15Hicr Suresi
99 ayet · 28 açıklama
Bismillâhirrahmânirrahîm
Elif Lâm Râ. Bunlar kitabın ve Kur’ân-ı Mübin’in ayetleridir.
Bir zaman gelir kâfirler, “keşke biz de Müslüman olsaydık” diye hasret çekip dururlar.
[Şimdilik] bırak onları yesin içsinler, hayatlarını yaşayıp hayalleriyle meşgul olsunlar. Nasıl olsa yakında bilecekler.
Haklarında malum bir yazı olmadıkça1 hiçbir ülkeyi helak etmiş değiliz.
[Helak vakti gelince de] hiçbir millet, ecelini ne öne çekebilir ne de geciktirebilir.
Diyorlar ki: “Ey üzerine Kur’an indirildiğini [iddia eden] adam! Sen kesinlikle delinin birisin.
Madem doğru söylüyorsun bize melekleri getirsen ya!”
Biz melekleri ancak hak ile (azap gibi gerçek bir sebebe dayalı olarak) indiririz. Bu durumda da onlara mühlet verilmez.
Şüphesiz ki Kur’an’ı biz indirdik ve elbette onu koruyacak olan da yine Biziz.
Emin ol ki, senden önce gelip geçmiş olan şialara [gruplara]2 da peygamberler gönderdik.
Fakat hiçbir peygamber gelmedi ki onunla alay etmiş olmasınlar.
Biz [bu duyguyu] mücrimlerin gönlüne işte böyle sokarız.3
Onlar da buna inanmazlar.[Nitekim] Öncekilerin sünneti (benzer tutum ve helak örnekleri) gelip geçmiştir.4
O kâfirlere gökten bir kapı açsak, onlar da kapıdan yukarı çıksalar, yine de: “Galiba gözlerimiz bağlandı, kim bilir belki de sihre maruz kaldık” diyeceklerdir.
Emin ol ki Biz gökyüzünde burçlar (galaksiler) oluşturduk, görenler için de onu süsledik.
Ayrıca onu her kovulmuş şeytandan koruduk.
Öyle ki, kulak hırsızının peşine hemen parlak bir alev takılır.5
Yere gelince, onu baştan ayağa [bir halı gibi] yaydık, oraya sabit dağlar yerleştirdik ve bir ölçü çerçevesinde6 orda her çeşit bitkiyi de bitirdik.
Yine orda hem sizin için hem de rızkını sizin temin etmediğiniz canlılar için maişetler yarattık.
Hiçbir şey yoktur ki onun hazineleri Bizim katımızda olmasın. Ancak biz onu malum bir ölçüye göre indiririz.
Biz [bitkileri aşıladığı gibi yağmurları da] aşılayan rüzgârı göndeririz.7 Ve böylece gökten su indirir onunla su ihtiyacınızı karşılarız. Onu hazinelerde tutan8 da siz değilsiniz.
Hiç şüphesiz hayat veren de biziz öldüren de biziz ve her şeyin mirasçısı da yine biziz.9
Biz elbette sizden öncekileri de biliyoruz, sonraya kalanları da biliyoruz.
Hiç kuşku yok ki Rabbin onların hepsini bir araya toplayacaktır. Çünkü o Hakimdir, Alimdir.
Emin ol ki biz insanı şekil verilmiş bir balçıktan, kuruyup ses veren bir çamurdan yarattık.10
Cinleri de daha önce nüfuz edici alev esintisinden11 yaratmıştık.
Hani bir zamanlar Rabbin meleklere şöyle demişti: “Ben şekil verilmiş kuru balçıktan bir insan tasarlıyorum.
Artık onu düzenlediğim ve ona ruhumdan üflediğim zaman siz hemen onun için secde edeceksiniz.”
Nihayet meleklerin hepsi hemen secde ettiler.
Ancak İblis hariç. O secde edenlere katılmaktan kaçındı.
Allah dedi ki: “Ey iblis, sana ne oldu da secde edenlere katılmaktan kaçındın?”
Şöyle cevap verdi: “Ben şekil verilmiş kuru balçıktan yarattığın insan için secde edecek biri değilim.”
Allah buyurdu: “Öyleyse derhal çık oradan. Çünkü sen kovuldun,12
Ve bunun lanetini din gününe kadar üzerinde taşıyacaksın.”
İblis şöyle dedi: “Ey Rabbim madem öyle, dirilmenin gerçekleşeceği güne kadar bana zaman tanı.”
Buyurdu ki: “Şu halde malûm vaktin gelip çatacağı güne kadar sana zaman tanınmıştır.”
Dedi ki: Rabbim! Mademki beni bozup yoldan çıkardın, ben de yeryüzündeki (kötülükleri) onlara süslü göstereceğim ve hepsini bozup yoldan çıkaracağım.13
Ancak aralarındaki Muhlis kulların hariç.”
Allah dedi ki:” [Zaten] Benim doğru yolum da işte budur.14
Kaldı ki bozulup yoldan çıkmış olanlar hariç senin benim kullarım üzerinde bir saltanatın olmayacaktır.”
Ve şüphesiz hepsine vaat edilen yer de cehennemdir.
Oranın yedi kapısı vardır ve her kapının payı da ayrılmıştır.
Muttakilere gelince, onlar cennetlerde ve pınar başlarındadırlar.
“Tam bir barış ve emniyet içinde girin oraya”
Sinelerindeki kötü anıları çıkarmışızdır. Karşılıklı koltuklarda kardeşçe otururlar.
Herhangi bir bıkkınlık hissi15 duymadıkları gibi oradan çıkarılacak da değillerdir.
[Ey peygamber] Benim ne kadar Gafur ve Rahim olduğumu (Affeden ve merhamet eden birisi olduğumu) kullarıma haber ver.
Azabıma gelince, [işte] o da çok acıdır.
Onlara İbrahim’in misafirlerinden de bahset.
Bir zamanlar misafirler onun yanına varmışlar ve “Selam” demişlerdi o da: “Sizin [şu ani gelişiniz] bizi endişeye sevk etmiş bulunuyor” diye karşılık vermişti.
Şöyle dediler: “Endişeye gerek yok. Biz sana âlim bir oğul müjdelemek için geldik.”
İbrahim dedi ki: “İlerlemiş yaşıma rağmen beni yine de müjdeliyor musunuz? Nasıl bir müjde veriyorsunuz?”
Şöyle dediler: “Biz seni hak ile müjdeledik. Sakın ola ki bir umutsuzluğa kapılma.
İbrahim şöyle konuştu: “Zaten yolunu şaşıranların dışında Allah’ın rahmetinden ümidini kim keser ki?”
“Başka bir sözünüz var mı?” diye de ekledi.16
Şöyle dediler: “Doğrusu şu ki biz suçlu bir toplumu [Lut’un kavmini helak etmek] için gönderildik.
Ancak Lut’un ailesi müstesna. Zira biz o ailenin hepsini tamamen kurtaracağız.”
Fakat karısı hariç. Çünkü onun geriye kalanlardan birisi olmasını takdir ettik.17
Nihayet elçiler Lut ailesine ulaştı.
[O zaman] Lut şöyle dedi: “Doğrusu siz [buralara] yabancı bir topluluksunuz.”
Şöyle cevap verdiler: “Aslında, biz sana (onların) bir türlü emin olamadıkları şeyle, hak olan bir [azap emriyle] geldik. Biz kesinlikle doğru söyleyen kimseleriz.”
Öyleyse artık sen, gecenin bir saatinde aileni yola çıkar, sen de peşlerinden git. Şu var ki hiç kimse arkasına bakmasın,18 yalnızca emredildiğiniz yere doğru gidin”
Lut’a şu kararımızı bildirdik: “Sabaha onların arkaları tamamen kesilmiş olacak.”
Bu arada, şehir halkı birbirini müjdeleyerek [Lut’un kapısına] geldiler.
Lût dedi ki: “Bakın bunlar benim misafirim, beni mahcup etmeyin.
Allah’tan korkun, beni rezil etmeyin.”
Şöyle dediler: “Biz sana âlemin işine karışma dememiş miydik?”
Lût dedi ki: “Eğer bir şey yapacaksanız, işte kızlarım!”19
Nihayet güneş doğarken sayha22 (azap işareti) onları yakaladı.
Derhal şehirlerinin altını üstünü getirdik ve üzerlerine sicilden23 taşlar yağdırdık.
Elbette bunda işaretleri (arta kalan izleri) yorumlayabilenler için [nice] ibretler vardır.
O şehrin kalıntıları işlek bir yol üzerinde hala durmaktadır.
Şüphesiz bunda müminler için bir ibret vardır.
Eyke halkı da gerçekten zalim kimselerdi.
Onlardan da intikamımızı aldık. Her ikisinin [kalıntısı şimdi bile göz] önünde ortada durmaktadır.
Doğrusu aynı şekilde Hicr halkı da peygamberlerini yalanlamıştı.
Biz onlara delillerimizi göstermiştik, fakat onlar bunu dikkate almadılar.
Onlar dağları yontup evler yapıyor [güya] güven içinde yaşıyorlardı.
Fakat bir seher vakti sayha onları da yakaladı.
Ve yaptıkları (evler) onları kurtaramadı.
Biz gökleri, yeri ve bu ikisi arasında var olan her şeyi, ancak ve ancak hak ile (belli bir amaç için) yarattık. Saat (dünyanın sonu) mutlaka gelecektir.24 Öyleyse rahat ol ve [olanları] olgunlukla karşıla.
Çünkü senin Rabbin Hallakul Âlimdir. (Yarattıkça yaratan ve her şeyin sırrını en iyi bilen)
Gerçek şu ki Biz sana tekrarlanan yediyi25 ve yüce Kur’an’ı vermişizdir.
Onlardan kimi zümreye verdiğimiz dünya nimetinde gözün kalmasın ve onlar için sakın üzülme.26 Müminlere karşı ise mütevazı ol.
De ki: “Ben açık bir uyarıcıyım.”
[Daha önce] bölenlere (Kitabı farklı yorumlayarak ayrılığa düşenlere) indirdiğimiz gibi [sana da bir kitap indirdik]
[Ancak] onlar [da öncekilerin yaptığı gibi] Kur’an’ı parça parça ayırdılar.27
Rabbine yemin olsun ki, onların hepsini sorgulayacağız.
Yaptıklarının hesabını da soracağız.
Şu halde sen görevini aleni olarak yerine getir ve müşrikleri dikkate alma.
Zira seninle alay edenlere karşı biz sana yeteriz.
Onlar Allah ile beraber başka ilah da tanırlar. Fakat yakında bilecekler!
Onların sözleri yüzünden canının sıkıldığını pek ala biliyoruz.
Sen [yine de sabr-ı cemil göstererek]28 Rabbini hamd ile tesbih et ve secde edenlerden birisi ol!.
Ve ölüm seni buluncaya kadar Rabbine kulluk et [meye devam et].
Açıklamalar
- 1
M.Esed ayeti: “Hiçbir toplumu, (önceden) ilahi bir kelamdan bütünüyle haberli kılmadan helak etmedik” şeklinde anlamıştır. Uyarı yapılmadan helakin gerçekleşmediği biliniyorsa da bu ayeti, “Helak sürecinin yasaları önceden belirlenmiş (yazılmış)tır. Bu süreç tamamlanınca helak kaçınılmaz olur.” Şeklinde anlamak daha doğru olur. Bkz. Isra:76-77
- 2
Her kavme peygamber gönderilmiştir. Bu ayette ise grup(şia) kelimesiyle ayrıntı verilmiştir. Böylece her grup peygamberle muhatap olmuş ve ilahi mesajların inkârı için “peygamberin yabancılığı” bahanesi ortadan kaldırılmıştır.
- 3
“Allah’ın sözünün suçlu kalblerdeki yankılanması, temiz kalplerdeki tecellilerine benzemez. Temiz kalbilere edebî bir hayatın yayılması ile girip dizilen sözünü Allah Teâlâ, suça bulaşa bulaşa mizacı bozulmuş olan suçluların çürük kalbilerine, mızrak saplar gibi, aksi tesir ile sokar. Elmalılı”
- 4
“Benzer durumlar vaktiyle yaşanmıştı fakat inanan çıkmamıştı”
- 5
Bu ifadeler gaybı bilmenin, dolayısıyla da kehanetin imkânsızlığını anlatan sembolik ifadeler olmalıdır. Bu yorumumuzla nesnel gerçekçiği de tamamen dışlayamayız; ancak mahiyetini de bugün için tam olarak bilemeyiz. Benzer ifadeler için Bkz. 37.10
Elmalının ilginç yorumu ise şöyledir:
...”Ve biz onu koruyacağız” (Hicr, 15/9) ayeti ile gök hakkındaki” Onu her taşlanmış şeytandan koruduk” ayetleri arasındaki benzerliğe dikkat etmek gerekir. Yani Kur’an gök gibidir. Allah’ın sanatı ve kudretinin delilleri ile dolu olan gök, nasıl onurlu cisimleri ve yüksek burçları ile bakanlar için süslenmiş ve şeytanlardan korunmuş ve kulak hırsızları oradan bir ateş şulesi ile kovulmuş ise, Kur’an da öyledir. Yıldızlar ve burçlar gibi ayetler ve sureler ile güzel nazmı, temiz kalplerin sahipleri için süslenmiştir. Ve o günahkârlardan olduğu gibi, taşlanmış şeytanlardan korunmuştur. Onlar, ona yükselemezler. İman ve iltifat ile almaz ve dinlemezler. Olsa olsa kulak hırsızlığı ederek şeytanlık yapmak isteyenler bulunur ki bunları da parlak bir ateş şulesi kovalamaktadır.
Ve apaçık Kur’an’ın bu parlak ateş şuleleri ise o şeytanlara, kâfirlere, suçlulara cehennem ateşi ile Allah azabını gösteren uyarı ayetleridir. Gök böyledir.”
- 6
“Varlığını devam ettirecek şartlar ve doğal denge çerçevesinde”
- 7
Rüzgâr çöl tozlarını ve deniz tuzu zerreciklerini gökyüzüne savurur. Yağmur damlaları işte bu zerrelere tutunarak oluşur. Rüzgârın aşılayıcı olması budur.
- 8
“Yeraltında depolayıp taze su olarak sürekli akıtan”
- 9
“Çünkü her şey fanidir, baki kalacak olan sadece Allah’tır.”
- 10
İnsanoğlunun çamurdan kaplar imal etmesi ile Allah’ın insanı kendi elleriyle (38:75) yaratması arasında bir ilgi kurulmuştur.
- 11
Semum hakkında Elmalının izahı şöyledir: “Lügatte ateş alevi gibi esen sıcak rüzgara denilir ki, sam yeli diye ifade edilir Bir de vücuttaki terin çıktığı ve havanın nüfuz ettiği gizli deliklere “mesemme denir. Bu, cin ve şeytanın insana gizli deri gözeneklerinden girecek, zehirleyecek, yakacak bir nitelikte olduğuna işaret eder.
- 12
Bkz. Sad suresi 75-76. Ayetler ve ilgili dipnotlar.
- 13
İblis suçunu kabul etmemiş ve kabahati Allah’ın üzerine atmıştır. Bütün inatçı günahkârların ahlakı budur.”
- 14
“Muhlis kullarımın tuttuğu yol”
- 15
”.Neseb” yorgunluk, bitkinlik tükenmişlik anlamındadır. Ragıp” Müminler cennetten bıkıp çıkmak istemedikleri gibi kimse de onları çıkarmayacaktır.
- 16
Durduk yerde Hz. İbrahim’in meleklere: “Başka bir sözünüz var mı?”demesi ilginçtir. Bu, Hz. İbrahim meleklerin sadece İshak’ı müjdelemek için gelmediğini sezmiş olduğunu gösterir. (Razi müjde için bir meleğin yeterli olduğunu söyler)
- 17
Kuşkusuz bu takdir Allah’ın takdiri olup meleklerin ağzından ifade edilmiştir.
- 18
Mecazi anlamda: “Geride kalanlar için üzülmesin” Özellikle burada Hz. Lut’un eşi yani kızların annesi kastedilmiş olmalıdır.
- 19
Bkz .Hud:78. ve ilgili dipnot
- 20
“La amruke” ömrüne yemin olsun demektir; ancak Türkçe konuşmalarda bu durumda “Ömrüne bereket,” yahut “ömrün uzun olsun” denir.
- 21
Bağlama uygun olan bu cümlenin melekler tarafından Hz. Lut’a söylenmiş olmasıdır ancak muhatap vahyin muhatabı olarak da anlaşılmıştır.
- 22
Helak öncesinde azabın bir işareti olarak “El Sayha” dan bahsedilir. Bu helakin sesle yapılması olarak anlaşılmıştır. Bize göre ise “El sayha” azabın “vuruş işaretidir” ve savaştaki hücum borusunun işlevine gönderme yapılıştır.
- 23
Siccil için bkz. Fil:4 ve ilgili dipnot.
- 24
“O zaman herkes hesabını verecek ve hayatın hikmeti daha iyi anlaşılacaktır”
- 25
“seb’ul mesâni” hakkında Elmalı’nın açıklaması şöyledir: “Mesânî kapsamlı bir kelimedir. Bükülmek, kıvrılmak katlanmak ikili, tekrarlanan, bükülü, pekiştirilmiş, sağlamlaştırılmış... Manalarına gelir. Bu şekilde herhangi bir şeyin güçlerine katlarına, kıvrımlarına mesani denildiği gibi, hayvanın dizlerine dirseklerine “mesani dabbe” denir.
Bu ayetteki “Seb’an minel mesani “büyük benzersiz yedi şey demektir. Bu ise mücmeldir. Kastedileni belirlemek ayrıca delile muhtaçtır.
Hz. Ömer, Hz. Ali, İbn-i Mesud, İbn-i Abbas, ve bir cemaat bu yedi şey ile Fatiha suresinin yedi ayetinin kastedildiğini söylemişlerdir.”
Buna ilave kendisinden sonra gelen ayetle birlikte düşünüldüğünde diyebiliriz ki: Allah kafirlere sadece dünya menfaatini vermişken müminlere “Seb’ul mesâni”yi, dünya ve ahreti, madde ve manayı...vermiştir.”
- 26
“Moralini bozma, kâfirlerin dünyevi imkânlarına güvenerek seni umursamamalarına kızıp: “Allah niçin kâfirlerin burunlarını sürtmüyor” deme
Müminler kâfirlerin imkânlar içinde şımarıp aldırmaz tavırlarına kızarak aç ve muhtaç duruma düşmelerini temenni edebilirler. Bu ayet aceleci müminleri teselli eder.
- 27
90 ve 91. Ayetler “Kendilerine apaçık deliller geldikten sonra parçalanıp ayrılığa düşenler gibi olmayın. İşte onlar için büyük bir azap vardır. Âl-i İmran 105” ayetine göre yorumlanmıştır. Kitabın parçalara ayrılması aslında siyasi amaçlı yorumdur ve hiçbir ümmet bundan kurtulamamıştır. Ayrıca bkz. Enam:153-159
- 28
Parantez içi ifadeler için bkz. Mearic:5 ve ilgili dipnot.