19Meryem Suresi
98 ayet · 22 açıklama
Bismillâhirrahmânirrahîm
Kâf Hâ Yâ Ayn Sâd.
[Bu ayetler] Rabbinin, Zekeriya kuluna gösterdiği rahmetin hatırlanması içindir.
Hani o bir zaman gizlice Rabbine dua etmişti.
Şöyle demişti: “Rabbim! Doğrusu kemiklerim gevşedi. Saçım sakalım ağardı.[Şimdiye kadar] sana yaptığım dualarda hiç eli boş dönmedim.
Doğrusu ben, benden sonra yerime geçecek yakınlarımdan dolayı endişeliyim. Karım da kısırdır. Öyleyse bana katından bir veli (evlat) bahşet.
O hem bana hem de Yâkub hanedanına mirasçı1 olsun. Rabbim o yanı zamanda rızana lâyık bir insan olsun.”
“Ey Zekeriya! Biz sana adını daha önce hiç kimseye nasip etmediğimiz Yahya adında bir oğlul müjdeliyoruz.”
Dedi ki: “Rabbim! Karım kısırken ben de yaşlılığın son çağına dayanmışken çocuğum nasıl olacak?”2
[Melek] dedi ki: “Bu böyledir [Rabbin bu hususta] diyor ki: “Benim açımdan bu çok kolaydır. Nitekim daha önce, ortada hiçbir şey yokken seni de yaratmıştım.”
Zekeriya:” Rabbim! Bana bir işaret ver.” dedi. Allah: “Senin işaretin, sapasağlam olduğun halde üç gün3 [boyunca] insanlarla konuşamamandır” buyurdu.
Bunun üzerine Zekeriya mihraptan halkının karşısına çıkıp sabah akşam tespihte bulunmalarını işaret etti.4
[Yahya dünyaya gelince ona] “Ey Yahya! Kitaba tüm gücünle sarıl!”[dedik]. Zira daha çocukken ona bilgelik vermiştik.
Ayrıca ona katımızdan hassas ve temiz [bir kalp nasip etmiştik] O daima takva üzereydi.
Ana babasına çok iyi davranırdı. Asi bir zorba değildi.
Doğduğu gün, öleceği gün ve yeniden dirilip kaldırılacağı gün ona selâm olsun!
Kitap’ta Meryem’i de an. Hani o, ailesinden ayrılmış ve doğu istikametinde bir yere çekilerek onlarla arasına bir perde çekmiş (gözlerden ırak yaşıyordu) Derken kendisine ruhumuzu gönderdik. Ruhumuz ona düzgün bir insan şeklinde göründü.
Meryem dedi ki: “Senden, Rahman’a sığınıyorum Eğer Allah’tan korkuyorsan [bana dokunmazsın]
Şöyle cevap verdi: “Ben ancak Rabbinin elçisiyim. Sana sadece temiz bir çocuk bağışlamak için geldim”.
Meryem dedi ki: “Bana bir insan eli değmediği halde yahut iffetsiz bir kadın olmadığım hâlde, nasıl çocuğum olabilir?”
[Melek] şöyle dedi: “Bu böyledir [Rabbin bu hususta] diyor ki: “Benim açımdan bu çok kolaydır. Onu insanlar için bir alâmet ve tarafımızdan bir rahmet [vesilesi] yapacağız. Bunun kararı zaten [çoktan] verilmiştir.
Nihayet Meryem çocuğu yüklenmiş olarak uzak bir yere çekildi.
Doğum sancısı [tutunmak için] onu bir hurma ağacına yöneltti. Dedi ki: “Keşke bundan önce ölmüş ve tamamen unutulmuş birisi olsaydım”
Aşağısından ona şöyle seslendi: “Üzülme! Rabbin senin alt yanında bir su arkı vücuda getirmiştir.
Hurma dalını kendine doğru silkele! Üzerine taze ve olgun hurmalar dökülsün.
Ye, iç. Gözün aydın olsun! Eğer insanlardan birini görürsen de ki: “Bugün insanların hiçbiriyle konuşmuyorum; çünkü ben Rahman’a oruç adadım.”
Biraz sonra kucağındaki çocukla kavminin yanına vardı. Şöyle dediler: “Ey Meryem ne garip bir şeyle geldin”
“Ey Harun’un kız kardeşi! Baban kötü bir adam değildi; annen de iffetsiz değildi.”
Bunun üzerine Meryem çocuğa işaret etti. “Beşikteki bir bebekle nasıl konuşacağız ki?” dediler.
Bebek şöyle konuştu: “Ben, Allah’ın kuluyum. O bana Kitap verdi ve beni peygamber olarak görevlendirdi.
Nerede olursam olayım beni mübarek kıldı; Yaşadığım sürece bana namaz kılmayı ve zekât vermeyi tavsiye etti.
Beni annesine karşı iyi davranan birisi olarak yarattı. Beni asi bir zorba yapmadı.
Doğduğum gün, öleceğim gün ve yeniden dirilip kaldırılacağım gün bana selâm olsun!”
Hakkında tartışıp durdukları Meryem oğlu İsa olayında sözün doğrusu işte budur.
Allah’ın evlat edinmesi mümkün değildir.5 O, böyle şeylerin tamamen üstündedir. Bir şeyin olmasını istediği zaman ona sadece ol der o da hemen olur.
[İsa daima şöyle demişti]6: Gerçek şu ki, benim de Rabbin sizin de Rabbiniz [sadece] Allah’tır. Öyleyse [yalnız] O’na kulluk edin ki doğru yol işte budur.
Fakat mezhepler yine de aralarında ihtilaf edip dururlar. Büyük güne şahit oldukları zaman vay kâfirlerin haline!
Huzurumuza geldikleri gün [gerçeği] nasıl da duyacak ve görecekler.7 Lakin [bunun bir yararı olmayacak] zalimler o gün dalalet içinde kalacaklardır.8
Her işin hükme bağlanacağı ve büyük pişmanlıkların yaşanacağı [işte o kıyamet] günü hakkında onları uyar.[Fakat bil ki] onlar işin farkında değildirler ve [bir pişmanlık yaşayacaklarına da] inanmazlar.
Sonuçta yeryüzünün ve onun üzerindekilerin mirasçısı biz olacağız. Çünkü [herkes gibi] onlar da bize dönecekler.
Kitapta İbrahim’i de hatırla. Gerçek şu ki o sıddık ve bir peygamberdi.
Bir zamanlar babasına şöyle demişti: “Babacığım! Duymayan, görmeyen ve sana hiçbir fayda sağlamayan bir şeye niçin tapıyorsun?”
“Babacığım, gerçek şu ki, sana gelmeyen bir ilim bana gelmiş bulunuyor. O halde bana tabi ol ki seni doğru bir yola ulaştırayım.
Babacığım![Gel şu] şeytana tapma! Çünkü şeytan Rahman’a isyan halindedir.
Babacığım! Doğrusu şu ki Rahmân’dan sana bir azab dokunur da şeytanla dost olursun diyen endişe ediyorum.”
Şöyle karşılık verdi: “Ey İbrahim, demek sen benim tanrılarımdan hoşlanmıyorsun öyle mi? Eğer bu tutumuna bir son vermezsen, seni mutlaka taşa tutarım.9 Artık bir süre benden uzak dursan iyi olur!”
Dedi ki: “Sana selam olsun! Rabbimden senin için mağfiret dileyeceğim, çünkü O bana karşı hep lütufkâr olmuştur.
Sizden de, Allah’ dışında taptıklarınızdan da tamamen uzaklaşıyor ve yalnızca Rabbime yalvarıyorum. Umarım ki duam sonuçsuz kalmaz.”
İşte böylece, onlardan ve onların Allah’ı bırakıp taptıkları şeylerden uzaklaşınca, o’na İshak’ı ve Yakup’u bağışladık ve bunların ikisini de peygamber yaptık.
Ayrıca onlara rahmetimizden ihsanlarda bulunduk ve onlara yüksek bir doğruluk dili10 bahşettik.
Kitapta Mûsâ’yı da hatırla. Gerçekten de o muhlisti, Resul ve bir Peygamberdi.
Ona Tûr’un sağ yamacından seslenmiş ve özel konuşmak için (kendimize) yaklaştırmıştık.
Yine rahmetimizin sonucu olarak [kendi isteği üzerine] ona kardeşi Harun’u peygamber olarak hediye etmiştik.
Kitapta İsmaili de hatırla. Doğrusu o sözüne sadıktı, Resul ve bir Peygamberdi.
O halkına namazı ve zekâtı emrederdi. O Rabbinin rızasını kazanmış biriydi.
Kitapta İdris’i de hatırla. Doğrusu o sıddık ve bir peygamberdi.
Biz onu yüce bir makama çıkartmıştık...
İşte bunlar, Allah’ın nimet verdiği peygamberlerden bazıları... Âdem’in ve Nûh ile birlikte [gemide] taşıdıklarımızın soyundan gelenler... İbrahim’in ve Yakup’un soyundan gelenler... Doğru yolu gösterip seçtiklerimiz... Kendilerine Rahman’ın ayetleri okunduğu zaman secdeye kapanan ve ağlayanlar...
Ancak onların arkasından namazı boş veren,11 şehvet ve dünyevî tutkularının peşine düşen bir nesil geldi ki nitekim onlar fazla geçmeden azaba yakalanacaklardı.12
Ancak tevbe ederek iman eden ve salih amel işleyenler müstesna, çünkü Onlar hiçbir zulme maruz kalmadan (en ufak bir hak ihlali ile karşılaşmadan) Cennete gireceklerdir.
Rahman’ın kullarına gaybi olarak13 söz verdiği Adn cennetlerine... Zira onun sözü mutlaka yerine gelecektir.
Orada boş laf duymayacak sadece “selâm!” duyacaklardır. Ayrıca sabah akşam rızıkları da hazır olacaktır.
Takvâ sahibi kullarımızı mirasçı yaptığımız cennet işte budur.
[Melekler onlara şöyle diyecektir]14: “Biz ancak Rabbinin emriyle ineriz, önümüzdeki ardımızdaki (geçmiş ve gelecek) ve bunların arasında bulunan her şey onundur.[Rabbin verdiği sözü] unutacak değildir.”
[Çünkü O] Göklerin ve yerin ve bunların arasında bulunan her şeyin rabbidir. Öyleyse, yalnız O’na ibadet et ve ibadetinde sabırlı ol. O isimde birini (Onun sıfatlarına sahip bir başkasını) daha tanıyor musun?
İnsan yine de sorar:” Öldükten sonra tekrar dirilip çıkacak mıyım?”
“Bu adam daha önce ortada hiçbir şey yokken kendisini nasıl yarattığımızı hiç düşünmez mi?”
Rabbine yemin olsun ki, onları da şeytanları da mutlaka bir araya toplayacak sonra da onları kesinlikle cehennemin çevresinde diz üstü hazır bekleteceğiz.
Sonra her topluluktan, Rahmân’a isyanda başı çekenleri çekip ayıracağız. [yakasından tutup öne çıkaracağız]
Nihayet cehenneme boylamayı en çok kim hak etmiş muhakkak ki onu da en iyi biz biliriz.
“[Ey Rahmana isyan eden kâfirler!] Sizden hiç kimse yoktur ki oraya (cehenneme) varmasın”.15 Bu, Rabbin açısında karara bağlanmış bir hükümdür.
Sonra, takva sahiplerini [cehennem endişesinden tamamen] kurtarırız fakat zalimleri diz üstü çökmüş olarak [öylece] bırakırız.
Çünkü ayetlerimiz açıkça okunduğunda inkâr edenler, iman edenlere: “İki topluluktan hangimizin makamı daha iyi, meclisi daha seçkin?” diyorlar.
Oysa Biz onlardan önce, malı makamı ve görünümü daha seçkin nice nesilleri helâk etmiştik.
De ki: “Yolunu şaşırmış birinin Rahman [bu dünyada] vaat ettiği azaba16 yahut saatin kopmasına kadar ömrünü uzatsa (mühlet verse) [bundan ne çıkar?]. Kimin makamı kötüymüş, kimin taraftarı daha zayıfmış işte o zaman anlayacaklar.
Allah, hidayeti kabul edenlere, daha çok hidayet verir. Kalıcı iyilik [yapanlar] Rabbin nezdinde sevapça (itibar açısından) daha hayırlı bir noktadadırlar ve [alacakları] karşılık ise daha iyidir.
“Mal da evlat da [tabii ki] bana verilecek” diyen [şu] kâfiri görüyor musun?
O gaybı mı biliyormuş yoksa Rahman katından kendisine bir söz mü verilmiş?
Asla! Onun bu dediğini [bir kenara] yazacağız ve azabının üstüne azap katacağız.
Sözünü ettiği şeyler ise Bize kalacak ve o yapayalnız olarak huzurumuza gelecek.
Onlar, kendilerine itibar sağlasın diye Allah’tan başka tanrılar edindiler.
Asla! [kıyamet günü o tanrılar] bunların kulluğunu reddedecekler ve kendilerine düşman olacaklardır.17
Devamlı kışkırtıp duran şeytanları, kâfirlerin üzerine saldığımızı görmüyor musun?
O halde acele etme. Biz onların (günlerini) bir bir sayıyoruz.
Takva sahiplerini saygın devlet elçileri18 gibi Rahman’ın huzurunda toplayacağımız gün, günahkârları da susamış [hayvanların gibi] cehenneme süreceğiz.
[O gün] Rahman’dan, söz almış (Allah ile yaptığı sözleşmeye bağlı kalarak hayat sürmüş) olanın dışında hiç kimse şefaate nail olmaz.
Yine de: “Rahman çocuk edindi” diyorlar.
“Emin olun ki fena bir seda19 çıkardınız.”
Bu yüzden gökler neredeyse baştan ayağa çatlayacak, yer yarılacak ve dağlar yıkılıp göçecek.
Rahman’a çocuk isnadı [öyle mi?]
Oysa Rahman’a çocuk isnat etmek akıl karı değildir.
Çünkü göklerde ve yerde kim varsa Rahman’ın huzuruna ancak onun bir kulu olarak gelecektir.
Emin olun ki O, bunların hepsinin hesabını çıkarmış ve tek tek saymıştır.20
Ve hepsi de Kıyamet günü O’nun huzuruna fert olarak21 çıkacaktır.
İman edip salih ameller işleyenlere gelince, Rahman onlara sevgisini gösterecektir.
Takva sahiplerini müjdelemen ve inatçı bir toplumu uyarman için Kur’an’ı senin konuştuğun dilde ve kolay anlaşılır bir üslupta indirdik.
Zira Biz onlardan önce nice [inatçı] nesli helâk ettik.[Şimdi] Onların [vaktiyle buralarda yaşadığını] hissedebiliyor musun22 yahut onlardan bir fısıltı (Onlardan bahseden tek bir kelime) olsun duyabiliyor musunuz?
Açıklamalar
- 1
“Hak yolun önderliğine”
- 2
Zekeriya (A.s) hem çocuk istemiş hem de “çocuğum nasıl olacak” demiştir. Bu şaşırmadan kaynaklanan bir soru değil meraktan kaynaklanan bir sorudur. Çevirimiz bu ayrıntıyı yansıtacak şekilde yapılmıştır.
- 3
Metinde “gece” geçmektedir ancak Arap dilinde gün, leyl (gece) ile ifade edilmektedir.
- 4
Konu luka incilinde şöyle anlatılmaktadır: “5. Yahudiye Kralı Hirodes zamanında, Aviya bölüğünden Zekeriya adında bir kâhin vardı. Harun soyundan gelen karısının adı ise Elizabet’ti. 6. Her ikisi de Tanrı’nın gözünde doğru kişilerdi, Rab’bin bütün buyruk ve kurallarına eksiksizce uyarlardı. 7. Elizabet kısır olduğu için çocukları olmuyordu. İkisinin de yaşı ilerlemişti. 8. Zekeriya, hizmet sırasının kendi bölüğünde olduğu bir gün, Tanrı’nın önünde kâhinlik görevini yerine getiriyordu. 9. Kâhinlik geleneği uyarınca Rab’bin Tapınağı’na girip buhur yakma görevi kurayla ona verilmişti. 10. Buhur yakma saatinde bütün halk topluluğu dışarıda dua ediyordu. 11. Bu sırada, Rab’bin bir meleği buhur sunağının sağında durup Zekeriya’ya göründü. 12. Zekeriya onu görünce şaşırdı, korkuya kapıldı. 13. Melek, “Korkma, Zekeriya” dedi, “Duan kabul edildi. Karın Elizabet sana bir oğul doğuracak, adını Yahya koyacaksın. 14. Sevinip coşacaksın. Birçokları da onun doğumuna sevinecek. 15. O, Rab’bin gözünde büyük olacak. Hiç şarap ve içki içmeyecek; daha annesinin rahmindeyken Kutsal Ruh’la dolacak. 16. İsrailoğulları’n dan birçoğunu, Tanrıları Rab’be döndürecek. 17. Babaların yüreklerini çocuklarına döndürmek, söz dinlemeyenleri doğru kişilerin anlayışına yöneltmek ve Rab için hazırlanmış bir halk yetiştirmek üzere, İlyas’ın ruhu ve gücüyle Rab’bin önünden gidecektir.” 18. Zekeriya meleğe, “Bundan nasıl emin olabilirim?” dedi. “Çünkü ben yaşlandım, karımın da yaşı ilerledi.” 19. Melek ona şöyle karşılık verdi: “Ben Tanrı’nın huzurunda duran Cebrail’im. Seninle konuşmak ve bu müjdeyi sana bildirmek için gönderildim. 20. İşte, belirlenen zamanda yerine gelecek olan sözlerime inanmadığın için dilin tutulacak, bunların gerçekleşeceği güne dek konuşamayacaksın.” 21. Zekeriya’yı bekleyen halk, onun tapınakta bu kadar uzun süre kalmasına şaştı. 22. Zekeriya ise dışarı çıktığında onlarla konuşamadı. O zaman tapınakta bir görüm gördüğünü anladılar. Kendisi onlara işaretler yapıyor, ama konuşamıyordu.”
- 5
Bkz. Zümer:4 ve ilgili açıklama
- 6
Bkz: Al-i İmran:51, Zuhruf:64.
- 7
“Şimdi oralı olmuyorlar ama”
- 8
Bkz. Maide:116-119
- 9
“Sana her türlü kötülüğüm dokunabilir”
- 10
“lisane sidkin aliyya” deyimini M. Esed çevirisinde “doğru olanı (başkalarına) ulaştırmak için üstün bir anlatım gücü” şeklindedir. Diğer bir anlatımı ise, “Dillerde iyi anılmalarını sağladık” şeklindedir.
- 11
Bkz. Cuma suresi girişinde “Namaz dinin direğidir” isimli açıklama.
- 12
” Fe sevfe yelkavne ğayya.” “Gayya kuyusunu boylayacaklardır. Elmalı” “Yakında tam bir düş kırıklığıyla karşılaşacaklar. M.Esed” “Azgınlıklarının cezasını bulacaklardır. C. Yıldırım”
Bağlam dikkate alındığında bu ibare- ahiret azabı ayrı- “fazla geçmeden daha dünyada gazaba uğradılar” anlamındadır.
- 13
.”Allah’ın sözünden başka ortada hiçbir delil olmadan” Gayb cennetin sıfatı değil vaadin sıfatıdır. Ayrıca bkz. Mülk suresi girişindeki “Gayba iman” isimli açıklama.
- 14
Vefatları esnasında (Nahl:32)ve cennete girdikleri zaman (Zumer:73)
- 15
“Sizden hiç kimse yoktur ki...” Burada muhatap doğrudan kâfirlerdir. Bu ibareyle ilgili olarak “Mümin- kâfir bütün insanlar bir şekilde cehenneme uğrayacaktır.” şeklinde şöhret bulmuş yorumlar, Kur’an’ın takva sahipleri hakkında benimsediği üslupla uyuşmaz.
- 16
“Müminler karşısında bozguna uğratmak gibi”
- 17
Bkz Ahkaf:6
- 18
Vefd “Devlet başkanlarına gönderilen elçiler için kullanılan bir fiildir. Ragıp”
- 19
“Idd” Devenin yorgunluktan inleyip böğürmesidir. Ragıp”
- 20
Zımnen “Hiçbir şeyi gözünden kaçırmış değildir”
- 21
“Ameli dışında hiçbir ayrıcalığa sahip olmadan”
- 22
“...Sanki orada hiç yaşamamışlar...”Araf:92, Hud:68,95