16Nahl Suresi
128 ayet · 31 açıklama
Bismillâhirrahmânirrahîm
Allah’ın emri gelmiştir. Artık onu istemekte acele etmeyin.1 O, müşriklerin ortak koştuğu şeylerden tamamen uzaktır.
O,”Benden başka ilah yoktur, öyleyse [sadece benden] korkun!” uyarısını iletmek üzere melekleri emrinden bir ruhla (katından bir vahiy ile) kullarından dilediğine göndermektedir.
Gökleri ve yeri hak ile (belli bir maksada göre) yaratmıştır. O, müşriklerin ortak koştuğu şeylerden tamamen uzaktır.
O, insanı bir damla sudan yaratmıştır. Fakat insan [Rabbine karşı] aşikâr bir düşman kesilmiştir.
Hayvanları yaratan da O’dur. Siz onlardan [elbise yaparak] ısınır, çeşitli faydalar sağlar [et ve sütünden] yersiniz.
Akşam [ağıla] getirirken ve sabah yeniden salarken onlarda bir güzellik bulursunuz. (onları izlemek çok hoşunuza gider)
Onlar canınız çıkmadıkça taşıyamayacağınız ağırlıkta yükleri [uzak] beldelere kolaylıkla taşırlar. Çünkü Rabbin Rauf’dur, Rahim’dir.
Hem binmeniz için hem de [gözlerin bir] ziyneti olarak atları, katırları ve merkepleri de O yarattı. Bilmediğiniz daha neler yaratıyor.
Doğru yolu göstermek Allah’a ait bir iştir.2 [Doğru yoldan] sapan yollar da vardır. Şayet O dileseydi, hepinizi doğru yolda yürütürdü.
Gökten suyu indiren O’dur. O sudan hem siz içersiniz hem de, hayvanlarınızı otlattığınız bitkiler.
Onunla size, her çeşit ekin, zeytin, hurma, üzüm ve her türlü meyve ağacı yetiştirir ki bunlarda düşünen bir topluluk için çıkarılacak dersler vardır.
O, geceyi, gündüzü, güneşi ve ayı hizmetinize amade kılmıştır.[Zaten bütün] Yıldızlar O’nun emrine amadedir. Şüphesiz bunda aklını kullanan bir topluluk için ibretler vardır.
Yine istifadeniz için muhtelif renklerde yeryüzünde saçıp türettiklerinde de (ibretler vardır).
Taze et yemenize ve takınacağınız ziynetler çıkarmanıza yarayan denizi hizmetinize veren O’dur. Gemilerin O’nun size nasip ettiği ihsanına ulaşmanız ve böylece şükretmeniz için denizi yararak gittiğini de görürsün.
Yeryüzünde, sarsılmamanız için sabit dağlar, ulaşabilmeniz için de nehirler ve yollar var etmiştir.
Daha nice alametler ve yıldızlar [yaratmıştır] ki [insanlar] onlarla yol buluyorlar.
Öyleyse [bütün bunları] yaratan biri ile [hiçbir şey] yaratamayan biri aynı olur mu? Hiç mi düşünmüyorsunuz?
Eğer Allah’ın [bütün] nimetini saymaya kalksanız onu tamamen sayamazsınız. Çünkü Allah çok Gafur, çok Rahîmdir.
Ve Allah gizlediğinizi de bilir, açıkladığınızı da.
Allah’tan başka çağırdıklarınıza gelince, onlar hiçbir şey yaratamazlar. Zaten kendileri yaratılmışlardır.
Onlar hayatı tatmamış ölüdürler ve [İnsanların] ne zaman dirileceklerine dair bir bilinç de taşımazlar.
İlâhınız “Bir” olan İlâhtır. Ahrete inanmayanların kalbi ise bu gerçeği inkâr eder. Çünkü onlar kibre kapılmış kimselerdir.
Kuşkusuz, Allah onların gizlediklerini de, açıkladıklarını da3 tamamıyla bilmektedir. Çünkü O kibre kapılanları hiç sevmez.
Onlara: “Rabbiniz ne indirdi?” diye sorulacak olsa şöyle cevap verirler: “[Ne olacak] “Önceki devirlerin masalları”
Böylelikle, kıyamet günü kendi günahlarını tamamıyla yüklendikleri gibi ilmi dayanaktan yoksun olarak yoldan çıkardıkları kimselerin günahından da yükleneceklerdir. Ne fena bir günah yükü, bir bilseniz?
Onlardan öncekiler de tuzaklar kurmuşlardı; fakat neticede Allah onların kurduğu binalarını (sağlam sandıkları tuzaklarını) ta temelinden yıktı da üstlerindeki tavanı tepelerine geçirdi. Hem de bu azap onlara hesaba katmadıkları bir yönden geldi.
Kıyamet günü ise Allah onları rezil edecek ve: “Uğrunda mücadele ettiğiniz ortaklarım nerede?” diye soracaktır. Kendilerine ilim verilen kimseler ise şöyle diyecektir: “Bugün rezillik ve kötülük kâfirlerin başınadır.”
Melekler canlarını kendi kendilerine yazık ediyorlarken aldığı halde (küfür üzere öldükleri halde) onlar [güya hesap günü] teslimiyet gösterip, “Biz hiçbir kötülük yapmıyorduk ki” diyeceklerdir. “Hayır! Çünkü Allah sizin neler yaptığınızı biliyor.4
Haydi, şimdi içinde ebedî kalacağınız cehenneme kapılarından girin” Kibre kapılanların ikameti ne fenadır!
Allah’tan korkanlara “Rabbiniz ne indirdi?” diye sorulduğunda: “İyilik indirdi.” derler. Bu dünyada iyilik yapanlara yine bir iyilik vardır. Ahiret yurdu ise daha da hayırlıdır. Muttakilerin yurdu ne güzeldir!
Onlar, içinden nehirlerin aktığı Adn cennetlerine gireceklerdir. Orada istedikleri her şey vardır. Allah muttakileri işte böyle mükâfatlandıracaktır.
[Çünkü] melekler, onların canını “iyi kimseler” olarak almıştı.[Şimdi ise] onlara şöyle demektedirler: “Selâm size! Yaptıklarınıza karşılık girin cennete”5
Onlar kendilerine meleklerin gelmesinden6 yahut Rablerinin [azap] emrinin gelmesinden7 başka ne bekliyorlar? (Ellerinde başka ne bahane kaldı?) Onlardan öncekiler de böyle yapmışlardı. Allah onlara zulmetmemiş, onlar kendi nefislerine zulmetmişlerdi.
Zira yaptıklarının bir karşılığı olarak başlarına musibet gelmiş ve alay edip durdukları şey(azap) ise onları tamamen içine almıştı.
Müşrikler diyorlar ki: “Şayet Allah isteseydi ne biz ne de atalarımız O’ndan başkasına tapmaz, O’nun emri dışında hiçbir şeyi de haram saymazdık” Onlardan önce yaşayanlar da böyle diyorlardı. Peygamberlerin görevi kesin bir dille tebliğ etmekten başka nedir ki?
Kesin olan şu ki Biz: “Allah’a kulluk edin ve Tâğut’tan sakının” diye her ümmete bir peygamber göndermişizdir. Allah, onlardan bir kısmını doğru yola iletmiş, bir kısmının yolunu şaşırması ise hak olmuştur. Yeryüzünde gezin de yalanlayanların sonu nasıl olmuş bir görün.
Sen onların doğru yola gelmesini ne kadar arzu etsen de Allah yolunu şaşırmış kimseyi doğru yola ulaştırmayacaktır. Onlar için herhangi bir yardımcı da olmayacaktır.
Onlar: “Allah ölen birisini asla diriltmeyecektir” diye var güçleriyle Allah’a yemin ediyorlar. Tam tersi, bu O’nun kendini bağladığı gerçek bir vadidir. Fakat insanların çoğu bunu bilmez. (olayın ciddiyetini anlamaz)
[Oysa Allah] İhtilaf ettikleri konuları tüm açıklığıyla ortaysa koymak ve kâfirlerin ne kadar yalancı olduğunu göstermek için bunu mutlaka yapacaktır.
Çünkü Biz ne zaman bir şeyin olmasını istesek, ona sadece “Ol!” deriz o da hemen olur.
Zulme uğradıktan sonra Allah yolunda hicret edenlere gelince, onları dünyada güzel bir şekilde yerleştireceğiz. Ahiret mükâfatı ise daha da büyüktür. Eğer bilseler...
Ki zira onlar sabretmiş ve [yalnız] Rablerine tevekkül etmişlerdi.
Senden önce gönderdiğimiz peygamberler de başka değil sadece kendilerine vahyettiğimiz [sizin gibi] adamlardı.8 Eğer bilmiyorsanız, zikir ehline (daha önce kendilerine kitap verilenlere) sorun.
[Onları] mucizeler ve kitaplarla göndermiştik. Şimdi de sana Kur’an’ı indirdik ki böylece insanlara neyin indirildiğini (onlardan ne istendiğini) açıklayabilesin. Belki böylece düşünüp öğüt alırlar.
Şer planı hazırlayanlar Allah’ın kendilerini yerin dibine geçirmeyeceğinden yahut hiç beklemedikleri bir yerden başlarına azap gelmeyeceğinden güvende midirler?
Yahut [rahatça] gezip dolaşırken Allah’ın kendilerini yakalamayacağından güvende midirler? Bunu engelleyecek halleri de yok ya!
Veya onları tedricen bitirmeyeceğimizden9 [güvende midirler?] Zira Rabbin Rauf’tur Rahim’dir. (Son derece şefkatli ve merhametlidir.)
Kâfirler, Allah’ın yarattığı her şeyin gölgesinin [uzayıp kısalarak] sağdan sola döndüğünü ve O’na boyun eğerek secde ettiğini10 görmüyorlar mı?
Ayrıca göklerde ve yerde bulunan tüm canlılar ve melekler büyüklük duygusuna kapılmadan Allah’a secde etmektedirler.
[Çünkü onlar] üstlerindeki Rablerinden korkarlar ve kendilerine ne emrediliyorsa onu yaparlar.
Allah buyurdu ki: “İki ilah tanımayın O, ancak bir olan ilâhtır. O halde yalnız Ben’den korkun!”
Göklerde ve yerde ne varsa hepsi O’nundur. Dini (izlenecek yolu) belirleme de daima O’nun hakkıdır. Allah’tan başka korkacak biri mi var?
Nimet olarak size ulaşan ne varsa Allah’tandır. Sonuç olarak size bir zarar dokunduğunda sadece O’na yalvarırsınız.11
Daha sonra o zararı kaldırdığında ise içinizden bir zümre, hemen Rablerine ortak koşmaya başlarlar.
Kendilerine verdiğimiz nimetlere illaki nankörlük edecekler. “Bir süre hayatınızı yaşayın bakalım.[Nasıl olsa] yakında göreceksiniz”
Bir de kendilerine verdiğimiz rızıktan, hakkında hiçbir ilme sahip olmadıkları şeylere de bir hisse ayırırlar.12 Allah’a yemin olsun ki, bütün bu iftiralarınızdan dolayı mutlaka sorguya çekileceksiniz!
Onlar, kız çocukları Allah’a nispet ediyorlar -Oysa o bundan tamamen uzaktır- kendilerine ise, beğendiklerini.
Onlardan biri kız çocuğu ile müjdelendiği zaman kahrından nefesi tutulur ve yüzü kararır.
Kendisine verilen bu kötü müjde yüzünden kavminden saklanır. Şimdi bu çocuğu zillete katlanarak yanında mı tutsun, yoksa toprağa mı gömsün? Bak şu işe! Ne rezil bir muhakeme yürütüyorlar.
Ahirete inanmayanların nitelemeleri13 çok çirkindir. En üstün nitelemeler ise Allah’ındır. Çünkü O, Azizdir, Hakimdir.
Allah, insanları zulümleri yüzünden [hemen] cezalandıracak olsaydı, yeryüzünde hiçbir canlı bırakmazdı. Fakat onları belli bir vadeye kadar erteliyor. Vadeleri dolduğunda ise bir saat geciktirmek de öne çekmek de mümkün değildir.
Kerih gördüklerini14 Allah’a nispet ederler. Dilleriyle ise yanlış bir nitelemede bulunurlar: “En hası15 da onlarınmış” [İşte böylelerinin] Hakkı cehennemdir. Üstelik de oraya en önden gireceklerdir.
Allah’a yemin olsun ki senden evvel de ümmetlere peygamberler gönderdik. Fakat şeytan onlara amellerini güzel gösterdi. Şeytan bugün de onların dostudur ve onlar için çok acı bir azap vardır.
Biz sana bu Kitab’ı sadece ihtilaflı konuları açıklaman için, bir de iman edecek bir topluma hidayet rehberi ve rahmet olsun diye indirdik.
Evet Allah gökten bir su indirdi de onunla ölümünden sonra toprağa hayat verdi. Kuşkusuz bunda kulak veren bir topluluk için ibretler vardır.
[Sağmal] hayvanlarda da ibret alınacak şeyler vardır. Nitekim biz size, bu hayvanların karınlarındaki besin atıklarıyla kan arasından süzülüp gelen lezzetli halis bir süt içiriyoruz.
Hurma ağacı ve asma meyvelerinden hem sarhoş eden ürünler hem de temiz rızıklar elde edersiniz ki bunda da aklını kullanan bir topluluk için ibretlik bir durum vardır.
Rabbin, bal arısına şöyle vahyetti: “Dağlarda, ağaçlarda ve insanların hazırladığı kovanlarda kendine ev yap
Sonra da her türlü meyveden ye ve Rabbinin senin için belirlediği [rızık] yollarına teslim ol” Arıların içinden renkleri muhtelif yiyecek (bal) ortaya çıkar ki o insanlar için şifalıdır. Bu da tefekkür eden bir topluluk için ibretlik bir durumdur.
Sizi Allah yarattı, sonra da vefat ettirecek. Kiminizin ömrünü ise aslında bilen (aklı eren) biriyken daha sonra hiçbir şey bilemez hale geldiği ömrünün en düşkün çağına kadar geciktiriyor. Çünkü Allah Âlim’dir, Kadir’dir.
Allah rızıkta kiminizi kiminizden üstün (zengin) kılmıştır. Zenginler imkânlarını ellerinin altında bulunanlara, onlarla eşitlenecek şekilde vermezler.[Fakat iş şirk koşmaya gelince Allah’ı putlarla eşit görmeye kalkarlar.[Böyle yaparak nasıl olur da] Allah’ın [her türlü] nimetini hem de bilerek inkâra kalkarlar?16
Allah size kendi cinsinizden eşler vermiştir. Eşlerinizden çocuklar ve [onlardan da] torunlar vererek hepinizi en nefis rızıklarla beslemiştir. Bütün bunlara rağmen nasıl oluyor da hâlâ asılsız şeylere inanıp Allah’ın bunca nimetine karşı nankörlük edebiliyorlar?
Ve yine nasıl oluyor da Allah’ı bırakıp kendilerine göklerden ve yerden herhangi bir rızık vermeyen ve [aslında buna] güçleri de yetmeyen şeylere tapıyorlar?
Artık Allah’a birtakım benzerler yakıştırmaya kalkmayın. Çünkü Allah bilir, siz ise bilemezsiniz.17
İşte Allah size örnek veriyor: “Hiçbir şeye gücü yetmeyen ve başkasının malı olan bir köle ile kendisine verdiğimiz güzel rızkın bir kısmını gizli veya açık yollarla infak eden adam hiç eşit olabilir mi?” Bütün övgülere layık olan sadece Allah’tır. Fakat onların çoğu bilmezler.
Allah yine şu iki kişinin durumunu da örnek veriyor: “Onlardan biri dilsiz, hiçbir iş beceremez, efendisinin üstünde yüktür, nereye gönderse sonuç alamaz. Şimdi bu adamla adaletle iş gören ve doğru yolda yürüyen adam hiç aynı olur mu?
Göklerin ve yerin gaybını bilmek sadece Allah’a özgüdür. Saatin kopması bir göz kırpması gibi veya daha az bir zamanda gerçekleşir. Çünkü Allah’ın her şeye gücü yeter.
Allah, sizi analarınızın karnından, hiçbir şey anlamayan [bebekler] olarak dünyaya getirdi. Size kulaklar gözler ve kalpler verdi. (daha sonra bunları faal hala getirdi) Belki böylece [düşünüp] şükredersiniz.
Göğün boşluğunda onun emrine teslim olarak (koyduğu yasalara uyarak) uçup duran kuşları görmüyorlar mı? Onları orada Allah’tan başka asla kimse tutamaz. Kuşkusuz bunda inanan bir topluluk için ibretler vardır.
Allah size içinde barınabileceğiniz evler yaptı (ev yapma imkân ve bilgisini verdi.) Hayvan derilerinden göç esnasında kolayca taşıdığınız konakladığınızda ise kurduğunuz ev (çadır) imkânı sağladı. Yine o hayvanların yünlerinden, tüylerinden ve kıllarından ev eşyaları yapma ve [ticari] bir meta olarak yararlanma fırsatı verdi.
Allah size, [güneşten koruyan] gölgeler [sığınmak için de] dağlarda mağaralar yarattı. Yine size, sıcaktan [ve soğuktan] koruyan elbiseler, saldırılara karşı da sizi koruyan zırhlar verdi. Üzerinizdeki nimetini işte böyle tamamlıyor. Belki böylelikle teslimiyet gösterirsiniz.
Bütün bunlara rağmen yine de yüz çevirecek olurlarsa sana düşen şey sadece açıkça tebliğden ibarettir.
[Aslında onlar bu nimetlerin] Allah’ın nimeti olduğunu [pek ala] bilirler. Sonra da onu inkâr ederler. Çünkü onların çoğu [nankör] kâfirlerdir.
Gün gelir her ümmetten bir şahit getiririz.18 Sonra da kâfirlerin ne [mazeretlerine] izin verilir ne de [dünyaya dönme] talepleri dikkate alınır.
Zalimler artık azapla yüzleştiklerinde ne azapları hafifletilir ve ne de kendilerine mühlet verilir.
Müşrikler şirk koştukları şeylerle karşılaştıklarında: “Ey Rabbimiz, seni bırakıp da kendilerine yalvardığımız ortaklar işte bunlardı” diyecekler. Ortak koşulanlar ise hemen “Sizler kesinlikle yalancısınız” diye cevap vereceklerdir.19
Onlar [çaresiz] o gün Allah’a teslim olmuşlardır. Uydurdukları şeyler ise onları yüzüstü bırakıp kaybolmuştur.20
İşledikleri fesat nedeniyle kâfirlerin ve Allah’ın yoluna engel olanların azaplarının üzerine azap katacağız.
Günü gelince her ümmete kendi aralarından bir şahit getireceğiz. Seni de onların üzerine şahit olarak getireceğiz. Nitekim sana bu Kitabı, her şeyin açıklamasını tam olarak içinde barındıran hem hidayet hem de rahmet kaynağı, teslimiyet gösterenlere ise müjde olarak indirmiş bulunuyoruz,
Şüphesiz Allah adaleti, iyilik yapmayı ve akrabaya vermeyi emrediyor; edepsizliği, kötülük yapmayı ve zorbalığı21 ise yasaklıyor; düşünüp tutasınız diye size böyle öğüt veriyor.
Şu da var ki, bir sözleşme yaptığınızda Allah’a verdiğiniz sözü yerine getirin. Allah’ı şahit tutarak iyice kuvvetlendirdikten sonra yeminlerinizi bozmayın. Çünkü Allah yaptığınız her şeyi bilir.
Sırf bir topluluk diğer bir topluluktan daha güçlü diye yemininizi- ipliğini iyice eğirdikten sonra çözen kadınlar gibi yaparak- bozup, yemininizi bir aldatma aracı olarak kullanmayın. Allah, bununla sizi ancak imtihan ediyor. Hakkında ihtilafa düştüğünüz hususları ise kıyamet günü size açıklayacaktır.
Eğer Allah dileseydi, hepinizi tek bir ümmet yapardı. Fakat O, dilediğini şaşırtır dilediğini ise doğru yola iletir.22 Şu da var ki, yaptıklarınızdan mutlaka sorumlu tutulacaksınız.
Bunun içindir ki, yeminlerinizi aranızda bir aldatma aracı olarak kullanmayın. Aksi halde sağlam bastığınızı [sandığınız] ayağınız kaydığı gibi Allah yolundan vazgeçmenin acı bedelini de ödersiniz. Ayrıca siz büyük bir azabı da hak etmiş olursunuz.
Allah’a verdiğiniz sözü23 az bir pahaya değişmeyin. Zira Allah katındaki karşılığı-şayet bilecek olursanız- sizin için daha da hayırlıdır.
Çünkü sizin katınızda olan tükenir, Allah katındakiler ise kalıcıdır. Sabredenlerin mükâfatını, yaptıklarının karşılığının en alasından olarak, mutlaka vereceğiz.
İster erkek olsun ister kadın olsun, kim mümin olarak Salih amel işlerse elbette ona güzel bir hayat yaşatacak ve onları yaptıklarına karşılık en alasından mükâfatlandıracağız.
Şu halde Kur’an okuduğun zaman, kovulmuş şeytandan Allah’a sığın.
Çünkü Rabbine güvenen ve dayanan müminler üzerinde şeytanın bir otoritesi yoktur.
Zira onun otoritesi sadece onu dost edinenler ve Allah’a şirk koşanlar üzerindedir.
Bir ayetin yerine bedel olarak başka bir ayet indirdiğimizde24 -ki Allah ne indirdiğini çok iyi bilir- Onlar: “Sen sadece yalan uyduruyorsun” derler. Aksine, Onların çoğu bilmiyorlar.25
De ki: “Onu, Rabbinin katından bir hak olarak Rûhu’l Kudüs indirdi. Şöyle ki iman edenlerin [ayakları] onunla sabitlensin, ayrıca o Müslümanlara bir hidayet ve muştu kaynağı olsun”
“Bunları ona bir insan öğretiyor” dediklerini pekâlâ biliyoruz. Oysa kast ettikleri şahsın dili yabancıdır. Bu Kur’an ise gayet açık bir Arapçadır.
Allah’ın ayetlerine inanmayanları elbette Allah doğru yola iletmeyecektir. Ayrıca onlara acı bir azap da vardır.
Yalan uyduran [biri varsa o da] ancak Allah’ın ayetlerine inanmayanlardır. Asıl yalancılar işte onlardır.
Kim imanından sonra Allah’ı inkâr ederse -kalbi imanla dopdolu olduğu hâlde zorlandığı için inkâr eden hariç- ve böylece göğsünü küfre açarsa onlar [dünyada] Allah’ın gazabını hak etmiş olurlar. Ayrıca onlar için [ahrette] büyük bir azap da vardır.
Bu, onların dünya hayatını ahrete göre daha çok sevmelerinden (tercih etmelerinden) dolayıdır. Çünkü Allah kâfirler topluluğunu asla doğru yola iletmez.
Onlar, Allah’ın; kalplerini, kulaklarını ve gözlerini mühürlediği kimselerdir. Onlar gaflet içinde yaşayanlardır.
Kuşkusuz ahirette kaybedecek olanlar da yine onlardır.
Nihayetinde senin rabbin baskılara maruz kalarak sınandıktan sonra yurtlarından hicret eden, sonra da cihat eden ve sabreden kimselerin yanındadır. Bütün bunlardan sonra elbette Rabbin Gafur’dur, Rahimdir.
[Öyle bir ün gelecek ki] o gün herkes kendini kurtarmak için didinecek, herkes yaptığının karşılığını tam olarak alacak ve kimseye haksızlık yapılmayacaktır.
Allah şöyle bir temsil getiriyor: “Huzur ve güven içinde yaşayan bir şehir. Şehre her yönden rızık akıyor; ancak şehir halkı Allah’ın nimetlerine karşı nankörce davranıyorlar. Allah da yaptıklarına karşılık onları açlık ve korku ile sarmalıyor.
Ayrıca, onlara bir de peygamber gelmiş durumda; fakat onu da tasdik etmiyorlar. İşte böyle zulüm ve haksızlıklarına devam edip giderken azap onları kıskıvrak yakalıyor.
Size gelince, şayet siz sadece ona kulluk etmek istiyorsanız Allah’ın size verdiği helâl ve temiz rızıklardan yiyin. Allah’ın nimetine de şükredin.26
Allah size ancak ölmüş hayvanı, kanı, domuz etini ve Allah’tan başkası adına kesilenleri haram kıldı. Her kim mecbur kalırsa saldırmadıkça ve haddi aşmadıkça27 [ona günah yoktur]28 Çünkü Allah Gafurdur, Rahimdir.
Dil alışkanlığı olarak söylediğiniz yalan yanlış hükümlerinizi Allah’ın üstüne atarak: “Şu helâldir, bu haramdır” demeyin. Çünkü yalanını Allah’ın üstüne atanlar asla iflah olmazlar.
[Böyle yaparak dünyada] az bir menfaat elde edebilirler. Velâkin onlara acı bir azap vardır.
Sana [helal diye] anlattıklarımızı, daha önce, Yahudilere haram kılmıştık.29 Biz onlara zulmetmiyorduk fakat onlar kendilerine zulmediyorlardı.
Sonuç itibarıyla hiç şüphe yok ki Rabbin cahilliği yüzünden kötülük yapmış, ardından da tövbe ederek durumunu düzeltmiş kimseler için çok bağışlayıcı ve çok merhametlidir.
İbrahim başlı başına bir önder Allah’a itaatkâr bir hanifti.30 O asla müşriklerden biri olmadı.
[Ayrıca İbrahim] O’nun nimetlerine şükreden biriydi. Allah da onu seçmiş ve doğru yola iletmişti.
Biz ona dünyada güzellik verdik. Kuşkusuz o, ahirette de salihlerden birisidir.
Sonuç itibariyle biz de sana hanif olan ve müşriklerden olmayan İbrahim’in milletine(dinine) uymanı vahyettik.
Cumartesi yasağı sadece onu tartışma konusu yapanlar (Yahudiler) hakkında [bir cezadır) Şüphesiz Rabbin, ayrılığa düştükleri hususlarda kıyamet günü hükmünü verecektir.31
[İnsanları] Hikmetle ve güzel öğütlerle Rabbinin yoluna davet et! Onlarla mücadeleni en güzel bir şekilde yap! Zira yolunu şaşıranın kim olduğunu en iyi Rabbin bilir. Yine, doğru yolda gideni de en iyi bilen O’dur.
Eğer bir karşılık verecekseniz, size yapılanın misli bir karşılık verin. Eğer sabredecek olursanız bu elbette sabredenler için daha da hayırlıdır.
Sabret! Senin sabrın ancak Allah’ın yardımıyla mümkündür. Onların [inkârcı] tutumları nedeniyle sakın üzülme. Tuzakları nedeniyle de kendini sıkma.
Çünkü Allah takva ehli Muhsinlerin yanındadır.
Açıklamalar
- 1
“Allah’ın emri gelmiştir. Artık onu istemekte acele etmeyin” ifadesi müşrikleri tehdit amaçlı olarak yorumlanmış ve hicret sonrası müşriklere yönelen tehdidin Bedir savaşı ile gerçekleşmeye başladığı yorumları yapılmıştır. Ancak burada “acele isteyenlerin” müşrikler değil müminler olması muhtemeldir. Müşriklerin “acilen azap istedikleri” ayetlerin üslubu farklıdır. O ayetlerde “Senden acele azap istiyorlar” yahut: “De ki acele istediğiniz azap...” tarzında dolaylı anlatımlar yapılmışken burada Meryem:84. Ayette: “O halde acele etme. Biz onların (günlerini) bir bir sayıyoruz” olduğu gibi doğrudan hitap seçilmiştir
Hitabın müminlere olması durumunda mesaj şudur: “Şartlar olgunlaşmak üzeredir acele etmeye gerek kalmamıştır.”
- 2
“Hem hakkıdır hem de üzerine aldığı bir iştir”
- 3
“Küfür nedeni olarak dile getirdikleri bahaneleri de açıklamadıkları gerçek sebepleri de”
İblis Âdem’den üstün olduğu bahanesine sığınmıştı ama aslında İlah olma iddiasındaydı. Bkz. Saad:75 ve ilgili dipnotlar
- 4
Tercümeler bu diyalogun ölüm esnasında yaşandığını düşündürmektedir. Ölüm anı, kâfirler her ne kadar daha gerçekçi davransalar da böyle bir tartışma için uygun olmaz. Nitekim M. Esed bu diyalogun kıyamet günü yaşandığı kanaatindedir.
- 5
Bu ayeti “ölüm anında müminlerin cennetle müjdelenmesi” manasında-zira tercümeler ve tefsirler böyledir- anlamak uygun olmaz. Çünkü bu meleklerin yetkisi ve ilmi dâhilinde değildir. Ayrıca yargılamayı da anlamsız kılar. Bu ayet 28-29. Ayetlerin müminler versiyonudur. Nitekim Razi, Hasan Basri’nin: “Dünyada onların canları alınırken: ‘Yaptıklarınıza karşılık girin cennete’ denilmesi uygun olmaz” dediğini rivayet etmiştir.
- 6
“Peygamber olarak illaki melekler gelsin” diyerek
- 7
“Haydi, tehdit ettiğin azabı getir de görelim” diyerek
- 8
Zımnen: “İnsanların peygamber olmasında şaşılacak ne var?”
- 9
“Her geçen gün çemberi daraltarak” Bkz: Enbiya:44
- 10
“Eşyanın bile varlık amacına göre davrandığını” Bkz. Rad:15, Hac:18, Rahman:6
- 11
52-54. Ayetler İnsanın zor zamanda gerçek tanrıyı bildiğini gösterir. İnsanın bu hali Yunus:22. Ayette denizde fırtınaya tutulan insan örneği üzerinden anlatılmıştır.
- 12
Bkz. Enam:136
- 13
.”Kızları Allah’a nispet etme ve kız sahibi babaların yaşadığı ikilem örneklerinde olduğu gibi.”
- 14
“Kız çocukları”
- 15
“Erkek çocukları”
- 16
Bkz. Rum:24 ve ilgili dipnot.
- 17
“Allah size doğru örnekler verse de siz onun örneğini, benzerini bulamazsınız”
- 18
“Kâfirleri başlarına gelecekler konusunda daha önce uyarmış olan biri, bir peygamber”
- 19
Şirke sebep olanlar (şirkin önderleri) hedef gösterildiklerini düşünerek kendilerini kurtarmak isterler ve takipçilerini yalancılıkla suçlarlar. Bkz. 14:22,10:28-29,
- 20
Bkz. 40:73
- 21
“...Allah’ın yasakladığı fahşâ, münker ve bağy gibi üç hususa gelince, biz diyoruz ki: Allah beşerî nefislere şu dört kuvveti vermiştir: Şehvet, gazap, vehim ve akıl. Aklın terbiye edilmesine gerek yoktur; çünkü bu, melek cevherindendir. Terbiyeye muhtaç ilk üç kuvvettir. 1- Şehevî kuvvet: Fuhuş
2- Gadabî, yok edici kuvvet: Münker. Bu, insanlara şer bela ve eziyet için çalışıp çabalamaktır.
3. Şeytanî ve vehmî kuvvet: Bağy. Bu da, insanlara hükümran olmaya çabalamak, onlara tepeden bakmak ve liderliğini öne çıkarma gayretidir.
Mutasavvıflar şöyle demiştir: Bu üç kuvvetin en değersizi, şehevî olanı, ortası, gadabî, olanı, en üstte ise vehmî olanıdır. Cenâb-ı Hak, bu sırayı gözeterek önce şehevî kuvvetin neticesi olarak fahşâ’yı; gadabî kuvvetin neticesi olarak münkeri; vehmî kuvvetin neticesi olan bağy’i zikretmiştir. Razi”
- 22
Bkz. Saf suresi girişindeki “Hidayet ve delalet “isimli açıklama
- 23
Bu bağlamda “Ahdullah” Peygamberle yapılan biat olarak anlaşılmıştır.
- 24
M.Esed Bu ayeti, Kur’an’ın kendi içindeki neshine değil Kur’an’ın önceki kitapların hükümlerini değiştirilmesine işaret olarak görüyor. Ancak bu, hiçbir vahyi dayanak olarak kabul etmeyen müşrikler açısından eleştiri gerekçesi olamaz.
Bizce bu ifadeler müşriklerin farklı kelime ve ayrıntılarla anlatılan aynı olaylarda çelişki yakaladıklarını, dolayısıyla Kur’an’ın bir insan uydurması olduğu iddialarına cevaptır. Sonraki ayetler de bu iddiayı destekler. Mevdudi de aynı görüştedir.
- 25
Bu kalıp Kur’an’da birçok yerde kullanılır. Bunun anlamı “Çoğu bilmiyor ama bir kısmı biliyor” değildir.”Onların bunu anlamayacak ilmi de niyet de yoktur” anlamındadır.
- 26
” O şehir halkı gibi nankörlük etmeyin”
- 27
“Saldırmadıkça ve haddi aşmadıkça” ifadesi haramın ancak zaruret miktarınca yenilebileceğini gösterir. Bir başkasının helal malını yerken de zaruret miktarını aşmamak gerekir.
- 28
Parantez içi ifadeler için Bkz. Bakara:173.
- 29
Bkz. Enam:146.
- 30
“İstikamet yolunu araştıran” (Ragıp)Hz. İbrahim yol göstereni olmadığı halde ve putperest bir toplumda yaşamasına rağmen gözlem yoluyla hakkı bulmuştur.
- 31
118- 124 arasında Yahudilerin şeriatı ile Hz. Muhammed’in getirdiği şeriat arasında farklar ve sebeplerine temas edilmiştir. Bu, Mevdudi’nin de belirttiği gibi müşriklerin: “İkisi de İbrahim’e dayanan dinlerde niçin farklı hükümler var, bu çelişki değil mi?” itirazına cevaptır.