18Kehf Suresi

110 ayet · 32 açıklama

Bismillâhirrahmânirrahîm

İçinde herhangi bir tutarsızlık bulunmayan bu kitabı kulu [Muhammed’e] indiren Allah her türlü övgüye layıktır.

Onu tutarlı bir kitap olarak, katından gelecek şiddetli bir azaba karşı insanları uyarman, salih amelde bulunan müminleri güzel bir mükâfatla sonsuz bir durak yerinde kalacaklarını müjdelemen için indirmiştir.

Ayrıca “Allah evlât edindi” diyenleri de korkutman için indirmiştir.

Hâlbuki bu konuda ne kendileri ne de ataları herhangi bir ilme sahip değildirler. Ağızlarından çıkan şu laf ne kadarda ağır bir laf! Onlar başka değil sadece yalan söylüyorlar.

Bu söze inanmıyorlar diye yine de sen, arkalarından kendini yiyip bitirecek misin?

Gerçek şu ki, yeryüzünde bulunan şeyleri onun bir süsü1 yaptık ki böylece onları (insanları) sınayalım.2

Şu da var ki yeryüzünü baştan ayağa kuru bir toprak haline getirebilmekteyiz.

Sen yoksa Ashab-ı Kehf' ve Rakim’in3 şaşılacak mucizelerimizden biri olduğunu mu düşünüyorsun?

Gençler mağaraya sığındıklarında şöyle dua ettiler: “Rabbimiz bize katından bir rahmet ver4 ve işimizde (yaşadığımız şu olayda) rüştümüzü kolaylaştır.5

Biz de bunun üzerine mağarada onların kulaklarını yıllarca (dış dünyaya) kapattık.

Sonra onları uyandırdık ki, iki guruptan6 hangisinin daha iyi muhasebe yapacağını7 bilelim. (ortaya koyalım)

İşte sana onların hikâyesini tüm gerçekliğiyle anlatıyoruz: Onlar Rablerine inanmış yiğitlerdi. Ayağa kalkıp da: “Rabbimiz göklerin ve yerin Rabbidir, Biz O’ndan başkasına asla yalvarmayız, zira o zaman saçma bir laf söylemiş oluruz.”Diye konuştuklarında biz onların hidayetine hidayet katmış ve yüreklerine güç vermiştik.

“Şu bizim kavmimiz tuttular Allah’tan başka birtakım tanrılara inandılar. İkna edici apaçık delillere sahip olmaları gerekmez miydi? Allah’a iftira atandan8 daha zalim kim olabilir?”

[Nihayet aralarından birisi dedi ki]: “Mademki onlardan ve Allah’ı bir tarafa bırakarak ibadet ettiği şeylerden tamamen uzaklaştık o halde mağaraya iltica edelim [ki belki böylece] Rabbimiz rahmetini bize kadar yayar (ulaştırır) ve çıktığımız bu yolda desteğini elde etmek kolaylaşır (desteğinin yolu açılır)

(Şayet orada olsaydın) güneşin doğarken mağaralarının sağ yanına uğrayıp geçtiğini, batarken de sol yandan makaslayıp gittiğini9 ve onların, mağaranın geniş bir boşluğunda bulunduklarını görürdün. Bu, Allah’ın ayetlerindendir. Allah, kime hidayet ederse işte o, doğru yolu bulmuştur, kimi de şaşırtırsa, artık ona akıl yolunu gösterecek bir dost bulunmaz.

Uykuda oldukları halde sen onları uyanık sanırdın. Onları bir sağa bir sola çeviriyorduk. Köpekleri de mağaranın girişinde ön ayaklarını yaymış yatıyordu. Bu manzarayı görecek olsaydın arkanı dönüp kaçardın ve için korkuyla dolardı.

Derken günü gelince onları uyandırdık. Birbirlerine sormaya başladılar. İçlerinden biri arkadaşlarına: “Burada acaba ne kadar kaldık?” diye sordu. Arkadaşları “Bir gün ya da daha az bir süre kaldık” diye cevap verdiler. Arkasından dediler ki; “Ne kadar kaldığımızı en iyi Allah bilir. Şimdi şu gümüş para ile birimiz şehre insin ve temiz yiyeceği kimin sattığına bakıp birazını da getirsin; fakat dikkatli olsun burada olduğunuzu asla kimseye sezdirmesin.

Çünkü şayet durumumuz ortaya çıkarsa bizi ya taşa tutarlar (linç ederler) veya kendi dinlerine döndürürler ki işte o zaman ebediyen kendimizi kurtaramayız.”

İşte böyle bir yolla onların bulunmalarını sağladık ki insanlar – bu konuyu tartışırken-10 bilsinler ki Allah’ın vaadi haktır ve saatin gelip çatacağına asla şüphe yoktur. [Mağarayı bulanların bir kısmı] şöyle dedi:” Durumlarını en iyi Allah bilir, siz en iyisi onların üstüne bir bina yapın,11 “Görüşleri ağır basanlar ise: “Üzerlerine mutlaka bir mescit yapacağız” dediler.12

Şimdi bazıları gayb hakkında atıp tutarak: “Onlar üç kişiydiler, dördüncü de köpekleriydi.” Bazısı da: “Yok beş kişiydiler, altıncı da köpekleriydi.” Kimileri de: “Hayır, onlar yedi kişi olup sekizincileri de köpekleriydi.” diyecekler De ki: “sayılarını tam olarak Rabbim bilir.” [Zaten bu konuda] bir avuç insan dışında kimsenin malumatı yoktur. Öyleyse, görünenin dışında13 onlarla ilgili herhangi bir tartışmaya girme ve bu konuda [ileri geri konuşanlardan] bir fikir isteme.14

Sakın hiçbir şey için “Ben bunu yarın mutlaka yaparım” deme.

“İnşallah yaparım” de. Şayet unutursan Rabbini hatırla ve de ki:” “Umarım Rabbim beni, doğruya daha yakın bir yola15 ulaştırır.

[Kimisi]: “Mağaralarında onlar üç yüz yıl kaldılar.”[Derken kimi de bu süreye] Dokuz yıl daha ilâve ettiler.

De ki: “Ne kadar kaldıklarını en iyi Allah bilir. Göklerin ve yerin gayb bilgisi O’nun elindedir. O ne muhteşem bir gören ve ne müthiş bir duyandır. Sizden hiç kimse O’nun dışında bir veli bulamayacaksınız ve O hükmüne hiç kimseyi ortak etmeyecektir.”

Rabbinin Kitabı’ndan sana vahyedileni oku. Onun kelimelerini16 değiştirebilecek hiç kimse yoktur. O’ndan başka bir sığınak da bulamazsın.

Sabah akşam O’nun rızasını hesaplayarak Rablerine sabırla yalvaranlarla birlikte sen de sabırla yalvar. Dünya hayatının cazibelerini tercih ederek gözünü onlardan ayırma. Bizi hatırlamasını kalbinden çıkardığımız, tutkularının esiri ve işi hep aşırı gitmek olan kimsenin isteklerine ise boyun eğme.

Ve de ki: “[Artık] Rabbinizden Hak gelmiştir. İsteyen inanır isteyen inkâr eder.” Ancak şu var ki Biz zalimler için, alevinin perdeleri onları çepeçevre kuşatacak olan bir ateş hazırlamış bulunuyoruz. Orada yardım için şayet bir talepleri olursa, yüzlerini haşlayan erimiş yağ posası gibi bir su ile onlara yardım edilir. Ne fena bir içecek ve ne fena bir muamele yeri!

Fakat iman edip salih amel işleyenlere gelince, elbette biz böylesi güzel iş yapanların ecrini zayi etmeyiz.

Altından ırmaklar akanı Adn cennetleri onlarındır. Orada altın bileziklerle süslenecekler, ince ve kalın ipekten yeşil giysiler giyip gelin divanı üzerine kurulacaklardır. Ne güzel bir karşılık ve ne güzel bir muamele yeri!

Onlara, şu iki adamın durumunu misal ver: Bunlardan birine iki üzüm bağı vermiş ve iki bağın etrafını da hurmalarla çevrelemişiz. Aralarında da ekili bir alan var.

Her iki bağ da meyvesini veriyor ve hiçbir eksilme olmuyor. Çünkü İkisinin ortasından da bir nehir (bol sular) akıtmışız.

Adamın[bol] mahsulleri var.[Ama bir gün dönüp] arkadaşına şöyle dedi:” Benim malım senden çok, adam sayısı açısından da daha güçlüyüm”

(Bu duygular içinde) kendisine haksızlık yaparak bahçesine girdi ve şöyle dedi: “Bir gün buranın yok olacağını hiç sanmıyorum.

Saatin kopacağını da hiç sanmıyorum.[Kopup da] Rabbime dönsem bile akıbetim kesinlikle bundan daha iyi olur.”

Karşılıklı konuştuğu arkadaşı ona söyle cevap verdi: “Seni önce topraktan, sonra nutfeden yaratan, daha sonra da sana insan şeklini veren Allah’ı inkâr mı ediyorsun?

Lakin bana gelince, O Allah benim Rabbimdir ve ben Rabbime hiç kimseyi ortak koşmam.

Bahçene girdiğin zaman 'Maşallah, lâ kuvvete illâ billah' deseydin ya! Mademki malımı ve evlâdımı az buluyorsun.

Kim bilir belki Rabbim bana senin bahçenden daha iyisini verir. Senin bahçeni de gökten bir afet indirerek verimsiz kaypak bir araziye çevirir.

Yahut suyu çekilir de bir daha asla geri getiremezsin”

Derken [çok geçmeden] onun bütün serveti harap oldu. Adam çökmüş çit ve çardaklarına bakıp boşa giden emeğine yanarak şöyle dedi: “Keşke Rabbime hiç kimseyi ortak koşmasaydım.”17

Allah’a rağmen artık ona yardım edecek bir topluluk18 bulunamazdı [adamları ona yardım edemezdi] [Kıyamet günü ise Allah’ın azabından] kendini kurtaran herhangi bir kimsesi de olmayacak.19

İşte böyle durumlarda velayet (himaye) ancak Allah için bir haktır. (sadece Allah himaye edebilir) O mükâfatın da cezanın da en uygununu verir.

Onlara dünya hayatı için şu örneği ver: Gökten indirdiğimiz yağmurla yeryüzünün bitkileri boy verip birbirine karışıyor sonra da bütün bu canlılık rüzgârların savurduğu kuru bir çöp haline geliyor.[Böyledir] çünkü Allah’ın her şeye gücü yeter.

Mallar ve çocuklar bu dünya hayatının süsüdür. Baki kalacak olan salih ameller ise, ister mükâfat için olsun ister ümit beslemek için olsun Rabbinin nezdinde daha hayırlıdır.

Dağları sürüp kaldırdığımız ve yeri bariz bir şekilde20 göreceğin günü bir düşün! Biz insanları o gün [mahşerde] toplarız ve hiçbirini ihmal etmeyiz.

Hepsi saf saf Rabbinin huzuruna çıkarılır: “İşte, birincisinde sizi nasıl yaratmışsak şimdi aynı şekilde (yapayalnız olarak) huzurumuza geldiniz. Oysa böyle bir buluşmanın gerçekleşeceğine hiç ihtimal vermemiştiniz”

Artık kitap ortaya konmuştur: Suçluların, onun içeriğinden dolayı korkuya kapıldıklarını görürsün “Vay halimize!” derler, “Bu nasıl bir kitapmış ki küçük büyük dememiş ne varsa sayıp dökmüş!” Böylece yaptıklarını hazır olarak yanlarında bulurlar; çünkü Rabbin hiç kimseye haksızlık yapmaz.

Hani biz meleklere: Âdem’e secde edin, demiştik de İblis hariç hemen secde etmişlerdi. O cinlerdendi ve Rabbinin emrinin dışarı çıktı. [Ey Adem oğulları] Şimdi siz beni bırakıp da onu ve zürriyetini üstelik onlar sizin düşmanınızken kendinize dost mu tutacaksınız? Zalimler için bu ne fena bir mübadele!

Ben onları göklerin ve yerin yaratılışına şahit tutmadığım gibi kendi yaratılışlarına bile şahit tutmadım. Yoldan çıkaranları destekçi tutacak da değilim.

“Ortaklarım olduğunu ileri sürdüğünüz tanrıları şimdi yardıma çağırın bakalım!” diye seslenildiği O günü (bir düşün!) Çağırırlar ancak bir cevap alamazlar. Çünkü aralarına aşılmaz bir uçurum koymuşuzdur.

Suçlular ateşi görünce onun içine düşeceklerini anlayacaklar fakat bir kaçış yolu bulamayacaklardır.

Doğrusu Biz bu Kur’an’da insanlar için her türlü misali çeşitli biçimlerde ortaya koyduk. Ne var ki insan tartışmaya her şeyden daha düşkündür.21

Kendilerine hidayet (gerçeğin kanıtları) geldikten sonra yine de insanların iman etmelerini ve Rablerinden mağfiret dilemelerine engelleyen şey öncekilerinin başına gelenlerin kendi başlarına da gelmesini yahut göz göre azabın kendilerini bulmasını istemekten başka nedir ki?

Biz, peygamberleri sadece müjdeci ve uyarıcı olarak göndeririz. Kâfirler ise, hakkı batıl iddialarıyla çürütmek için mücadele ederler. Ayetlerimizi ve yapılan uyarıları ise alaya alırlar.

Kendisine Rabbinin ayetleri hatırlatıldığı zaman ona arkasını dönenden ve kendi eliyle işlediği [günahları] unutandan daha zalim kim olabilir? Biz onların kalplerine bir kapak kulaklarına ise bir ağırlık koyduk. Artık sen onları doğru yola çağırsan da [bir faydası olmaz] ebediyen doğru yola gelmeyeceklerdir.

Rabbin Gafurdur ve rahmeti boldur. Eğer işledikleri suçlar nedeniyle onları [anında] cezalandıracak olsaydı, azabı hemen gönderirdi. Fakat onlara verilmiş bir vade vardır ki vadeleri dolduğunda [işte o zaman] Allah’a rağmen kaçıp sığınacak hiçbir yer bulamayacaklardır.

İşte zulüm yaparken helak ettiğimiz beldeler. Onları helak etmeden önce de belli bir vade tanımıştık.

Hani bir zamanlar Musa, yardımcısına şöyle demişti: “İki denizin birleştiği yere varıncaya kadar durmadan gideceğim bu yolculuk yıllarca sürse bile.”

Fakat iki denizin birleştiği yere varınca balıklarını unuttular. Balık denize atlayıp yolunu bulmuştu.

Oradan ayrıldıktan sonra Musa, yardımcısına: “Öğle yemeğimizi getir [de yiyelim zira] bu yolculuk bizi çok yordu” dedi.

“Şu işe bak!” dedi. “O kayanın yanında dinlendiğimiz esnada balığın kaçtığını [sana söylemeyi] unuttum, bunu bana şeytan unutturmuş olmalı! Oysa balık şaşılacak bir biçimde yolunu bulup gitmişti.

Musa: “İşte aradığımız da buydu ya” dedi. Hemen geldikleri yoldan kendi izlerini sürerek geri döndüler.

Derken [oraya vardıklarında] katımızdan kendisine rahmet verdiğimiz ve ilim öğrettiğimiz kullarımızdan biriyle karşılaştılar.22

Musa ona dedi ki: “Sana öğretilen ve akıl yolunu gösteren ilimden bana da öğretmen için sana tabi olabilir miyim?

Şöyle cevap verdi: “Gerçek bu ya sen bana katlanamazsın.

İç yüzünü kavrayamadığın bir olaya nasıl katlanacaksın ki?”

Musa: “İnşallah benim sabırlı biri olduğumu göreceksin. Senin yaptığın hiçbir işe itiraz etmeyeceğim”

Şöyle cevap verdi: “Şayet benimle gelmek istiyorsan ben sana açıklamadığım sürece bana hiçbir şey sormayacaksın.”

Sonuç itibariyle yola koyuldular. Nihayet bir gemiye bindiklerinde [o adam tuttu] gemide bir delik açtı. Musa: “İçindekileri boğmak için mi onu deldin? Vallahi fena bir iş yaptın” dedi.

Şöyle karşılık verdi:” Ben sana bana katlanamazsın dememiş miydim?”

Musa: “Kendimi kaybettiğim için [lütfen] beni paylama ve işi yokuşa sürme (anlaşmamızı zora sokma)

Yeniden yola koyuldular. Yolda yeni yetme bir delikanlıya rastladılar. Adam hemen onu öldürdü. Musa: “Bir başka canın karşılığı olmadığı halde masum bir cana nasıl kıyarsın? Vallahi sen çok korkunç bir iş yaptın” diye çıkıştı.

Adam:” Ben sana bana katlanamazsın dememiş miydim?” dedi.

Musa dedi ki: “Eğer sana bir kez daha itiraz edecek olursam artık o zaman benimle arkadaşlık yapmazsın. [Zaten] özür hakkımın da sonuna geldim”

Tekrar yola koyuldular. Derken, bir belde halkıyla karşılaştılar ve onlardan yiyecek istediler; ancak belde halkı onları misafir etmek istemedi. Nihayet orada yıkılmak üzere olan bir duvar gördüler. Adam duvarı hemen düzeltti. Musa: “Eğer isteseydin bu iş için bir ücret alabilirdin” dedi.

Adam dedi ki: Bu son itirazın nedeniyle artık yollarımız ayrılıyor.”Şimdi sana, sabır göstermediğin olayların iç yüzünü açıklayacağım”

Gemi vardı ya! O gemi geçimini denizden sağlayan yoksullara aitti. Onu tahrip ettim; çünkü peşlerinde her [sağlam] tekneye zorla el koyan bir hükümdar vardı.

Çocuğa gelince, onun anası babası mümin insanlardı. Çocuğun onları azgınlığa ve küfre sürüklemesinden korktuk.

İstedik ki, Rableri bunun yerine onlara daha hayırlı ve daha merhametli bir çocuk versin.”

Düzelttiğim duvara gelince, o duvar şehirde iki yetim çocuğa aitti ve duvarın dibinde onlara ait bir hazine vardı, babaları ise iyi bir adamdı. Rabbin çocukların reşit olup hazinelerini öyle çıkarmalarını istiyordu. Bütün bunlar Rabbinden birer rahmet olup hiçbirini kendi görüşüme göre yapmış değilim. İşte hakkında sabırsızlık gösterdiğin meselelerin içyüzü budur.”23

Zülkarneyn hakkında soruyorlar.24 De ki: “Size ondan bir hatıra okuyacağım.” (Size onun hikâyesini anlatacağım)

Biz ona yeryüzünde sağlam bir iktidar verdik ve [ihtiyacı olan] her şeyin sebebini de ona ihsan ettik.

Nihayet bir sebebe tabi oldu25 ve batıya doğru ta güneşin [sanki] balçıklı bir suya batıyormuş gibi olduğu yere26 kadar vardı. Orada bir toplulukla karşılaştı. Biz ona: “Ey Zülkarneyn! İstersen onları cezalandırırsın istersen ihsanda bulunursun [sana kalmış]” dedik.

Zülkarneyn, “Kim zulmederse, biz onu cezalandıracağız. Sonra o Rabbine dönecek. Rabbi de [ahrette] ona görülmedik bir ceza verecektir.” dedi.

“Ancak kim de iman eder ve salih amel işlerse, onun güzel bir karşılığı olacaktır. Hem de ona işimizin kolayını teklif edeceğiz”27

Sonra bir sebebe daha tabi oldu. (Yeniden sefere çıktı)

Güneşin doğduğu yere varınca orada kendilerini güneşten koruyacak bir siper nasip etmediğimiz (bozkırda yaşayan) bir kavim buldu.

İşte böyle oldu. Kuşkusuz Biz onun [orada neler yaşadığına] tamamen vakıfız.

Sonra bir sebebe daha tabi oldu (yeni bir sefere çıktı)

İki dağ arasına ulaşınca, onların eteğinde yaşayan ve dil farkı yüzünden zor anlaşabildikleri bir toplulukla karşılaştı.

Dediler ki: “Ey Zülkarneyn! Ye’cüc ve Me’cüc yeryüzünde bozgunculuk yapıyor. Onlarla bizim aramıza bir set yapmana karşılık sana bir vergi versek olur mu?”

Zülkarneyn şöyle dedi: “Rabbimin bana verdiği28 [sizin vereceğinizden] daha hayırlıdır. Şimdi siz bana gücünüzle yardım edin de, sizinle onların arasına sağlam bir set yapayım.”

“Bana demir külçelerini getirin bakalım”[diyerek başladı] İki dağın arasındaki vadiyi dağların hizasına kadar doldurunca “körükleyin!” dedi. Demir eriyince de, “Bana erimiş bakır getirin ki üzerine dökeyim” dedi.

Artık onu ne aşmaya ne de delmeye güçleri yetmezdi.29

Zülkarneyn: “Bu, Rabbimden bir rahmettir. Rabbimin vaat ettiği vakit geldiğinde [ancak o zaman] O bunu yerle bir eder. Rabbimin vaadi ise gerçektir.” dedi.

Biz o gün onları [kendi haline] bırakırız da onlar dalgalar halinde birbirlerine girerler.30 Artık sûra üfürülmüştür [yeniden üfürüldüğünde] ise onların hepsini bir araya toplarız.

O gün cehennemi, kâfirlerin gözleri önüne dikeriz.

Çünkü [dünyadayken kalp] gözleri benim zikrime karşı perdeliydi. Duymaya bile tahammül edemezlerdi.

Yoksa o kâfirler, Benim ardımdan kullarımı dost edinip de bunun bir işe yarayacağını mı sanıyorlar? Gerçek şu ki Biz cehennemi [böyle] kâfirlerin kalacağı bir menzil olarak hazırladık.

De ki: “Yaptığı davranışlar nedeniyle fazlasıyla kaybedenlerin kim olduğunu size söyleyeyim mi?

Onlar dünya hayatı boyunca yanlış işler yaptıkları halde çok iyi işler yaptığını sanan kimselerdir ki,

İşte onlar, Rablerinin ayetlerini yalanlamış ve [bir gün] O’nun huzuruna çıkacaklarını inkâr etmişlerdir. Bu yüzden yaptıkları işler boşa gitmiştir31 (hiçbir işe yaramamıştır) Biz onlar için kıyamet gününde herhangi bir ölçü tutmayacağız.32

İşte böyle onların cezası Cehennemdir, çünkü ayetlerimi inkâr etmişler ve peygamberlerimi alay konusu yapmışlardır.

İman edip de Salih amel işleyenlere gelince, onların menzili ise Firdevs cennetleridir.

Orada ebedi olarak kalacaklardır [ki zaten] ayrılmak da istemeyeceklerdir.

De ki: “Rabbimin sözlerini yazmak için denizler mürekkep olsa, hatta onun mislini bile getirsen denizler tükenir yine de rabbimin sözleri tükenmezdi.”

De ki: “Ben de sadece sizin gibi bir insanım. Ne var ki bana :’Sizin yegâne ilahınız bir olan ilah olduğu’ vahyediliyor. O halde her kim Rabbinin huzuruna döneceğini düşünüyorsa salih amel işlesin ve ibadetinde Rabbine hiçbir ortak koşmasın.

Açıklamalar

  1. 1

    “Canlı varlığının devamını sağlayan faktörü” Burada geçen ziynet/süs kelimesi insana değil dünyaya nispet edilmiştir. Dünya ziynetinin insan için sınav olması, doğal şartların zorluk ve güzelliklerine karşı insanın nasıl bir tutum takındığıyla ilgilidir.

  2. 2

    Sınav olarak ibtila kelimesi kullanılmıştır. Bu, dünya hayatının çoğunlukla sıkıntılı olmasıyla ilgilidir. Fitne ve ibtila ile ilgili Bkz. Mümtehine:5. Ayet dipnotu.

  3. 3

    Surede sadecebir kıssa anlatılmıştır. Bu nedenle Müfessirler “Mağara ve Rakim halkı” nın aynı kimseler olduğu kanaatindedir. Buna göre Rakim yer ismi yahut mağarada saklanan gençlerin adının yazılı olduğu levhadır.

    Uykuda ne kadar kaldıklarının ve sayılarının tartışıldığına değinilmiş olmasına bakılacak olursa Rakim ile (rakam aynı köktendir) mağara arkadaşlarının sayılarını tartışanların kastedildiği söylenebilir:(Bkz.22. ayet) Kur’an kıssaları bir mesaj vermek üzere anlatırken “Ashab-ı Rakim” olayın şekil ve rakamlarıyla uğraşır.

  4. 4

    “Bize acı, bizi düşmanımızın eline düşürme.”

  5. 5

    “Bundan sonra ortaya çıkabilecek ağır durumların baskısına boyun eğmememiz ve can korkusuna yenik düşmememiz hususunda bize yardım et.

    “Heyyi' lena min emrina raşeda” ibaresi meallerde bir kurtuluş talebi olarak anlaşılmıştır. Kur’an’da Rüşt gayın karşıtı olarak kullanılır. Gençler Allah’tan Rüşt istemekle seçtikleri yolda direnme gücü istemişlerdir. Nitekim M. Esed ibareyi “İçinde bulunduğumuz (harici) şartlar ne olursa olsun bizi doğruluk bilinciyle donat!” şeklinde anlamıştır.

  6. 6

    “Farklı anlayışa sahip iki taraf, parti, mezhep” Metinde” hizbeyn” kullanılmıştır. Hizb, siyasi /itikadı taraflar için kullanılır.

  7. 7

    “Ehsa” tercümelere “kaldıkları süreyi kim daha iyi hesaplayacak” şeklinde yansımıştır. Ancak böylesi büyük bir olayın süre hesabına bağlamanın herhangi bir hikmeti yoktur. Nitekim M. Esed metni şöyle tercüme etmiştir: “... (mağarada) geçen sürenin iki bakış açısından hangisiyle daha iyi değerlendirildiğini (insanlara) gösterelim. “

  8. 8

    “Putların Allah katında şefaatçi olacağını iddia etmek gibi”

  9. 9

    Tarife göre mağaranın girişi kuzey yönündedir. Mevdudi bunu içeride yatanların görünmemesine bağlar; ancak bilimin konusu olan başka gerekçeleri de olabilir.

  10. 10

    “Dünyanın sonu, yeniden dirilme ve Ashab-ı Kehf’in durumu gibi konuları”

  11. 11

    “Anıt dikin. M. Esed”

  12. 12

    Mevdudi, birinci görüşün mağaranın girişine bir duvar örerek yatanları içeride olduğu gibi bırakmak isteyen müminlere ait olduğunu söyler. Mevdudi’ye göre “Üzerlerine mescit yapacağız” diyenler ise Romalı yöneticiler ve Hıristiyan Kilisesinin rahipleridir. Amaçları ise azizlerin mezarlarını putlaştırmaktır. Bizce Mevdudi’nin yorumu yaşadığı dönemin hassasiyetlerinden kaynaklanan aşırılıklar taşır. Bize göre iki taraf da samimidir ve teklifleri olayın en iyi şekilde gündemde kalmasını sağlamak amacını taşır. Diğer yandan “üzerlerine mescit yapma “sembol kişi ve olayları hatırlamanın bir yolu olarak Müslümanlar arasında gelenek haline gelmiştir.

  13. 13

    “Bilinen ve kanıtlı olanların ötesinde” yahut “Görünür dersin dışında, M.Esed”

  14. 14

    “Özü bırakıp şekille uğraşma!” Kur’an şekil tartışmalarını boş bir çaba olarak görür. Benzer bir örnek cehennem bekçilerin sayılarıdır. Bkz. Müddessir:30 ve sure girişindeki açıklama

  15. 15

    “Daha isabetli kararlar vermemi ve daha hayırlı işlerle uğraşmamı nasip eder.”

  16. 16

    “Söylemini...” Mevdudi’ye göre bu ayeti Yunus suresinin 15. Ayetine bakarak anlamak gerekir. “Onun kelimelerini değiştirebilecek hiç kimsenin olmaması” müşriklerin istedikleri değişikliği yapmaya kimsenin yetkili olmamasıdır.

  17. 17

    Burada, “servetin harap olması ile şirk arasında nasıl bir ilgi kurulabilir?” sorusu akla gelebilir. Serveti veren de alacak olan da yalnızca Allah’tır. Bu anlayışın ötesi ise şirktir.

  18. 18

    34. ayette geçen “adamlarım daha çok (eazzü neferen)” ifadesine cevaptır.

  19. 19

    36. ayette geçen… “Rabbime dönsem bile akıbetim kesinlikle bundan daha iyi olur.”

    İfadesine cevaptır. Ancak bu ibare diğer meallerde: “Kendini kurtaracak durumda da değildi” şeklinde tercüme edilmiştir.

  20. 20

    “Saklanacak yer kalmayacak bir halde”

  21. 21

    Zımnen:” istediğin kadar delil göster insan yine de itiraz edecek bir bahane bulur.”

  22. 22

    Bu şahsın Hızır olduğu kabul edilmiştir. Hızır bir isim değil sıfattır. Mevdudi Hızır’ın bir insan değil bir melek olduğunu söyler. Hızır çok özel bilgilere sahiptir. Hadislerde yer alan bilgilere göre Hz. Musa’ya bir soru sorulmuş o da kendisinden daha âlim biri olmadığını söylemiştir. Bunun üzerine Allah ondan daha âlim biri olarak Hızır’ın yerini tarif etmiştir.

    Bundan sonra gelen ayetlere bakılacak olursa Allah Hızır vasıtasıyla- Miraç olayında olduğu gibi- ayetlerinden bir kısmını insanlığa göstermek istemiştir.

  23. 23

    Hz. Musa’nın tepkileri gaybı bilmeyen insan için doğaldır. Bize düşen, kıssada verilmek istenen mesajlar üzerine düşünmektir. Karşılaştığımız üzücü olaylar nedeniyle “Allah bu zulme niçin izin veriyor” diye hayıflanmamak gerekir. Çünkü her şey göründüğü gibi değildir. “...Mümkündür ki nefret ettiğiniz bir şey sizin için iyi olabilir ve yine mümkündür ki hoşlandığınız bir şey de sizin için kötü olabilir: Allah bilir, ama siz bilmezsiniz. Bakara:216”

    Diğer yandan Hızır’ın yaptıklarıyla ilgili olarak:” Hızır’ın bildiğini bilmedikçe yaptığını yapmak caiz değildir” şeklinde yorumlar yapılmıştır.

  24. 24

    Zülkarneyn hakkında soru sorulması onun bilindiğini gösterir. Zülkarneyn tarih biliminin konusu olmakla birlikte mevcut paradiğmanın tarih anlayışı tarihi kişiliklerin inanç dünyasını anlamamızda bize yardımcı olmaz. Rivayetlere göre soru soranın bir Yahudi olmasından hareketle Zülkarneyn’i Yahudi kültür dünyası içende aramak gerekir.

  25. 25

    “Sefere çıkacak bir gerekçesi oldu.”

  26. 26

    Adaların arkasından batan güneş, yansıyan gölgeler nedeniyle sanki bir bataklığa batıyormuş hissi verir. Bu iş için en uygun yer ege kıyılarıdır.

  27. 27

    “Kolay işlerde çalıştıracağız veya ona teklif edeceğimiz dini sorumluluklar alacağı mükâfatın yanında hafif kalır.”

  28. 28

    “Yaptığım iyiliğe karşı bana vereceği sevap”

  29. 29

    Havadan ulaşımların yapıldığı günümüzde setin aşılamamasını tüm zamanlar için değil seti yaptıran topluluğun geleceği açısından düşünmek gerekir. Topluluk orada yaşadığı sürece yeryüzünü fesada veren düşmanlarının istilasından ebedi olarak kurtulmuşlardır.

  30. 30

    Dünya hayatı hassas dengeler sayesinde devam etmektedir. Son saat yaklaştığında toplumlar arası güç dengeleri (görünmez set) yıkılacaktır. “Allah insanları birbiriyle savmasaydı yeryüzü ifsat olurdu. Bakara:251”

  31. 31

    Habitat a’maluhum için bkz: Muhammed suresi 8-9 ve ilgili dipnotlar.

  32. 32

    ”...Onlara hiç değer vermeyeceğiz. M.Esed”