehirlerin aktığı Adn cennetleri... Orada ebediyen kalırlar. Arınanların mükâfatı İşte budur!

Nihayet Musa’ya şöyle vahyettik: “Kullarımı geceleyin yola çıkar.[Asanla] vur ki, denizde onlar için kuru bir yol açılsın. Arkanızdan yetişirler diye korkma ve [boğulurum diye] sakın endişe etme!”

Derken Firavun askerleriyle onların peşine düştü ama deniz de yapması gerekeni yapıp hepsini içine aldı.

Zira Firavun kavmini dalalete sürüklemiş ve onları doğruya yönlendirmemişti.

“Ey İsrailoğulları! Sizi düşmanınızın elinden kurtardık, Sina Dağı’nın sağ yanında sizinle bir anlaşma yaptık, sizin için kudret helvası ve bıldırcın indirdik.

Size verdiğimiz rızkın temizlerinden yiyin! Bu konuda aşırı da gitmeyin,21 yoksa öfkem üzerinize boşalır. Öfkem de kimin üstüne boşalırsa, işte o tamamen mahvolmuştur.

Yine de Ben tövbe ile iman edip salih ameller işleyen, sonra da doğru yolda yürüyenler için çok Gaffarımdır.”

Peki, “Seni halkından aceleyle22 ayırıp getiren sebep nedir ey Musa?”

Şöyle cevap verdi: “: İşte, onlar benim izimdedir. Acele ettim ya Rabbi; çünkü benden razı olmanı istedim.

Allah buyurdu: “[İzindeler sanıyorsun ama değil] Zira Biz senden sonra kavmini sınadık ve Samirî onları yoldan çıkardı.”

Bunun üzerine Musa, öfke içinde ve müessif bir halde (morali bozuk olarak) kavmine döndü. Dedi ki: “Ey kavmim! Rabbiniz size güzel bir vaatte bulunmamış mıydı? Peki, süre size çok mu uzun geldi? Yoksa Rabbinizden üzerinize bir gazabın inmesini mi istediniz de bana verdiğiniz sözden caydınız?”

Şöyle dediler: “Sana verdiğimiz sözden kendi isteğimizle caymadık. Fakat kavmin ziynetlerini bir yük olarak üstümüzde taşıyorduk ki onları attık, aynı şekilde Sâmirî de attı.23

Böylece [Sâmirî] ortaya böğürtüsü24 olan bir buzağı heykeli yapıp çıkardı. Dediler ki: “Sizin tanrınız da budur, Musa’nın tanrısı da budur ama o unuttu.”

“O adamlar bu heykelin, sözlerine bir karşılık veremediğini, kendilerine ne bir zarar ne de bir yarar sağlayamadığını görmüyorlar mı?”

Oysa Harun daha öncesinde şöyle demişti: “Ey kavmim! Siz bununla sadece kışkırtılıyorsunuz.25 Çünkü sizin Rabbiniz ancak ve ancak Rahmân’dır.26 O halde [sadece] bana tabi olun ve benim dediklerimi yapın.”

Şöyle cevap verdiler: “Musa bize dönünceye kadar ona tapınmaktan asla vazgeçmeyeceğiz.”27

[Musa, dönünce] sordu: “Ey Harun! Saptıklarını gördüğün halde benim tavsiyelerime uymana mani olan neydi, yoksa emrime karşı mı geldin?

Harun: “Ey annemin oğlu28 saçımı sakalımı çekip durma! Ben, senin, “İsrailoğullarının arasına ayrılık soktun, sözümü dinlemedin!” demenden korktum.29

Musa: “Peki, senin zorun neydi ey Sâmirî?” dedi.

Sâmirî, şöyle dedi: “Ben onların görmediği şeyi gördüm. Elçinin izinden bir avuç alıp attım. Böylesi hoşuma gitti.”30

Mûsâ, “Şimdi Defol git! Artık sen hayatın boyunca [sanki]“Bana dokunmayın!” diyeceksin.31 Ayrıca, sana vaat edilen ve asla engel olamayacağın bir ceza daha seni bekleyecek. Hele şu ibadet edip durduğun ilâhına bir bak! Biz onu kesinlikle yakacak ve toptan denize fırlatacağız.

Sizin İlahınız sadece Allah’tır ki ondan başka ilah yoktur. O’nun ilmi her şeyi kuşatmıştır

İşte böylece geçmişlerin haberlerinden bir kısmını sana hikâye ediyoruz ve sana kendi tarafımızdan bir zikir (kitap) da vermişizdir.

Her kim ondan yüz çevirirse şüphesiz ki o, kıyamet günü için ağır bir vebal yüklenmiş olur.

Onlar o yükün altında daimî olarak kalacaklardır. Kıyamet günü için ne fena bir ağırlık!

O gün, sura üflenmiştir. O gün mücrimleri, perişan32 halleriyle bir araya toplamışızdır.

Aralarında yavaşça konuşurlar: “[Dünyada,] kaldığımız ancak on gün kadar bir şey.”

İçlerindeki akıl hocalarının ise “[Yok canım] siz bir günden daha fazla kalmış değilsiniz.” dediğinde ne söylediğini (kastettiğini) en iyi biz biliriz.33

Sana dağların hâlini soruyorlar. De ki: “Rabbim onları toz edip savuracak

Yerlerini de dümdüz ve boş bir hâle getirecek.

Orada ne bir çukur, ne de bir tümsek göremeyeceksin.”

O gün herkes davetçinin çağrısına- ki kimsenin bu çağrıya yan çizme imkânı yoktur.- tabi olmuştur. O gün Rahmanın heybetinden sesler kısılmıştır, artık yavaş kıpırdanmalardan başka bir ses duyamazsın.34

O gün, Rahman’ın izin verdiği ve sözünden razı olduğu kimseden başkasının şefaati fayda vermez.35

O, insanların geleceklerini de geçmişlerini de bilir. Kulların ilmi ise bunu kavrayamaz.

Bütün yüzler[o gün] Hayyu’l- Kayyum’a boyun eğmiştir. Zulüm yüklenerek gelen ise perişan olmuştur.

Mümin olarak Salih amellerde bulunanlara gelince, böyle birinin zulme uğrarım ya da [hak ettiğim mükâfatı] tam olarak alamam diye korkmasına gerek yoktur.

İşte böyle... Biz onu sana Arap diliyle bir kuran olarak indirdik ve o kitapta her çeşit ikazı [çeşitli biçimlerde] izah ettik. Belki böylece insanlar korkar yahut bir ibrete vesile olur.

Şu halde [bil ki] Melîk-i hak olan Allah yüceler yücesidir. Sana vahyi henüz tamamlanmadan önce Kur’an hakkında acele etme36 ve [daima] şöyle de: “Rabbim, ilmimi artır!”

Biz daha önce Âdem’e [uyması gereken] şartı bildirmiştik. Fakat o bunu unuttu (hiç önemsemedi).Nitekim biz onda bir kararlılık görememiştik.

Bir zaman önce Meleklere “Âdem’e secde edin” dediğimiz vakit İblis müstesna hepsi secde etmiş. İblis ise ayak diremişti.

Biz de Âdem’e şöyle demiştik: “Muhakkak bu sana ve eşine düşmandır. Sakın sizi cennetten çıkarmasın; yoksa çok sıkıntıya düşersiniz.

Çünkü senin aç ve açıkta(çıplak) kalmaman ancak orada bulunman sayesinde mümkündür.

Yine orada ne susuzluk çekersin ne de güneşin altında yanarsın.”

Nihayet şeytan ona vesveseyi verip şöyle dedi: “Ey Âdem, sana ebedîlik ağacını ve bitmeyecek bir saltanatın yolunu göstereyim mi?”

Nihayet ondan yediler. Bunun üzerine çirkinlikleri göründü.37 Üstlerini cennet yaprakları ile örtmeye çalıştılar. Böylece Âdem Rabbine isyan etmiş ve yoldan çıkmış oldu.

Sonra [yine de] Rabbi onu seçti,38 tövbesini kabul etti ve onu hidayetine mazhar kıldı.

Onlara hitaben Allah şöyle buyurdu: “Birbirinize düşman olarak hepiniz oradan inin. Size tarafımdan bir hidayet geldiği zaman artık her kim hidayetime uyarsa o yolunu şaşırmayacak ve bedbaht olmayacaktır.”

Fakat her kim beni anmaktan geri durursa şüphesiz onun sıkıntılı bir hayatı olacaktır. Ayrıca o kıyamet günü kör39 olarak haşredilecektir.

O der ki: Rabbim! Beni niçin kör olarak haşrettin? Oysa ben, hakikatte görüyordum”.

Allah şöyle cevap verir: “Şu yüzden; ayetlerimiz sana gelmişti fakat sen onları unutmuş, görmezlikten gelmiştin. Şimdi de sen görmezlikten geliniyorsun.”

İşte israf edeni (görmezden geleni)40 ve Rabbinin ayetlerine inanmayanı böyle cezalandırırız. Elbette âhiret azâbı daha çetin ve daha kalıcıdır.

Kendilerinden önceki nice nesilleri helâk etmiş olmamız- şimdi onların oturduğu kalıntılar üzerinde dolaşıyorlar- yine de onların hidayeti için yeterli olmuyor mu? Elbette bunda nefsinin arzularını engelleyenler için alınacak dersler vardır.

Eğer Rabbin tarafından daha önce verilmiş bir söz ve tayin edilmiş bir vâde olmasaydı, [çoktan] gereği yerine gelmişti.

O hâlde, onların dediklerine karşı sabret.41 Güneşin doğuşundan önce ve [tam olarak] batmadan önce Rabbini hamd ile tespih et. Hem gecenin bazı saatlerinde tesbih et hem de gündüzün iki yakasında.42 Belki böylece razı [olacağın bir sonuca nail] olursun.

Bazı zümrelere- sırf onları denemek için -dünya hayatının süsü olarak vermiş olduğumuz [nimetlerde] gözün kalmasın (onlara imrenme) Çünkü Rabbinin rızkı hem daha hayırlıdır hem de daha kalıcı.

Ailene namazı emret; kendin de ona sabırla devam et. Biz senden rızık istemiyoruz; (aksine) senin rızkını biz veriyoruz. Ve [şunu unutma ki] akıbet muttakilerin olacaktır.

Diyorlar ki: “Rabbinden bize bir mucize getirseydi ya!”Yoksa önceki [kitapların] sayfalarda yer alan açık beyanlar onlara ulaşmadı mı?

Eğer Biz, bundan önce onları azaba çarpıtarak helak etmiş olsaydık mutlaka: “Ey Rabbimiz, bize bir peygamber gönderseydin de rezil rüsva olmadan önce ayetlerine tabi olsaydık ya” Diyeceklerdi.

De ki “Herkes beklesin, siz de bekleyin. Kimin düz yolda yürüdüğünü ve kimin hidayet üzere olduğunu yakında anlarsınız.”

Açıklamalar

  1. 1

    Analojik ifadelerle ilgili olarak Bkz. Hakka suresi:17.ayet ve dipnotu

  2. 2

    İlk vahiy Hz. Musa üzerinde şok etkisi yapmış, Musa(a.s) böylece yeni bir misyona hazırlanmıştır. Burada, İlk vahyin son peygamber üzerinde şok etkisi uyandırdığını da hatırlamak yerinde olur. Ayakkabıların çıkarılması aynı zamanda dünyevi olandan uzaklaşma anlamındadır. Bu kutsaldır ve kutsal sayılan mabetlere de evlere de ayakkabıyla girmemek gelenek olmuştur.

  3. 3

    İnsana kendi ölüm vakti gizli olduğu gibi herkes eylemlerini özgürce gerçekleştirebilsin diye insanlığa da kopma saatinin vakti gizlenmiştir. Dünya hayatına nokta konulmadan ahret hayatı başlamaz. Allah hesapların görülmesini yeni bir dünyanın kurulması ile başlatacaktır.

  4. 4

    “Görevimizin zorluğunu biliyorsun”

  5. 5

    “Yarattıklarını, belirlediği işlevi yerine getirebilecek donanımda yaratan”

  6. 6

    Hz Musa burada Firavuna şöyle demek istemiştir: “Allah bir insan olarak seni de kendisini bilecek yetenekte yaratmış, ayrıca peygamberler de göndermiştir.”

  7. 7

    Hz. Musa’nın izahına karşı ortaya atılan bu soru nasıl bir anlam ifade edebilir? Firavun bir tartışma kapısı açmak istemiş ve adeta, “Şimdi bu da nereden çıktı, eski köye yeni adet mi getiriyorsun?”demek istemiştir. Nitekim konunun başka bir anlatımı şöyledir: “... Atalarımızdan böyle bir şey hiç duymadık. Kassas:36” Ancak Hz. Musa “Allah onlara da peygamberler göndermiştir” diyerek konuya doğrudan girmemiş ve konunun sapmasına izin vermemiştir.

  8. 8

    Hz. Musa bu cevabıyla konuşmayı hem kendi kontrolünde tutmuş hem de “Rabbim asla şaşırmaz ve ihmal etmez (daha önceki nesilleri uyarmayı da unutmamıştır.)” diyerek Firavunun sorusuna dolaylı bir cevap da vermiştir.

  9. 9

    “Erkekli dişili”

  10. 10

    Bu ayetle Musa (A.s) kıssasına ara verilmiştir ve Allah(53-55)ayetlerde doğrudan insana hitap etmiştir.

  11. 11

    Uli’n Nuha, Kötülükten sakındıran akıl demektir. (Elmalı)Nitekim Naziat40. Ayet meali şöyledir: “Kim Rabbinin makamından korkar ve nefsini kötülüklerden alı korsa”

  12. 12

    “Katılmamızın müsait olduğu bir zamanda”

  13. 13

    Allah’a iftira atmak, yaptığı hileleri gizleyerek buna Allah’ı şahit tutmak yahut yaptığı hilenin Allah’ın bir mucizesi olduğunu iddia etmek olduğu gibi aynı zamanda Hz. Musa’nın gerçek kimliğini bile bile inkâr etmektir. Hz. Musa sihirbazlara yaptığı bu konuşmayla hem onları tehdit etmiş hem de sihirlerinin sahte olduğunu bildiğini anlatmak istemiştir.

  14. 14

    Tartışma ve gizli konuşmaların sihir gösterisine dair olması muhtemeldir.

  15. 15

    Sihirbazların imanı ile ilgili olarak Bkz. Şuara suresi:47 ve ilgili dipnot.

  16. 16

    Firavun kendi eliyle hazırladığı tuzağa düşmüş ağır bir darbe almıştır. Açıkça ortaya çıkan gerçeği kabul etmek yerine bütün kibirli zorbaların yaptığı gibi komploya maruz kaldığını bahanesine sarılmıştır.

  17. 17

    Diğer meallerde Feterena,”Bizi yaratan rağmen... Şeklinde tercüme edilmiştir. Sihirbazların gördüklerinden hareketle bir çıkarsamada bulundukları düşünüldüğünde bu olayda Allah’ın kendilerinin yaratıcısı olduğunu anlamalarına yarayan bir kanıt yoktur. Fıtrat Allah’ın yarattıklarına koyduğu iç düzendir. Sihirbazlar gördüklerinin iç dünyalarında bir karşılığı olduğunu söylemişlerdir. Ayrıca bkz. Yasin:22 ve ilgili dipnot.

  18. 18

    Sihirbazların Firavun tarafından zorlandıkları iddiası meslekleriyle ilgili değildir son müsabakayla ilgilidir;” Senin yüzünden hayatımızın oyununu oynamak zorunda kaldık.” Demek istiyorlar.

  19. 19

    Bu ibare 71. Ayetteki “Hangimizin cezası daha ağır ve daha kalıcıymış, işte o zaman göreceksiniz” ibaresine cevaptır.

  20. 20

    Metinde ölüm, hayat kelimesinden önce gelmiştir. Ancak Türkçe konuşanlar hayatı ölümden önce kullanır. Bkz: Saffat:59 ve ilgili dipnot.

  21. 21

    “Günlük ihtiyacından fazlasını almak ve cumartesi balık avlamak gibi”

  22. 22

    “İşleri yoluna koymadan”

  23. 23

    Olayın benzer anlatımı Tevrat’ta yer alır; ancak Samirinin yaptıkları Harun’a (A.s) mal edilmiştir:

    MISIR’DAN ÇIKIŞ BÖLÜM 32:

    1) Halk Musa’nın dağdan inmediğini, geciktiğini görünce, Harun’un çevresine toplandı. Ona, “Kalk, bize öncülük edecek birilah yap” dediler, “Bizi Mısır’dan çıkaran adama, Musa’ya ne oldu bilmiyoruz!”

    2) Harun, “Karılarınızın, oğullarınızın, kızlarınızın kulağındaki altın küpeleri çıkarıp bana getirin” dedi.

    3) Herkes kulağındaki küpeyi çıkarıp Harun’a getirdi.

    4) Harun altınları topladı, oymacı aletiyle buzağı biçiminde dökme bir put yaptı. Halk, “Ey İsrailliler, sizi Mısır’dan çıkaran Tanrınız budur!” dedi.

    5) Harun bunu görünce, buzağının önünde bir sunak yaptı ve, “Yarın RAB’bin onuruna bayram olacak” diye ilan etti.

    6) Ertesi gün halk erkenden kalkıp yakmalık sunular sundu, esenlik sunuları getirdi. Yiyip içmeye oturdu, sonra kalkıp çılgınca eğlendi.

    7) RAB Musa’ya, “Aşağı in” dedi, “Mısır’dan çıkardığın halkın baştan çıktı.

    8) Buyurduğum yoldan hemen saptılar. Kendilerine dökme bir buzağı yaparak önünde tapındılar, kurban kestiler. 'Ey İsrailliler, sizi Mısır’dan çıkaran ilahınız budur!' dediler.”

    9) RAB Musa’ya, “Bu halkın ne inatçı olduğunu biliyorum” dedi,

    10) “Şimdi bana engel olma, bırak öfkem alevlensin, onları yok edeyim. Sonra seni büyük bir ulus yapacağım.”

    11) Musa Tanrısı RAB’be yalvardı: “Ya RAB, niçin kendi halkına karşı öfken alevlensin? Onları Mısır’dan büyük kudretinle, güçlü elinle çıkardın.

    12) Neden Mısırlılar, 'Tanrı kötü amaçla, dağlarda öldürmek, yeryüzünden silmek için onları Mısır’dan çıkardı' desinler? Öfkelenme, vazgeç halkına yapacağın kötülükten.

    13) Kulların İbrahim’i, İshak’ı, İsrail’i anımsa. Onlara kendi üzerine ant içtin, 'Soyunuzu gökteki yıldızlar kadar çoğaltacağım. Söz verdiğim bu ülkenin tümünü soyunuza vereceğim. Sonsuza dek onlara miras olacak' dedin.”

    14) Böylece RAB halkına yapacağını söylediği kötülükten vazgeçti.

    15) Musa döndü, elinde antlaşma koşulları yazılı iki taş levhayla dağdan indi. Levhaların ön ve arka iki yüzü de yazılıydı.

    16) Onları Tanrı yapmıştı, üzerlerindeki oyma yazılar O’nun yazısıydı.

    17) Yeşu, bağrışan halkın sesini duyunca, Musa’ya, “Ordugâhtan savaş sesi geliyor!” dedi.

    18) Musa şöyle yanıtladı: “Ne yenenlerin, Ne de yenilenlerin sesidir bu; Ezgiler duyuyorum ben.”

    19) Musa ordugâha yaklaşınca, buzağıyı ve oynayan insanları gördü; çok öfkelendi. Elindeki taş levhaları fırlatıp dağın eteğinde parçaladı.

    20) Yaptıkları buzağıyı alıp yaktı, toz haline gelinceye dek ezdi, sonra suya serperek İsrailliler’e içirdi.

    21) Harun’a, “Bu halk sana ne yaptı ki, onları bu korkunç günaha sürükledin?” dedi.

    22) Harun, “Öfkelenme, efendim!” diye karşılık verdi, “Bilirsin, halk kötülüğe eğilimlidir.

    23) Bana, 'Bize öncülük edecek bir ilah yap. Bizi Mısır’dan çıkaran adama, Musa’ya ne oldu bilmiyoruz' dediler.

    24) Ben de, 'Kimde altın varsa çıkarsın' dedim. Altınlarını bana verdiler. Ateşe atınca, bu buzağı ortaya çıktı!”

    25) Musa halkın başıboş hale geldiğini gördü. Çünkü Harun onları dizginlememiş, düşmanlarına alay konusu olmalarına neden olmuştu.

    26) Musa ordugâhın girişinde durdu, “RAB’den yana olanlar yanıma gelsin!” dedi. Bütün Levililer çevresine toplandı.

    27) Musa şöyle dedi: “İsrail’in Tanrısı RAB diyor ki, 'Herkes kılıcını kuşansın. Ordugâhta kapı kapı dolaşarak kardeşini, komşusunu, yakınını öldürsün.'”

    28) Levililer Musa’nın buyruğunu yerine getirdiler. O gün halktan üç bine yakın adam öldürüldü.

    29) Musa, “Bugün kendinizi RAB’be adamış oldunuz” dedi, “Herkes öz oğluna, öz kardeşine düşman kesildiği için bugün RAB sizi kutsadı.”

    30) Ertesi gün halka, “Korkunç bir günah işlediniz” dedi, “Şimdi RAB’bin huzuruna çıkacağım. Belki günahınızı bağışlatabilirim.”

    31) Sonra RAB’be dönerek, “Çok yazık, bu halk korkunç bir günah işledi” dedi, “Kendilerine altın put yaptılar.

    32) Lütfen günahlarını bağışla, yoksa yazdığın kitaptan adımı sil.”

    33) RAB, “Kim bana karşı günah işlediyse onun adını sileceğim” diye karşılık verdi,

    34) “Şimdi git, halkı sana söylediğim yere götür. Meleğim sana öncülük edecek. Ama zamanı gelince günahlarından ötürü onları cezalandıracağım.”

    35) RAB halkı cezalandırdı. Çünkü Harun’a buzağı yaptırmışlardı.

  24. 24

    Yorumlar dikkate alınacak olursa buzağı heykelinden böğürtü seslerinin gelmesi heykelin içine açılan kanallardan havanın geçmesi sayesinde mümkün olmuştur.

  25. 25

    Fitne kavramı için Bkz. Mümtehinne: 5. ve ilgili dipnot.

  26. 26

    Burada Allah’ın Rahman sıfatıyla hatırlatılması bir önceki ayette heykelde bulunmayan vasıflar nedeniyledir.

  27. 27

    İsrail oğullarının Musa’nın (A.s) yokluğundan istifade ederek hemen bir buzağıya tapmaları ilginçtir. Aslında içlerinde taşıdıkları bu arzuyu daha önce Musa’ya (A.s) açmışlar (Bkz. Araf:138) ancak cahillikle suçlanmışlardı.

    Putun sığır cinsinden olması Mısırlıların tarım için öküze duydukları ihtiyaç nedeniyle bu hayvanı kutsallaştırmasıyla ilgiliydi. İsrailoğullarının aşağılık kompleksi içinde oldukları açıktır.

  28. 28

    Hz. Harun’un “Ey kardeşim” yerine “Ey anamın oğlu “demesi manidardır. Harun (A.s) bu tercihiyle anasını hatırlatmış ve Musa’nın (A.s) öfkesine engel olmak istemiştir.

  29. 29

    Harun (A.s) savunması ikna etmek için yapılmamış bir mecburiyetten kaynaklanmıştır. Hz. Musa kavmini Harun’a emanet ederken ona “: Halkımın içinde benim yerimi al düzeni sağla ve fesatçıların aklına uyma” Araf:142”

    Demişse de Harun bunu “Ne yap et kamplaşarak kavgalarına izin verme gerisini ben dönünce hallederim” çerçevesinde anlamış olmalıdır. Gerçi put yüzünden bir kamplaşma olmuştur (hepsi sapıtmamışsa tabii) ancak Harun put la ilgili uyarısını yapmış ancak çatışmaya varacak kadar olayın üzerine gitmemiştir.(“İsrailoğullarının arasına ayrılık soktun, sözümü dinlemedin!” demenden korktum) ifadesinin anlamı budur. Şunu da belirtmek gerekir ki, İsrailoğulları Harun’u (a.s) yetkili görmüyorlar asıl olarak Musa’yı (A.s) bekliyorlardı.

  30. 30

    Bu ayetin tefsirinde nakledilen rivayetlere göre “elçi”den maksat, Cebrail, “iz”den maksat da Cebrail’in bindiği hayat atının ayak izleridir. Sâmirî’ atın izinden bir avuç toprak alıp potaya atmıştır ki buzağının böğürmesinin sebebi budur. Fakat bu izahın delili yoktur ve akla yatkın görünmemektedir.

    Ebû Müslim el-İsfahânî’nin yorumuna dayanarak bazı tercümeler şöyledir: “Sâmirî de şöyle karşılık verdi: “Ben onların/İsrailoğulları’nın göremediği bazı şeyleri gördüm. [Yani sana uyan bu kavmin gidişatının doğru bir gidişat olmadığını anladım; soyut bir Allah’a inanmak yerine elle tutulur gözle görülür bir tanrı edinmenin daha gerçekçi olduğunu kavradım]. Gerçi ben elçinin [senin] din anlayışından bir şeyler öğrendim ve fakat onları reddettim. İçimden böyle yapmak geldi” (Mustafa Öztürk)

    Mevdudi” Samirinin konuşmasının kuran tarafından sadece nakledildiğini ancak doğrulanmadığını söyledikten sonra: “...Hz. Musa’nın tepkisi Hz. Musa’nın bunu hile için uydurulmuş bir hikâye olarak kabul ettiğini gösterir. Bu nedenle Hz. Musa Samiri’yi lanetlemiştir” demektedir.

  31. 31

    “Hasta veya tiksinti uyandırman nedeniyle insanlara itici geleceksin”

  32. 32

    Metinde Zürka kelimesi kullanılmıştır. Mücrimlerin yeniden dirildikleri günkü hallerini anlatmaktadır. Kelime “körlük, gözlerin belermesi ve susuzluk” olarak tercüme edilmiştir.

  33. 33

    Mücrimlerin dünyada ne kadar yaşadıklarını hesaplama yarışına girmelerinin bir anlamı olması gerekir. Bu tartışmanın asıl nedeni mazeret bulma çabasıdır. Kimisi “on gün kaldık diyelim” derken akıl hocaları süreyi bir güne indirmeyi önermiştir. Hesap anında süre daha da kısalacaktır “[Duruşma] günü gelip çattığında suçlular, [dünyada] bir saatten fazla kalmadıklarına dair yemin ederler. [“Allah bize biraz daha ömür verseydi iman ederdik.” derler.] Onlar, [dünya hayatında da her zaman] işte böyle [bir bahane bulup] kıvırıyorlardı. (Rum:55)”

  34. 34

    Büyük bir korkuya kapılmanın insan davranışlarına yansıması anlatılmıştır. Hesap gününün dehşetinden insanlar ürkmüş, bir yanlışlık yaparım endişesiyle konuşamayacak ve kımıldayamaz hale gelmiştir.

  35. 35

    Bkz. Necm suresi girişindeki “Şefaat” isimli açıklama.

  36. 36

    “...Kur’an hakkında acele etme” ibaresi klasik yorumcular tarafından Hz. Peygamberin vahyi unutma endişesine bağlanmıştır. Ancak bu izah özel bir konunun Kur’an’a girmesidir ki evrensel bir mesaj da taşımaz. M. Esed bu ibareyi “...Kur’an’ın vahyi sana bütünüyle ulaştırılmadan önce onun hakkında (görüş bildirmekte) tezlik gösterme” şeklinde tercüme etmiştir. Esedin yaklaşımı daha makuldür ancak; görüş bildirmenin “vahyin bütünüyle ulaşmasına bağlanması” nın ucu açıktır. M.Esed “Hitap peygambere olsa da kuran okuyan herkesi ilgilendirir” der ve Kur’an’ı anlamak isteyenin onu bir bütün olarak dikkate almasının ve aceleci yaklaşımlardan kaçınmanın gereğinden bahseder. Kanaatimizce konu sadece kuranla ilgili de değildir. Herhangi bir konuda karar vermeden önce bütün delillere ve beyanlara ulaşmak gerekir. Çünkü insanın ilmi daima yetersizdir “Rabbim ilmimi artır” duası da bunu gösterir.

  37. 37

    “Yeme işine bağlı olarak. Razi”

  38. 38

    “Rahmetine layık gördü”

  39. 39

    Körlük ve görme, gerçeğin karşısında insanın duruşunu anlatan mecazi bir ifadedir. Kur’an’da bu anlamda kullanılır: “Kör ile gören bir olmaz. Fatır:19”, Mümin:58, Rad:16, Hud:24, Enam:50,

    Kur’an’ın üzerinde durduğu körlük gözlerin körlüğü değil gönüllerin körlüğüdür:” Gözler kör olmaz gönüller kör olur. Hac:46” “Bu dünyada kör olan kimse ahirette de kördür. (Isra:72)” Kör olarak haşredilmeyi bu çerçevede anlamak gerekir. “Rabbim! Beni niçin kör olarak haşrettin? Oysa ben, hakikatte görüyordum” ifadesi “Ben dünyada müminlerin arasındaydım şimdi niçin kafirlere yapılan muameleye tabi tutuluyorum” demektir. Allah durumuna itiraz eden bu münafıklara bir bakıma şöyle demiştir: “Her şeyi biliyordun ama bilmiyormuş gibi davranıyordun” Ayrıca bkz. Isra: 72 ve ilgili dipnot.

  40. 40

    “İsraf herhangi bir işte haddi aşmaktır Razi”. İsraf burada kör olarak haşredilme nedeni olarak gelmiştir”.Merartü biküm fesariftukum /size uğradım fakat sizi görmezden geldim” sariftukum sözü cehiltukum şeklinde yorumlanmıştır(.Razi)

  41. 41

    Sabr-ı cemil için Bkz. Mearic suresi: 5 ve ilgili dipnot.

  42. 42

    Ayetin namaz vakitleriyle ilgili olduğu düşünülmüş ancak beş vaktin metindeki karşılıklarında ihtilaf edilmiştir. Bize göre “Güneşin doğuşu ve batışından önce” ibaresi sabah ve akşam namazlarına işarettir. Akşam güneşin batışından sonra olsa da sabah namazının vakti ile akşamım vakti ortamın aydınlığı bakımından eşittir.”Gecenin bazı saatleri” yatsı, gündüzün iki yakası ile de öğle ve ikindi kastedilmiştir.