13Rad Suresi
43 ayet · 13 açıklama
Bismillâhirrahmânirrahîm
Elif Lâm Mîm Râ. Bunları görüyor musun? işte bunlar Kitabın ayetleridir ve Rabbinden sana indirilmiş olan gerçeğin ta kendisidir. Fakat insanların çoğu inanmazlar.
Allah [öyle bir tanrıdır ki] gördüğünüz gibi, gökleri direksiz olarak yükseltmiş sonra da Arşa kurulmuştur(Göklerin tahtına oturmuştur.1
O yeryüzünü ise baştanbaşa yayarak, onun üzerindeki dağları ve nehirleri meydana getirmiş, ayrıca üzerindeki her türlü bitkiyi eşler halinde (dişili erkekli, olarak) yaratmıştır. Geceyi gündüze bürüyen yine O’dur. Şüphesiz bunda düşünen bir toplum için ibretler vardır.
Yine yeryüzünde birbirine komşu kara parçaları, üzüm bağları, ekinler, bir kökten ve çeşitli köklerden dallanmış hurma ağaçları yaratmıştır. Hepsi de aynı suyla sulanır.[Buna rağmen] bazısının meyvesini diğerine göre daha nitelikli kılmışızdır. İşte bunda aklını kullanan bir toplum için ibretler vardır.
Eğer [illa] şaşıracaksan, onların: “Biz toprak olup gittikten sonra yeni baştan yaratılacağız öyle mi? Demelerine şaşman gerekir. İşte onlar Rablerini inkâr eden kimselerdir ve böylelerinin boyunlarına demirden tasmalar takılacaktır.2 Onlar cehennem ashabıdır ve orada sonsuza kadar kalacaklardır.
İyilik (iman etmek) dururken senden iyilikten önce acele kötülük (gazap) istiyorlar. Oysa kendilerinden önceki [nesillerin akıbetine dair] pek çok örnek gelip geçti. Bununla birlikte, Rabbin, işledikleri zulme rağmen insanlara karşı çok bağışlayıcıdır; fakat cezası da çok şiddetlidir.
Kâfirler diyor ki: “Ona Rabbinden bir mucize verilmesi gerekmiyor muydu?[Oysa] sen [onları inandırmakla değil] sadece uyarmakla görevlisin ve her toplumun bir yol göstereni olmuştur. (Bütün peygamberlerin görevi de zaten budur.)
Allah, her dişinin neyi yüklendiğini, rahimlerin artırdığını ve eksilttiğini3 bilir. Çünkü her şey O’nun katında bir ölçüye göredir.
O, gayb âlemini de şehadet âlemini de bilmektedir. Kebirul muteâl’dir O. (Büyükler büyüğü ve yüceler yücesidir.)
[O’nun katında] içinizden birinin niyetini içinde saklaması veya açıktan söylemesi, [yaptıklarını] gecenin karanlığında gizlemesi yahut gündüz gözüyle açıkça ortaya koyması arasında hiçbir fark yoktur.
[Çünkü] insanın önünde ve ardında onu takip eden [melek] ler vardır ki Allah’ın emriyle [bütün yaptıklarını] muhafaza ederler. (Kayda geçirirler)
Gerçek şu ki, bir toplum kendi durumunu4 değiştirmedikçe Allah da onların durumunu değiştirmez. Allah, bir toplum için kötülük dilemişse artık onu kimse engelleyemez, Allah’a rağmen onları himaye edecek kimse de bulunmaz.
Korkunun ve umudun işareti olarak şimşeği çaktıran da yağmur yüklü bulutları oluşturan da O’dur.
Gök gürlemesi O’nu hamd ile tespih ediyor, Melekler de O’nun ürpertisiyle [aynı şeyi yapıyor.] O, yıldırımları gönderiyor ve onlarla dilediğini çarpıyor. Hal böyleyken Onlar yine de Allah hakkında ileri geri konuşabiliyorlar.5 Oysa O’nun yakalaması çok çetindir.
Hak olan (karşılığı olan) dua yalnızca O’na yapılan duadır. Onun ötesinde dua ettikleri ise onlara hiçbir şekilde karşılık veremezler. Onların bu durumu su gelsin diye iki avucunu suya doğru uzatan adamın durumuna benzer ki böyle yapmakla ağzına su gelmez. Kâfirlerin duası [işte böyle] boşa gider, başka da bir işe yaramaz.
Göklerde ve yerde kim varsa hem kendileri hem de gölgeleri – isteyerek veya istemeyerek- sabah akşam Allah’a secde etmektedir.
Sor onlara: “Göklerin ve yerin Rabbi kimdir?” De ki: “Allah’tır.” Yine sor onlara: Şu halde, niçin Allah’ı bırakıp kendilerine yararları da zararları da dokunmayan birtakım güçleri evliya sayıyorsunuz?” De ki: “Hiç görenle görmeyen bir olur mu? Yahut karanlıklarla aydınlık aynı mıdır?”
Yoksa O’nun ortağı olarak yaratma gücüne sahip tanrılar buldular da Allah’ın yarattığı gibi onlar da mı yaratıyor? De ki: “Her şeyi yaratan sadece Allah’tır ve O, El Vahid’dir, El Kahhar’dır.”
O, gökten su indirir de vâdiler kendi kapasiteleri ölçüsünde onunla dolup taşar. Sel üste çıkan köpüğü (çerçöpü) alıp götürür. Süs eşyası veya başka bir mamul yapanların ateşte erittikleri şeylerde de buna benzer bir cüruf olur.6 Allah hak ile bâtıla dair işte böyle bir benzetme yapıyor. Nihayet köpük kaybolup gider. İnsanlara fayda sağlayan şey ise yerinde kalır. Allah işte böyle misaller veriyor.7
Rablerinin davetine katılanlar ödüllerin en güzelini alacaktır. Uymayanlara gelince, yeryüzünde bulunan her şey ve bir o kadarı daha onların olsa kendilerini kurtarmak için hepsini verirlerdi. İşte hesabın en fenasını verecek olanlar bunlardır. Varacakları yer cehennemdir. Ne fena bir koğuştur orası!
Rabbinden sana indirilenin hak olduğunu bilen kimseyle [bu gerçeğe] kör biri hiç aynı olur mu? Bunu sadece özü sağlam olanlar anlayabilirler.
Allah’a verdikleri söze bağlı kalanlar ve sözleşmeyi bozmayanlar işte onlardır.
Onlar Allah’ın gözetilmesini emrettiği şeyleri gözetirler. Rab’lerine karşı haşyet duyar, ‘kötü bir hesap verme' endişesi taşırlar. (Hesap verememe korkusu yaşarlar)
Yine onlar Rab’lerinin rızasını kazanmak için sabreder, namazı gerektiği gibi yerine getirirler. Kendilerine ihsan ettiğimiz rızıklardan gizli veya açıktan bağışta bulunur, Kötülüğe iyilikle mukabele ederler. Ahret yurdu işte böyle kimselerin olacaktır.
Adn cennetleri... Atalarından, eşlerinden ve çocuklarından iyi olanlarla birlikte oraya gireceklerdir. Melekler de her kapıdan yanlarına girer [ve şöyle derler]:
“Selâm size, çünkü sabrettiniz. Ahret yurdu ne güzelmiş [değil mi?]”
Anlaşmaya bağlamalarının ardından Allah’a verdikleri bu sözü bozanlar, Allah’ın gözetilmesini emrettiği bağları koparanlar ve yeryüzünde fesat çıkaranlara gelince, onları lanet ve kötü bir ahret yurdu beklemektedir.
Allah dilediğine rızkını bol verir, dilediğinin rızkını ise kısar. Onlar sadece dünya hayatının imkânları nedeniyle mutluluk duyarlar. Oysa dünya hayatının imkânları ahretin yanında küçük bir faydadan başka nedir ki?
Kâfirler:” Ona Rabbinden bir mucize verilmesi gerekmez miydi?” diyorlar De ki: Kuşkusuz Allah dilediğini saptırır,8 kendisine yöneleni ise doğru yola ulaştırır.
Ki işte bunlar, iman edenler ve kalpleri Allah’ın zikriyle tatmin olanlardır. İyi bilin ki kalpler yalnızca Allah’ın zikriyle mutmain olur.
Onlar ki, iman etmişler ve salih amellerde bulunmuşlardır. Ne mutlu onlara, varacakları yer de ne güzeldir!
Seni, sana vahyetmiş olduğumuz kitabı onlara okuyasın diye bir ümmete-ki onlardan önce nice ümmet gelip geçmiştir- peygamber olarak gönderdik. Zira onlar Rahman’a karşı nankörlük9 içinde bulunuyorlar. O halde onlara de ki: “Benim Rabbim O’dur ve O’ndan başka ilah yoktur. O’na dayanıyorum ve [gönlümü] ona dönüyorum.”10
[Bu Kur’an] okunduğu zaman dağları yerinden oynatacak, yeri yarıp parçalayacak ve hatta ölüleri konuşturacak bir kitap olsaydı, (onlar yine de inanmazlardı) Ne var ki işlerin tümü Allah’ın elindedir. İman edenler hâlâ anlamadılar mı ki Allah dilemiş olsaydı, insanların tümünü hidayete erdirdi. İşledikleri günahlar sebebiyle o kâfirlerin başlarından bela eksik olmayacak veya yanı başlarında sürekli dönüp duracaktır. Sonunda Allah’ın müminlere zafer vaadi yerini gelecektir. Çünkü Allah vaadinden asla dönmez.
Unutma ki senden önce de nice elçiler hafife alınmıştı. Ben o kâfirlere belli bir mühlet vermiştim sonra da onları kıskıvrak yakaladım. Cezalandırmam nasılmış gördüler.
Kazandıkları üzerinden herkesi denetim altında tutanı [hiçe saymak] ve Allah’a ortaklar icat etmek öyle mi? De ki: Onlara isimler verin bakalım (ilahlarınıza uydurma vasıflar yakıştırın bakalım) Böyle yaparak O’na (güya)yeryüzünde bilmediği bir şeyi mi haber vermiş oluyorsunuz yoksa sırf laf olsun diye mi [böyle yapıyorsunuz?] Tersine, kafirlere düzenbazlıkları güzel görünmüş ve yoldan çıkmışlardır. Allah, kimi saptırmışsa artık ona hidayet edecek hiç kimse bulunamaz.
Onlara dünya hayatında bir azap vardır, ahiret azapları ise daha da ağırdır. Allah’ın azabından onları hiç kimse kurtaramayacaktır.
Müttakilere vadedilen cennetin örneğine gelince: Onun içinden ırmaklar akar, meyveleri ve gölgeleri kesintisizdir. Muttakilerin akıbeti işte budur. Kafirlerin akıbeti ise ateştir.
Kendilerine kitap verdiğimiz kimseler sana indirilen [bu Kur’ân’dan dolayı] mutluluk duyarken içlerinde bazı gruplar ise onun bir kısmını inkâr ederler.11 De ki: “Bana, sadece Allah’a kulluk etmem ve O’na ortak koşmamam emredildi. Yalnız O’na çağırıyorum. Dönüş de yalnız O’nadır.”
İşte biz onu arapça bir hüküm [kaynağı] olarak [sana böyle] indiriyoruz. Sana gelen bunca ilimden sonra kalkıp yine de onların arzularına uyacak olursan işte o zaman seni, Allah’a karşı [savunacak] ne bir yardımcı bulunur ne de bir koruyucu.
Gerçek şu ki senden önce de birçok peygamber gönderdik. Onlara da eşler ve çocuklar verdik.12 Allah’ın izni olmadan hiçbir peygamber bir mucize gösteremez. Çünkü her işin zamanı yazılıdır.
Allah dilediğini mahveder dilediğini ise yerinde bırakır.13 Ümmül kitap O’nun yanındadır.
Onlara yönelttiğimiz tehditlerin bir kısmını sağlığında sana göstersek de ondan önce senin hayatına son versek de, sana düşen yalnızca tebliğdir. Hesap sormak ise bizim işimizdir.
Görmüyorlar mı biz yeri etrafından eksiltip duruyoruz? (Her geçen gün çemberi daraltıyoruz) Ve Allah hükmünü öyle icra eder ki, hükmüne kimse engel olamaz. Hem de O çok hızlı hesap görür.
Onlardan öncekiler de tuzak kurmuşlardı. Oysa tuzağı (kurmak da bozmak da) Allah’ın elindedir. O, her nefsin ne kazandığını bilir. Kâfirler dünya hayatında kimin kazançlı çıkacağını sonunda bilecekler.
Kâfirler, “Sen gönderilmiş birisi değilsin.” diyorlar. Onlara de ki: “Aramızda şahit olarak Allah ve kitabın bilgisine sahip olanlar yeter.”
Açıklamalar
- 1
Allah’ın evren üzerindeki egemenlik ilişkisi kralların ülkesine egemenliğini temsil eden tahta kurulması üzerinden verilmiştir. Konuyla ilgili Şuara suresi 95. Ayet dipnotunu okuyunuz. Ayrıca Bkz. 69:17 ve ilgili dip not.
- 2
“Boyna demir halka (tasma)takılması” yakalanmış suçlu muamelesi görmeyi temsil eder.
- 3
Gebelik süresi, ceninin cinsiyeti ve uzuvlarının noksanlığı v.b yorumlanmıştır.
- 4
“Ahlaki ve fikri yönelimini”
- 5
Hamd ile tesbih, gök gürültüsü ve şimşekler arasında şiddetli bir sağanağa yakalanmış çaresiz insanın hisleri üzerinden anlatılmıştır. Durumları aslında böyleyken kâfirler Allah hakkında ileri geri konuşabilmekte haliyle O’nun öfkesine neden olmaktadırlar.
- 6
İnsanların denenmesi(fitne) madenin ateşe sokulmasına benzetilmiştir. Nitekim Rağıp fitne kelimesini “Kelimenin asıl anlamı sağlam olanın çürüğünden ayrılması için altının ateşe sokulması” olarak izah etmiştir.
- 7
Gökten inen su Allah’ın insanları denemek için ortaya çıkardığı olaylardır. Herkes kendi kapasitesine göre sınanır. Çoğu insan olayların akışında çerçöp misali sürüklenip giderken az sayıda insan ayakta kalır. Bu bizim “Sel gider kumu kalır” özdeyişimizi hatırlatır. Batılın coşkusu sel gibi gelip geçicidir. Hak ise kalıcıdır. Fitne ve ibtila ile ilgili olarak bkz. Mümtehine:5 ve dipnotu.
- 8
“Mucizeyi, inkârı için bir bahane olarak kullananı” Ayrıca Bkz: Saf suresi girişinde “Hidayet ve dalalet “isimli açıklama.
- 9
Hitabın özelde Kureyş kabilesine yönelik olduğu düşünülürse küfrün (nankörlüğün) sebebi kureyş suresinde zikredilen nimetlerdir.
- 10
Ayetin başka bir tercümesi şöyledir: “Seni, sana vahyetmiş olduğumuz kitabı onlara okuyasın diye – ki onlar Rahmanı inkâr edip durmaktalar- içinde nice ümmetin (Arkadaş grupları iktidar odakları ve cemaatler gibi nice sosyal grubun) gelip geçtiği bir ümmete peygamber olarak gönderdik. O halde de ki: “Benim Rabbim O’dur ve O’ndan başka ilah yoktur. O’na dayanıyorum ve [gönlümü] ona dönüyorum.”
- 11
Bir kısmını inkar etmek aslında hepsini inkar etmektir. Tasdik ettikleri hususlar ise, Kur’an’da kitap ehlinin bildiği hususlardır.
- 12
Zımnen: “Hiç birisi insan üstü değildi”
- 13
“Yemhu ve yusbit/silmek ve yerinde bırakmak” “Allah şöyle yapsa ya!” diyenlere bir cevap olmalıdır. Diğer bir yorum: kitap verilenlerden kuranın bir kısmını inkar edenlere (36.ayet) cevap olarak: “Allah bazı hükümleri değiştirebilir” anlamındadır.