14İbrahim Suresi

52 ayet · 17 açıklama

Bismillâhirrahmânirrahîm

Elif Lâm Râ. Bu kitabı sana, Rablerinin izniyle insanları karanlıklardan aydınlığa, Azîz ve Hamid olan Allah’ın doğru yoluna çıkarman için indirmiş bulunuyoruz.

O Allah ki, göklerde ve yerde ne varsa hepsi O’nundur. Başlarına gelecek şiddetli bir azaptan ötürü kâfirlerin vay haline!

Onlar ki ahret hayatına nazaran dünya hayatını sevip tercih ederler. Allah yoluna engel çıkarmaya ve onu çelişkili göstermeye gayret ederler. İşte onlar dalaletin en zirvesindedirler.

Biz her peygamberi tam bir açıklama yapabilsin diye sadece kendi kavminin diliyle gönderiyoruz.[Bununla birlikte] Allah, dilediğini saptırır dilediğini de doğru yola iletir. Çünkü O Azizdir, Hâkimdir.

Nitekim Biz Musa’yı, halkını karanlıklardan aydınlığa çıkarması ve onlara Allah’ın Günleri’ni1 hatırlatması için ayetlerimizle (elini mucizelerle takviye ederek) gönderdik. Çünkü bunda (hatırlatılacak olan bu olaylarda) ısrarla sabreden ve şükreden her kimse için mutlaka çıkarılacak dersler vardır.

Hani, bir zamanlar Musa kavmine şöyle seslenmişti: “Allah’ın üzerinizdeki nimetini hatırlayın. Erkeklerinizi boğazlayan2 ama kadınlarınızı hayatta bırakan3 ve size azabın en kötüsünü tatbik eden Firavun ailesinin elinden sizi O kurtarmıştı ki bu Rabbinizden büyük bir imtihandı [şayet bilecek olursanız.]

Yine Rabbinizin şu bildirisini de hatırlayın: “Eğer şükrederseniz elbette ki nimetimi artırırım. Şayet nankörlük ederseniz, hiç şüphesiz azabım çok şiddetlidir.”

Musa yine dedi ki: “Yeryüzünde kim varsa hepsi nankörlük etmiş olsa [yinede fark etmez]. Çünkü Allah Gani’dir Hamid’dir.”

Sizden önce gelip geçmiş Nûh, 'Âd ve Semûd kavimlerinin ve onların ardından gelen-[daha nicelerinin ki sayılarını] Allah’tan başka kimse bilmez- haberi size gelmedi mi? Peygamberleri onlara kanıtlarla gelmişti. Ama onlar ellerini ağızlarına götürdüler4 ve şöyle dediler: “Biz sizinle gönderilen ne varsa hepsini inkâr ediyoruz, davet ettiğiniz şeye karşı da derin bir şüphe duyuyoruz.”5

Resulleri onlara şöyle karşılık verdi: “Göklerin ve yerin fıtratını düzenleyen Allah hakkında hiç şüphe duyulabilir mi? O, [geçmiş] günahlarınızı da bağışlamak üzere, size belli bir süre tanıyarak, çağrıda bulunuyor.” dediler ki: “Siz de sadece bizim gibi bir insansınız ve bizi atalarımızın ibadet ettiği şeylerden uzaklaştırmak istiyorsunuz. Madem öyle bize ikna edici bir delil getirin [de görelim]”

Resulleri: “Evet bizde sizin gibi bir insanız” dediler. “Fakat Allah, bu nimeti (peygamberliği) kullarından dilediğine bahşeder.[İstediğiniz delile gelince,] Allah’ın izni olmadıkça, bizim ortaya bir mucize koymamız mümkün değildir. [Kaldı ki] Müminler yalnızca Allah’a tevekkül etmelidirler.6

Allah, yolun doğrusunu bize göstermişken, biz O’na neden tevekkül etmeyelim ki? Bize reva gördüğünüz eziyetlere elbette katlanacağız. Zira tevekkül edenler, yalnız Allah’a tevekkül etmelidirler.”

Kâfirler peygamberlerine şöyle karşılık verdiler: “Ya kesin olarak dinimize dönersiniz ya da sizi yurdumuzdan çıkarırız.” Bunun üzerine Rableri onlara şöyle vahyetti: “Zalimleri mutlaka helak edeceğiz.”

Hiçbir kuşkunuz olmasın, arkalarından da sizi oraya yerleştireceğiz. Makamımdan ve tehdidimden korkanlar için sözüm işte budur.”

Nihayet [Peygamberler] bir çıkış yolu talep ettiler. Bütün inatçı zorbalar da yıkılıp gitti.

Bundan sonrasına gelince, cehennem onları beklemektedir. Orada tiksinç bir su içmek zorunda kalacaklardır.

Onu yutmaya çalışacaklar ama bir türlü yutamayacaklardır. Ölüm her yandan gelecek, ama bir türlü ölemeyeceklerdir. Sağlam bir azap onları beklemektedir.

Rablerini inkâr edenlerin örneği şudur: Onların amelleri fırtınalı bir günde rüzgârın şiddetle savurduğu küle benzer. Yapıp ettiklerinin hiçbir yararını göremezler. Dalaletin zirvesi işte budur.

Allah’ın gökleri ve yeri hak ile (yerli yerince) yarattığını görmüyor musun? O dilerse sizi ortadan kaldırır ve yerinize yeni bir topluluk getirir.

Ve bu Allah’a göre hiç de zor değildir.

İşte, hepsi toplu olarak Allah’ın huzuruna çıkmışlardır. Zayıflar büyüklük taslayanlara seslenirler: “Biz dünyadayken sizin peşinizden gidiyorduk. Şimdi bize bir fayda sağlayabilir ve Allah’ın azabından biraz olsun koruyabilir misiniz?” Büyüklük taslayanlar şöyle cevap verirler: “Allah bize doğru yolu gösterseydi biz de size doğru yolu gösterirdik.7 Şimdi artık şikâyet etsek de sabır göstersek de sonuç değişmeyecek, kaçıp sığınacak bir yerimiz de yoktur.”

İş bitince, şeytan şöyle konuşur: “Şüphesiz Allah size gerçek bir vaatte bulundu. Ben de size vaatte bulunmuştum ama gerçek değildi. Zaten benim size baskı gücüm yoktu. Ben, sizi sadece çağırdım, siz de hemen koştunuz. O halde beni kınamayın, kendinizi kınayın. Şimdi ne ben sizi kurtarabilirim, ne de siz beni kurtarabilirsiniz! Kaldı ki vaktiyle beni (Allah’a) ortak saymanızı da kabul etmemiştim.”8 Gerçek şu ki, zalimleri acı bir azap beklemektedir.

İman edip de salih amel işleyenlere gelince, Onlar Rablerinin izniyle, ebedî kalmak üzere altından ırmaklar akan cennetlere gireceklerdir. Oradaki esenlik dilekleri ise “selâm” olacaktır.

Allah’ın güzel sözü neye benzettiğini görmüyor musun? Güzel söz, kökü sabit, dalları gökte olan ve Rabbinin izniyle her zaman meyvesini veren güzel bir ağaca benzer. Düşünüp ders alsınlar diye Allah insanlara işte böyle misaller veriyor.

Çirkin sözün durumu ise, kökü yerden sökülmüş ayakta durma imkânı olmayan bir ağaca benzer.

Allah, müminleri, sabit sözleri9 nedeniyle hem dünya hayatında da, hem ahrette sapasağlam ayakta tutar. Zalimleri ise Allah dalalete sürükler.10 Allah, dilediğini yapar.

Allah’ın nimetlerine nankörlükle karşılık verenleri ve kavimlerini helak yurduna sürükleyenleri görmüyor musun?

Onların varıp dayanacakları yer cehennemdir. Ne fena bir yerleşke!

Çünkü onlar halkı Allah’ın yolundan çıkarmak için birtakım ortaklar uydurdular. De ki: “Bir süre daha yaşayın bakalım. Nihayetinde varacağınız yer ateştir.”

İman eden kullarıma söyle: Namazı kılsınlar, hiçbir pazarlığın ve hiçbir dostluğun olmadığı o gün gelmeden önce, kendilerine verdiğimiz rızıktan, gizlice veya aşikâre infak etsinler.

O Allah ki, gökleri ve yeri yarattı. Gökten su indirip size rızık olarak çeşitli ürünler çıkardı. Buyruğu ile denizde seyreden gemileri hizmetinize verdi. Nehirlerden yararlanmanızı sağladı.

Belli bir seyir düzeni içinde güneşi ve ayı emrinize verdi. Gece ve gündüzü yararınıza sundu.

O size istediğiniz her şeyden verdi. Allah’ın nimetlerini saymaya kalksanız onun hesabını bile çıkaramazsınız.11 Doğrusu insan çok zalimdir, çok nankördür!

Bir zamanlar İbrahim şöyle demişti: “Rabbim! Bu şehri güvenli kıl! Beni ve evladımı putlara kulluktan uzak tut!

Ya Rabbi! Zira onlar insanların çoğunu yoldan çıkarır. Artık bundan sonra kim bana tabi olursa o bendendir12 kim de isyan eder, Sen Gafursun, Rahimsin.

Ya Rabbena! Çocuklarımın bir kısmını, senin kutsal evinin yanı başına ekin bitmez bir vadiye yerleştirdim. Rabbena! Namazı ikame etsinler diye... Öyleyse bazı insanların gönüllerini onlara doğru akıt ve çeşitli ürünlerden onların rızkını ver. Belki böylece şükrederler.

Rabbena! Şüphesiz, içimizde sakladığımızı da açığa vurduğumuzu da bilen Sensin. Zira yerde olsun gökte olsun hiçbir şey Allah’tan gizli kalmaz.

Şu yaşlı halimde bana İsmail’i ve İshak’ı veren Allah tüm övgülere layıktır. Çünkü Rabbim [kendine yapılan] duayı çok iyi duymaktadır.

Ya Rabbi! Beni ve soyumdan gelen bazılarını namazlı kıl. Rabbena! Duamı kabul et!

Rabbena! Hesabın görüleceği gün, beni, anamı babamı ve müminleri bağışla!”

Sakın, Allah’ı zalimlerin yaptıklarından habersiz sanma! O, sadece onların [cezasını] gözlerinin donup kalacağı bir güne bırakıyor.

Medet arayan bakışlarla boyunlarını sağa sola uzatırlar13 [Bir anlık olsun] dönüp kendilerine bakamazlar, gönülleri bomboştur. (Hiçbir umutları kalmamıştır.)

Gelip çatacak azap günü hakkında insanları uyar ki zalimler o gün şöyle diyecekler:” “Ey Rabbimiz! Bize kısa bir süre daha tanı,14 davetine icabet edelim ve Peygamberlere tabi olalım.” “Peki, Daha önce, hiç zeval bulmayacağınıza15 (dünya hayatından başka bir hayatınız olmadığına) dair yemin edenler siz değil miydiniz?

[Üstelik siz, sizden önce] aslında kendi nefislerine zulmedenlerin ikamet ettiği yerlerde oturuyordunuz ve onlara neler yaptığımız size açıklanmıştı. Ayrıca size, [benzer durumlar için] birçok örnek vermiştik”.

Oysa onlar- kurdukları bütün tuzaklar Allah katındayken-16 ne tuzaklar da kurmuşlardı. Tuzakları dağları yerinden oynatacak türden olsa bile neye yarar.

Sakın Allah’ın peygamberlerine verdiği sözü17 yerine getirmeyeceği hesabı içinde olma! Çünkü Allah Azizdir ve İntikamını alır.

O gün yeryüzü başka bir yeryüzüyle değiştirilecektir, gökler de öyle.[İşte O gün insanlar] Vahidü-l Kahhar olan Allah’ın huzuruna çıkarlar.

O gün, suçluları zincire vurulmuş olarak görürsün.

Elbiseleri katrandan olacak ve yüzlerini ateş kaplayacaktır.

[Bütün bunlar,] Allah’ın herkese kazandığının karşılığını vermesi içindir.

İşte bu [Kur’ân insanlar için açık] bir tebliğdir. [Böylece insanlar] onunla uyarılsın, Allah’ın yegâne İlah olduğunu bilsin, aklı ve vicdanı temiz olanlar ise düşünüp ders alsın.

Açıklamalar

  1. 1

    Allah’ın günleri, hem önceki toplulukların akıbetini hem de müminlerin kurtulmasını ima eden bir deyimdir. Allah aynı zamanda kıyamet gününün tek hesap soranı olarak“Din gününün de maliki” dir.

  2. 2

    Hiçbir can güvenliğine sahip olmaksızın.

  3. 3

    “Kadınların hayatta bırakılması” kadınların cinsel bir meta olarak kullanılmasıyla ilgili olmalıdır.

  4. 4

    Elini ağzına götürmek deyimsel bir ifade olup “Böyle şey duyulmuş mu?” anlamında hayret ifade eder.

  5. 5

    Her şeye kuşkuyla yaklaşmanın ve kimseye güvenmemenin inkârcı ahlakı olduğu bir kez daha tekrarlanmıştır. İnkârcılar güvenilir olmadıkları gibi kimseye de güvenmezler.

  6. 6

    Zımnen: “İnanmak için mucizeye ihtiyacınız yoktur.”

  7. 7

    Suçlular suçlarını kabul etmemişler ve durumlarından Allah’ı sorumlu tutmuşlardır.

  8. 8

    “Beni (Allah’a) ortak saymanızı kabul etmemiştim” ifadesi şeytanın samimi itiraflarının ardından gelmiştir. Bu girişim Allah’ın “Şirk koşulması dışında bütün günahları affedebileceğini (Nisa:48)” bilen şeytanın kurtuluş gayretiyle söylediği bir yalan olabilir. Belki de şeytan: “Siz beni Allah’a şerik sayarken bile ben O’nun şeriki olmadığımı biliyordum” demek istemiştir.

  9. 9

    24. Ayette geçen Kelime-i Tayyibe ağaçları ayakta tutan köklere benzetilmişti. Kelime-i Tayyibe, işlevi nedeniyle, bu ayette Kavl-i Sabit olarak vasıflandırılmıştır.

  10. 10

    Allah’ın zalimleri dalalete mahkûm etmesi kökleri yerden çıkarılmış ağaç örneği üzerinden verilmiştir. Bu zalimlerin geleceğinin olmaması anlamındadır.

  11. 11

    “Hesabını çıkaramamak” nimetlerin sadece sayısıyla ilgili değildir, nimetlerin hikmetiyle ilgilidir. İnsan hangi nimetler içinde olduğunu tam olarak bilemez.

  12. 12

    Bu ibare Hz. İbrahim’in babası hakkında yaptığı karşılıksız duadan(9:114) ders çıkardığını düşündürmektedir.

  13. 13

    Muhtiîne muknii ruusihim/ başlarını uzatarak dikkat kesilmek. Hesap günü kâfirlerin durumunu vücut halleri üzerinden anlatır. Kâfirlerin durumu, mahşeri kalabalıkta ön tarafta ne olup bittiğini anlamak ve bir umut ışığı yakalamak için ayak parmaklarının üzerine kalkmış ve boyunlarını uzatarak birbirini ezen ve gözünü bir an olsun ayıramayan bir topluluğun hali üzerinden anlatılmıştır. Ayrıca Bkz.54:8,70:36

  14. 14

    ” Bizi [dünyaya] geri döndür (32:12)” anlamındadır.

  15. 15

    Zeval yok olup gitmek (ölmek) anlamındadır. Ölüm ise Arap dili açısından hayat ifadesidir. Konuyla ilgili Saffat suresi58,59. Ayetleri ve açıklamalarını okuyunuz.

  16. 16

    ” Allah kurduklar tuzakları biliyorken ve Allah hayrul makirinken sanki bir şey yapabilirlermiş veya azaptan kaçabilirlermiş gibi” Ayrıca Bkz:8:30,27:50,51

  17. 17

    Allah’ın kıyamet günü insanları dirilterek hesap soracağına dair verdiği söz. Bkz:36:52