12Yusuf Suresi

111 ayet · 38 açıklama

Bismillâhirrahmânirrahîm

Elif, Lam, Ra. Bunlar, apaçık Kitab’ın ayetleridir.

Biz onu, [anlayıp] akıl yürütmeniz için, Arapça bir Kur’an olarak indirdik.

Biz bu Kur’an’ı sana vahyederek kıssaların en güzelini anlatıyoruz. Oysa sen daha önce bundan habersizdin.

Bir gün Yûsuf, babasına demişti ki: “Babacığım! Ben rüyamda on bir yıldızın, güneş ve ayın bana secde ettiklerini gördüm”

Babası: “Oğlum, rüyanı kardeşlerine anlatma, yoksa sana bir tuzak kurarlar. Çünkü şeytan, insana aşikâr bir düşmandır.” dedi.1

Babası dedi ki: Buradan anlaşılıyor ki Rabbin seni [bir görev için] seçecek ve olayların iç yüzünü sana öğretecek. Ataların İbrahim ve İshak’a nimetini tamamladığı gibi sana ve Yakup ailesine de nimetini tamamlayacak. Çünkü Rabbin Âlimdir. Hâkimdir.”

Gerçek şu ki, Yusuf ve kardeşleri kıssasında merak edenler için ibretler vardır.

Kardeşleri aralarında şöyle konuştular: “Biz dayanışma halinde olmamıza rağmen2 babamız Yûsuf ve [öz] kardeşini daha çok seviyor. Belli ki babamız açık bir yanılgı içinde.

Yûsuf’u öldürün veya onu bir yere atın ki babanızın ilgisi size yönelsin. Sonrasında huzur içinde [yaşayan] bir topluluk olursunuz”3

İçlerinden biri: “Yusuf’u öldürmeyin, eğer illa da bir şey yapacaksanız onu bir kuyunun dibine bırakın ki kervanlardan biri bulup götürsün.” dedi.

Dediler ki: “Ey babamız! Bize güvenip de Yûsuf u niçin emanet etmiyorsun? Oysa biz onun iyiliğini istiyoruz.

Bırak onu da yarın bizimle gelsin, gezip oynasın. Biz onu kesinlikle koruruz.”

Dedi ki: “Doğrusu onu götürmeniz beni endişelendirir. Farkında olmadığınız bir anda onu kurt yer diye korkuyorum”

“Biz dayanışan bir topluluk olduğumuz halde onu kurt yerse, yazıklar olsun bize” dediler.

Onu götürüp kuyunun dibine atmaya ittifakla karar verdikleri zaman, biz Yûsuf’a, “Emin ol ki sen onların bu yaptıklarını farkına varmadıkları bir sırada kendilerine haber vereceksin” diye vahyettik.

Akşamleyin, ağlayarak babalarına geldiler.

Ey babamız, dediler, biz yarışmak için uzaklaşmıştık Yusuf’u da eşyalarımızın yanında bırakmıştık. Meğer onu kurt yemiş! Gerçi biz doğru söylesek de sen bize inanmazsın!

Sahte bir kan sürülmüş gömleğini gösterdiler. Dedi ki: “Hayır, kıskançlık duygunuz sizi bu işi yapmaya sürüklemiş. Bana artık sabrı cemil4 gerek. Anlattıklarınız karşısında yardımına sığınılacak olan yalnız Allah’tır.

Derken bir kervan geldi. Sucularını gönderdiler. Kovasını sarkıttı. “Müjde! Bir oğlan çocuğu!” diye bağırdı. Onu ticaret için sakladılar. Oysa Allah onların [gerçekte] ne yaptıklarını biliyordu.

Sonunda onu düşük bir değere, birkaç dirheme sattılar. [Ellerinden çıkarmak için] değerini istemede hırslı görünmediler.

Onu satın alan Mısırlı, hanımına: “Onun makamına saygılı ol.5 Bakarsın bize faydası dokunur, belki de onu evlat ediniriz.” dedi. Yusuf’un oradaki konumunu sağlama almak6 ve olayların iç yüzünü öğretmek için7 böyle yaptık. Allah, takdir ettiğini yapandır. Ancak insanların çoğu bunun farkında değildir.

Artık olgunluk çağına ulaşınca, ona karar yetisi ve ilim verdik. Biz, iyileri işte böyle ödüllendiririz.

Bulunduğu evin kadını, onunla olmak istedi de kapıları sımsıkı kapattı ve: Hadi gel, seninim” dedi. O, “Ben Allah’a sığınırım. Gerçek şu ki o benim sahibimdir.8 bana iyi bir ortam sağlamıştır. Öyleyse [hainlik eden] zalimler asla güvende olamazlar” dedi.

Kadın kesinlikle onu yönelmişti. Eğer Rabb’inin burhanını9 görmüş olmasaydı o da ona yönelmişti.10 Böylece biz, kötülüğü ve fuhşu ondan uzak tuttuk. Çünkü o, ihlasa erdirilmiş (günaha karşı korumaya alınmış) kullarımızdandı.

Kapıya doğru koşuştular. Kadın onun gömleğini arkadan yırttı. Kapının önünde kadının beyine rastladılar. (3,5) Kadın: “Ailene kötülük yapmak isteyenin cezası zindana atılmaktan veya ağır bir cezaya çarptırılmaktan başka nedir ki?” dedi.

Yusuf, “Asıl o benimle olmak istedi” dedi. Kadının ailesinden bir şahit şahitlik ederek dedi ki: “Eğer gömleği önden yırtılmışsa, kadın doğru söylemiştir, o ise yalancılardandır”

“Fakat gömleği arkadan yırtılmışsa, [bu durumda] kadın yalan söylemiştir; adamın dediği doğrudur.”

Onun gömleğinin arka tarafından yırtıldığını görünce: “Belli ki bu, siz kadınların hile tarzıdır. Siz kadınların hilesi çok büyük oluyor”

“Yusuf! Sen bu davadan vazgeç.[Ey kadın] Sen de günahın için af dile; çünkü sen günahkâr oldun.”

Şehirdeki kadınlar: “Aşk ateşi Azizin karısının, bağrını yakmış da kölesiyle birlikte olmak istemiş. Yoldan çıkmış birisi olarak görüyoruz onu” dediler.

Kadın, dedikoduları duyunca haber gönderip onları davet etti. Onlar için yaslanacakları koltuklar hazırladı. Ellerine de [meyve soymaları için] birer de bıçak verdi. Yusuf’a, “Çık karşılarına” dedi. Kadınlar Yusuf’u görünce, onu gözlerinde büyüttüler ve şaşkınlıkla ellerini doğradılar: “Aman Allah’ım bu bir insan olamaz olsa olsa yüce bir melektir” dediler.

Kadın: “Beni kınadığınıza neden olan kimse işte buydu. Gerçekten de ben onunla olmak istedim, ama o kendini sakındı. Ne var ki bundan sonra istediğimi yapmazsa mutlaka zindana tıkılacak ve burnu sürtülecek” dedi.

“Ey Rabbim, benim için zindan, bunların beni davet ettiği şeyden daha hayırlıdır. Eğer tuzaklarını benden uzak tutmazsan onlara meyleder ve cahillerden olurum” dedi.

Rabbi, onun duasını kabul etti ve onu kadınların tuzaklarından korudu.11 Çünkü Allah Semidir, Âlimdir.

Sonunda bu delilleri görmelerine rağmen (dedikoduları kesmek için) onu bir zamana kadar zindana atmaları kendilerine uygun göründü.

Zindana onunla birlikte iki genç daha girdi. Onlardan biri: “Ben (rüyamda) kendimi şarap (için üzüm) sıkarken gördüm.” Öbürü de: “Ben de başımın üzerinde kuşların yemekte olduğu bir ekmek taşıdığımı gördüm. Bunların yorumunu bize söyle. Zira biz seni [bu işleri bilen] iyi biri olarak görüyoruz” dedi.12

Dedi ki: “Size rızık olarak verilen yemek henüz size gelmeden önce13 onun yorumunu mutlaka size haber veririm. Bu, Rabbimin bana öğrettiklerindendir. Şüphesiz ben Allah’a iman etmeyen ve ahireti inkâr eden bir kavmin milletini (kültürünü) terk ettim. (hep uzak durdum)

“Ben, atalarım İbrahim, İshak ve Yakup’un milletine bağlandım. Allah’a herhangi bir şeyi ortak koşmak bize yakışmaz. Bu, Allah’ın bize ve insanlara olan lütfudur. Ancak insanların çoğu şükretmez.”14

Ey zindan arkadaşlarım, [bir kul için] çeşit çeşit [istekleri olan] efendilerinin olması mı daha iyi yoksa kahhar olan bir tek Allah [ın olması] mı?

“O’ndan başka taptıklarınız, sizin ve atalarınızın yakıştırdığı isimlendirmelerden15 ibarettir. Allah, onlara [yetki verdiğine] dair herhangi bir delil indirmemiştir. Hüküm [bütün yetkiler] ancak Allah’ındır. [Bu yüzden] O, size kendisinden başkasına kulluk etmemenizi emretmiştir. İşte sağlam din budur. Fakat insanların çoğu bunun farkında değildir.”

Ey zindan arkadaşlarım![Rüyanıza gelince] İkinizden biri efendisine şarap sunacak; diğeri ise asılacak ve kuşlar onun başını yiyecek. Hakkında yorumunu istediğiniz husus işte (bu şekilde) sonuca bağlanmış oldu.”

Yusuf kurtulacağını düşündüğü kişiye dedi ki “Efendinin yanında benden bahset.” Fakat şeytan, efendisine söylemeyi ona unutturdu.16 Böylece Yusuf üç-beş yıl daha zindanda kaldı.

(Bir gün) Kral dedi ki: “Ben yedi semiz inek gördüm, bunları yedi zayıf inek yiyordu. Bir de yedi yeşil başak ile yedi kuru başak gördüm.17 Ey seçkin topluluk, eğer rüya yorumlayabiliyorsanız bu rüyamın yorumunu bana söyleyin”

“Bunlar karmakarışık rüyalar. Biz (böyle) rüyaların yorumunu bilemeyiz” dediler.

O iki kişiden kurtulmuş olanın nice zaman sonra (Yusuf) aklına düştü. Dedi ki: “Ben size bunun yorumunu haber veririm, [yeter ki] beni hemen [zindana] gönderin.”

Ey doğru sözlü Yusuf! Yedi semiz ineği yedi zayıf ineğin yemesi; yedi yeşil başak ve bir o kadar kuru başak görmenin yorumu nedir? Umarım İnsanlara [elim dolu] dönerim de [kıymetini] bilirler” dedi.

Yusuf dedi ki: “Yedi yıl âdetiniz üzere ekin ekeceksiniz. Yemek için ayıracağınız az bir miktar hariç, biçtiklerinizi [depolamak için öylece] başağında bırakın.”

Sonra bunun ardından kurak geçecek yedi yıl gelir, tohum için ayırdığınız az bir kısım hariç depoladığınız her şeyi silip süpürür.

“Bunun arkasından bir yıl gelir ki, insanlar bol yağmura kavuşur ve o yıl sıkıp sağarlar [her çeşit ürünü devşirirler.]”

Kral: “Onu bana getirin.” dedi. Elçi gelince, Yusuf ona dedi ki: “Kralına dön de sor bakalım ellerini kesen o kadınların derdi neymiş? Gerçi Rabbim, o kadınların hilelerini çok iyi biliyor ya”

Kral: Yusuf’u baştan çıkarmaya çalıştığınız zaman beklentinize ondan nasıl bir karşılık gördünüz diye sordu. Onlar: “Allah için biz onda hiçbir kötü niyet emaresi görmedik” dediler. Azizin karısı da dedi ki: “İşte şimdi hak yerini buldu. Ben onun olmak istemiştim. Ne var ki o dosdoğru adamın biriymiş.”

[Gerçek ortaya çıkınca Yusuf dedi ki: “Bu, yokluğunda ona hainlik etmediğimi bilmesi içindi ve [zaten] Allah hainlerin planlarını başarıya ulaştırmaz.

Böyle yaparak ben nefsimi temize çıkarmıyorum.18 Çünkü nefis daima kötülüğü emreder, Rabbim korursa o başka.19 Şüphesiz ki Rabbim Gafurdur, Rahimdir.2021

Kral “Onu bana getirin onu kendime özel danışman yapayım” dedi. Onunla konuştuktan sonra da, :“Bugün sen yanımızda büyük bir mevki sahibi ve güvenilir bir adamsın”22 dedi.

Yusuf: “Beni ülkenin bütün maliyesi üzerinde yetki sahibi yap. Çünkü ben onu korumayı ve yönetmeyi iyi bilirim” dedi.

İşte Yusuf’a Mısır’da böyle bir imkân verdik. İstediği yerde dolaşıyor [yetkisini kullanıyordu] Rahmetimizi, kime dilersek ona nasip ederiz. İyilerin mükâfatını zayi etmeyiz.

Ahirette elde edecekleri mükâfat ise, iman edenler ve takva üzere olanlar için daha da hayırlıdır.23

Yusuf’un kardeşleri gelip onun huzuruna girdiler. Yusuf onları hemen tanıdı, ama onlar Yusuf’u tanıyamadılar.

Yusuf onların yüklerini hazırlayınca dedi ki: “Bana, baba bir kardeşinizi de getirin.24 Görüyorsunuz ki, ben size ölçeği tam veriyorum ve misafirleri en güzel şekilde ağırlıyorum.”

Eğer onu bana getirmezseniz benden size bir ölçek bile yok. Yanıma da yaklaşmayın!”

Dediler ki: “Onu babasından isteyeceğiz ve herhalde bunu başarırız.”

Yusuf memurlarına dedi ki: Sermayelerini yüklerinin içine koyun ailelerine vardıklarında görürler de belki yine gelirler.

Bu vaziyette babalarının yanına dönünce dediler ki: “Ey babamız! Artık ölçek bize yasak edildi. Kardeşimizi de bizimle gönder ki ölçek alabilelim. Biz onu mutlaka koruyacağız.

Dedi ki: “Daha önce kardeşini size güvendiğim gibi onu da size güveneyim öyle mi? Allah en iyi koruyandır. [Zira] O, merhametlilerin en merhametlisidir.

Yüklerini açtıklarında sermayelerinin geri verildiğini gördüler. Dediler ki: “Ey babamız! Daha ne istiyoruz? İşte sermayemiz bize geri verilmiş! Yine ailemize yiyecek getiririz. Kardeşimizi de muhafaza ederiz. Bir deve yükü de fazladan alırız. Bu getirdiğimiz zaten bize yetmez.

Babaları: “Hepiniz kuşatılmadıkça (çaresiz bir felakete maruz kalmadıkça) onu bana geri getireceğinize dair Allah adına sağlam bir söz vermediğiniz sürece onu sizinle göndermeyeceğim, dedi. Ne zaman ki söz verdiler: “Bu söylediklerimize Allah şahittir” dedi.

Ey oğullarım! Oraya bir kapıdan girmeyin, ayrı ayrı kapılardan girin.25 Gerçi ben [bu tedbirimle] Allah’tan gelecek bir şeye engel olamam. Hüküm yalnız Allah’ındır. Ben O’na tevekkül ettim. Tevekkül edenler de O’na tevekkül etsinler.”

Babalarının istediği şekilde girdiler. Ancak bu tedbir, Allah’tan gelecek hiçbir şeye engel olmazdı. Sadece Yakup’un arzusu yerine gelmiş oldu. Şüphesiz ki Yakup, kendisine öğrettiğimiz ilim sayesinde bunu biliyordu. Fakat insanların çoğu bu gerçeği bilmez.

Yûsuf’un huzuruna çıktıklarında o, [öz] kardeşini [gizlice] yanına aldı ve’’ Ben senin kardeşinim, onların yaptıklarına üzülme” dedi.

Yûsuf, onların yüklerini hazırlatırken su kabını kardeşinin yüküne koydu. Arkalarından bir tellal bağırdı: “Ey kafile! Siz hırsızsınız. “

Onlar dönüp “Ne kaybettiniz?” dediler.

“Kralın su kabını arıyoruz. Onu bulana bir deve yükü ödül var. “Ben bunu garanti ediyorum” dedi.

Dediler ki: “Allah şahit, biliyorsunuz ki biz bu ülkeye fesat çıkarmaya gelmedik. Hırsız da değiliz. “

Peki, yalancı çıkarsanız cezası nedir?

Cezası yükünde bulunanın kendisidir.26 Biz zalimleri böyle cezalandırırız” dediler.

Bunun üzerine Yusuf, kardeşinin yükünden önce onların yüklerini aramaya başladı. Sonra da su kabını kardeşinin yükünden çıkardı. İşte biz Yusuf’a böyle bir plan öğretmiştik. Aksi halde kralın yasalarına göre- Allah’ın dilemesi hariç - kardeşini alıkoyamazdı. Biz dilediğimizi derecelerle yükseltiriz. Her bilenin üstünde daha iyi bilen biri vardır.

“Çalmışsa, daha önce kardeşi de çalmıştı” dediler. Yusuf bunu içinde sakladı, onlara açmadı. “Siz daha kötü bir durumdasınız ve kastettiğiniz şeyin aslını Allah daha iyi bilir” dedi.27

Dediler ki: Ey aziz!28 Gerçekten de onun çok yaşlı bir babası var. Onun yerine bizden birini alıkoy. Çünkü biz seni, iyilik yapan birisi olarak görüyoruz.

Dedi ki: “Eşyamızı yanında bulduğumuz kimseden başkasını tutuklamaktan Allah’a sığınırız! Aksi halde haksızlık yapmış oluruz.”

Ondan ümitlerini kesince aralarında konuşmak üzere bir kenara çekildiler. Büyükleri dedi ki: “Babanızın sizden Allah adına söz aldığını, daha önce de Yusuf hakkında işlediğiniz kabahati bilmiyor musunuz? Babam izin verinceye kadar veya Allah benim hakkımda hükmünü verinceye kadar bu yerden asla ayrılmayacağım. Çünkü O hükmedenlerin en hayırlısıdır. (En hayırlı kararı o verecektir)

“Babanıza dönün ve deyin ki: Ey Babamız, [görünen o ki] oğlun hırsızlık yaptı.[Gördüğümüzün dışında işin aslını bilmiyoruz] Biz ancak [aslını] bildiğimiz şeye şahitlik yaparız.29 Çünkü biz gaybın bekçisi değiliz

Bize inanmıyorsan, gittiğimiz şehrin (olayın yaşandığı şehrin) ahalisine sor veya memlekete birlikte döndüğümüz kervancılara sor. Çünkü biz doğru söylüyoruz.”

Yakub dedi: “Hayır, nefisiniz size kötü bir iş yaptırmış.30 Artık bana düşen güzel bir sabırdır.31 Umulur ki Allah onların hepsini bana geri getirir. Çünkü O, Âlimdir, Hakimdir.

Onlara sırtını döndü -Ah, Yusuf’um ah! dedi ve üzüntüden gözlerine ak düştü. Artık acısını içinde saklıyordu.

Dediler ki: “Vallahi sen, Yusuf diye diye ya hasta olacaksın, ya eriyip gideceksin”

Dedi ki: “Ben şikâyetimi ve kederimi yalnız Allah’a arz ediyorum. Şu da var ki Allah’ın ihsanı sayesinde, sizin bilmediklerinizi de bilirim!

Ey oğullarım! Gidin, Yusuf’u ve kardeşini araştırın. Allah’ın rahmetinden ümit kesmeyin. Zira kâfirler topluluğundan başkası, Allah’ın rahmetinden ümidini kesmez.

Kardeşleri [Yusuf’un] huzuruna çıktıklarında dediler ki: “Ey aziz! Biz ve ailemiz sıkıntıya düştük. Az bir sermaye ile geldik. Sen bize yine de ölçeği tam ver. Bu, bize sadakan olsun. Çünkü Allah sadaka verenlere karşılığını verir.”

Yusuf dedi ki: “Siz, cahilliğiniz yüzünden Yusuf ve kardeşine neler yaptığınızı hatırlıyor musunuz?”

Aa! Yoksa sen, Yusuf musun? Dediler. “[Evet] ben Yusuf’um, bu da kardeşimdir, Allah bize lütfetti. Kim takva ile hareket eder ve sabrederse bilsin ki Allah böyle güzel işler yapanların mükâfatını zayi etmez. Dedi.

“Allah’a yemin ederiz ki, Allah seni bizden üstün tutmuştur; doğrusu biz suç işlemiştik” dediler.

“Bugün, size kınama yok. Allah sizi bağışlasın. O, merhametlilerin en merhametlisidir.” dedi.

“Şimdi şu gömleğimi götürün ve babamın yüzüne sürün, görmeye başlayacaktır. Sonra da bütün ailenizle birlikte yanıma gelin.”

Kervan (Mısır’dan) ayrılınca babaları [yanındakilere] :“Bana bunamış demeyecekseniz, [söyleyeyim] çünkü ben Yusuf’un kokusunu alıyorum” dedi.

“Vallahi sen eski şaşkınlığında devam ediyorsun.” dediler.32

Müjdeci gelip gömleği yüzüne koyunca hemen gözleri açıldı. “Ben size, Allah’ın ihsanı sayesinde sizin bilemediklerinizi bilirim demedim mi?” dedi.

Dediler ki: “Ey babamız! Allah’tan günahlarımızı bağışlamasını iste. Çünkü biz suç işlemiştik.

Dedi ki: “Sizin için daha sonra Rabbimden i bağışlanma dileyeceğim. Şüphesiz O Gafurdur, Rahimdir.

Yusuf’un yanına vardıkları zaman anne babasını bağrına bastı ve “Allah’ın izniyle Mısır’a güven içinde girin”33 dedi.

Ana- babasını tahtına çıkardı. Hepsi onun önünde secdeye kapandılar34. Yusuf, “Baba! Dedi daha önce gördüğüm rüyanın yorumu işte budur. Rabbim onu gerçekleştirdi. Rabbim bana çok lütufta bulundu. Beni zindandan çıkardı. Benimle kardeşlerimin arasını şeytanın açmış olmasının ardından sizi çölden buraya getirerek bizi tekrar kavuşturdu! Doğrusu Rabbim dilediğine lütfunu ihsan eder. Çünkü O Alimdir Hakimdir.

Ey Rabbim! Bana hükümranlıktan bir pay verdin. Bana olayların iç yüzünü öğrettin. Ey göklerin ve yerin işleyiş yasalarını koyan Allah’ım35 Dünyada da ahirette de benim velim sensin. Canımı Müslüman olarak al ve beni salihler arasına kat.

Bunlar sana vahyettiğimiz gayb haberlerindendir. Yoksa onlar [Yusuf’tan kurtulma] planı yapmak için toplandıkları zaman sen onların yanında değildin.

Sen ne kadar istesen de insanların çoğu iman etmeyecektir.

Oysa sen onlardan herhangi bir karşılık da beklemiyorsun. [Zira] O (Kur’an) tüm insanlık âlemi için sadece bir uyarı mahiyetindedir.

Göklerde ve yerde nice deliller vardır ama [insanların çoğu] yanından geçerken bile dönüp bakmazlar.

Yine onların çoğu Allah’a şirk koşmaksızın iman etmezler.

- Yoksa onlar Allah tarafından kendilerini kuşatacak bir azabın gelmeyeceğinden veya beklemedikleri bir zamanda saatin aniden kopmayacağından emin mi oldular?

De ki: “İşte benim yolum budur. Basiretle36 Allah’a çağırırım. Ben ve bana uyanlarda [öyle] Sübhanallah ve ben müşriklerden değilim.”

Senden önce [peygamber olarak] gönderdiklerimiz de o şehirde yaşayanlar arasından [seçip] vahyettiğimiz adamlardan başkası değildi. Yeryüzünde hiç dolaşmıyorlar mı ki, öncekilerin akıbetinin ne olduğunu görsünler? Ahiret yurdu sorumlu davrananlar için daha hayırlıdır. Hala akılınızı kullanmayacak mısınız?

Ne zaman ki resuller [kavimlerinin iman edeceğine dair] ümitlerini kaybettiler ve tamimiyle tekzip37 edildiklerine kanaat getirdiler işte o zaman yardımımız geldi de [aralarından] dilediklerimiz kurtarıldı. Zira suçlu toplumlara kesilen cezanın geri dönüşü yoktur.

Elbette onların hikâyelerinde özü sağlam olanlar için ibretler vardır. Bu (kitap)uydurulmuş bir söz değildir. Aksine önceki kitapları tasdik eden ve her şeyi ayrıntısıyla yazan38 iman eden bir toplum için de hidayet ve rahmet kaynağıdır.

Açıklamalar

  1. 1

    Rüyanın anlamı gayet açıktı. Yakub (a.s) rüyayı işittiklerinde üvey kardeşlerinin Yusuf’a kıskançlıklarından ötürü düşmanca tavır alacaklarından korkmuştu. Çünkü kardeşleri bir peygamberin oğullarına yakışmayacak karakterdeydiler. (Mevdudi)

  2. 2

    Babamızın işine daha çok yaradığımız halde

  3. 3

    Vetekûnû min ba’dihi kavmen sâlihîn. İbare: “Ardından [günahınıza tövbe[eder salih bir topluluk olursunuz” şeklinde de anlaşılmaktadır.

    Mevdudinin açıklaması şöyledir: “Bu ibare dinden, bütünüyle kopmak istemeyenlerin psikolojilerini pek güzel yansıtmaktadır. Bu tip insanlar bir günaha kışkırtıldıkları zaman “sonra tövbe eder, iyi bir insan olurum” der.

  4. 4

    Sabr-ı cemil: Hamd, tesbih ve istiğfar ile Allah’ın hükmünü beklemektir. “Sabret! Allah’ın vaadi şüphesiz gerçektir. Günahının bağışlanmasını iste! Akşam sabah Rabbini hamd ederek tespih et!” (Mümin Suresi 55.)

  5. 5

    Potifar onun sıradan bir köle olmadığını anlamış aslında bir hazineye sahip olduğunun farkına varmıştı.

  6. 6

    Potifar Yusufu satmak isteyecek birisi değildi.

  7. 7

    Yusuf üst düzey bir devlet görevlisinin yanında siyasetin nasıl yapıldığını öğrenecektir.

  8. 8

    [Yusuf için] Allah’ın, [kadın için] ev sahibinin kast ediği bir ifade.

  9. 9

    Fuhşun çirkinliğine dair bilincinin harekete geçmesidir.

    Mevdudi ye göre, “Rabbinin burhanı demek, Allah’tan gelen ilham demektir ki bu ilham kendisini, bir kadının tahrikine kapılmanın hiçbir kar getiremeyeceği şuuruna erdirmiştir… Şu var ki bu ayet peygamberlerin günaha karşı “bağışıklı” tabiatlarını da gösterir.”

    Tabatabai ise bunun bir tür ilim olduğunu söyler: “Yusuf’un günahtan sakınmasını sağlayan bu kutsal güç, ilim ve marifet türünden bir şeydi.”

  10. 10

    Yusuf’un doğal bir arzu hissetmesidir. Ne var ki o bu arzusuna yenik düşmemiştir. Normal şartlar altında olsaydı Yusuf’un asaletine nazaran kadın buna cesaret edemezdi. Ancak Yusuf’u toy bir köle, kendisinin de ona baskı uygulayacak güçte olduğunu düşünerek yanlış bir hesap yaptı.

    3,5-Kapılar sıkıca kapalı olduğu halde (23. Ayet) kapının kim tarafından ve nasıl açıldığı belli değildir. Diğer bir soru da kapının önünde hemen kocanın belirmiş olmasıdır. Kadının akrabasının şahitliği de ortalığın sakin olmadığını gösteriyor. Tevrat şahitlikten bahsetmez ancak Yusuf’un elbisesini kadının elinde bırakıp dışarı kaçtığından ve elinde Yusuf’un elbisesi olduğu halde kocası gelinceye kadar kadının bağırdığından bahseder.

  11. 11

    Zindana atılarak kadınların ortamından uzaklaştırıldı

  12. 12

    Gençlerin rüyası Tekvin 40. Bab da ayrıntılı olarak geçmektedir.

  13. 13

    “Yemek saati gelmeden önce “Yusuf, rüyalarının yorumunu bildiğini ilanının ardından oluşan dikkati değerlendirmek istemiş ve tebliğ safhasına geçmiştir.

    Bu ibareden, o gün hangi yemeklerin servis edileceğini biliyor olduğunu çıkarmak da mümkündür.

  14. 14

    İnsanlar için örnek bir aile göstermesi Allah’ın insanlara bir lütfudur ama insanların çoğu bunun kıymetini bilmez.

  15. 15

    “Savaş tanrısı bereket tanrısı gibi yetkiler tanımanızdan”

  16. 16

    İnsan bencildir, başkalarını kurtarmak için riske girmek istemez. Unutmanın buradaki anlamı budur.

  17. 17

    “VE iki tam yılsonunda vaki oldu ki, Firavun bir rüya gördü ve işte ırmağın yanında duruyordu. 2. Ve işte, ırmaktan bakılışta güzel ve ette semiz yedi inek çıktı ve sazlar arasında otlanıyorlardı. 3. Ve işte, onlardan sonra, bakılışta çirkin ve ette cılız başka yedi inek çıktı ve ırmağın kenarında ineklerin yanında durdular. 4. Ve bakılışta çirkin ve ette cılız inekler bakılışta güzel ve semiz yedi ineği yediler. Ve Firavun uyandı. 5. Ve uykuya varıp ikinci defa rüya gördü ve işte, bir sapta yedi semiz ve iyi başak çıktı. 6. Ve işte, onlardan sonra cılız ve şark rüzgârından yanmış yedi başak bitti. 7. Ve cılız başaklar yedi semiz ve dolgun başağı yuttular. Ve Firavun uyandı ve işte, rüya idi. 8. Ve vaki oldu ki, sabahleyin, onun canı rahatsızdı ve gönderip Mısırın bütün sihirbazlarını ve bütün hikmetlilerini çağırdı ve Firavun onlara rüyasını anlattı; fakat onları Firavuna tabir edebilen bulunmadı.” Tekvin: Bab:41

  18. 18

    “Ben nefsimi temize çıkarmıyorum” derken “Ben bunu sadece şahsıma ait bir mesele olarak görmüyorum” demiş olmalıdır. Zira bu çirkin iftira tamamen açıklığa kavuşmazsa misyonuna zarar verebilirdi. Olaydan yüzünün akıyla çıkması önceki ayette ifade ettiği “Allah hainlerin planlarını başarıya ulaştırmaz” cümlesiyle de uyumludur.

  19. 19

    Bu surenin 24. Ayetinde” Eğer Rabb’inin işaretini görmüş olmasaydı o da onu arzu etmişti.” Cümlesinin yorumunda bunu doğal hislerin uyanması olarak açıklamıştık. Ne var ki Yusuf Allah’ın korumasıyla direnme iradesi göstermiştir.

  20. 20

    Nefsinin emrine uyanlar pişmanlık gösterir ve tövbe ederlerse Allah affedicidir. Zira O Gafur dur ve Rahimdir.

  21. 21

    Metinde geçen “Bid”, 3’ten çok 10’dan az olan rakamlar için kullanılır.

  22. 22

    38. Ve Firavun kullarına dedi: Bunun gibi, kendisinde Allah’ın ruhu olan bir adam bulabilir miyiz? 39. Ve Firavun Yusuf’a dedi: Mademki Allah sana bütün bu şeyi bildirdi, senin gibi akıllı ve hikmetli adam yoktur; 40. sen evimin üzerinde bulunacaksın ve bütün kavmim senin emrin üzerine idare olunacaktır; ben yalnız tahtta senden büyük olacağım. 41. Ve Firavun Yusuf’a dedi: Bak, seni bütün Mısır diyarı üzerine koydum. 42. Ve Firavun mührünü parmağından çıkardı ve onu Yusuf’un parmağına taktı ve ona ince keten esvap giydirdi ve boynuna altın zincir taktı, 43. ve onu kendisinin ikinci arabasına bindirdi ve onun önünde: Diz çökün, diye bağırdılar ve onu bütün Mısır diyarı üzerine koydu. Tekvin: Bab:41

  23. 23

    Önceki ayetten, saltanat ve iktidarın, doğruluk ve faziletin nihai mükâfatı olduğu sonucuna varanların yanlış yorumuna karşı bir uyarıdır. (Mevdudi)

  24. 24

    Tevrat anlatımına göre Yusuf kardeşlerini ajanlık gerekçesiyle üç gün hapsediyor. Kardeşleri aile sırlarını açıklamak zorunda kalıyorlar:

    “Biz kulların, Kenan diyarında bir adamın oğulları, on iki kardeşiz ve işte, küçüğü bugün babamızın yanındadır, biri de yoktur.

    Yusuf, Şimeonu rehin olarak alıkoyuyor: “Küçük kardeşiniz buraya gelmedikçe buradan çıkmayacaksınız.” (Tekvin: Bab: 42:9-24)

  25. 25

    “Dikkatleri üzerlerine çekmenin getireceği tehlikelere tedbir olarak.”

    Önceki yolculukta ajanlıkla suçlanmışlardı.59. ayet 1. Nota bakınız.

  26. 26

    “Bir hırsız bir eve girerken yakalanıp öldürülürse, öldüren kişi suçlu sayılmaz. 3Ancak olay güneş doğduktan sonra olmuşsa, kan dökmekten sorumlu sayılır.

    “Hırsız çaldığının karşılığını kesinlikle ödemelidir. Hiçbir şeyi yoksa hırsızlık yaptığı için köle olarak satılacaktır. Çaldığı mal –öküz, eşek ya da koyun– sağ olarak elinde yakalanırsa, iki katını ödeyecektir. (Tevrat: Çıkış:22:2)

  27. 27

    Durum dikkate alınırsa Yusuf bunu açıkça söylemiyor. Kardeşlerinin geçmişini ve kötü sicillerini hatırlıyor. “Kastettiğiniz şeyin aslını Allah daha iyi bilir “cümlesine gelince, geçmişte bir olaya gönderme olduğu belli olmakla birlikte hangi olayın kastedildiği –rivayetler hariç- açıklanmamıştır.

  28. 28

    Mısırda yüksek devlet görevlisi, ekselans anlamındadır.

  29. 29

    Kardeşler ahlaki bir zaaf içindeydiler ancak her seferinde garip şeyler olduğunu da fark etmiş olmalılar.

  30. 30

    Yakup peygamber Yusuf olayından tanıdığı oğullarına inanmadı ve Bünyamin’in kaybolmasını onların yeni bir hilesi olarak düşündü.

  31. 31

    Sabr-ı cemil; hamd, tesbih ve istiğfar ile Allah’ın hükmünü beklemektir.

  32. 32

    Şaşkınlıktan (dalalet) maksat kıssanın başında (8. Ayet) babalarıyla ilgili olarak sözünü ettikleri Yusuf’un aşırı derecede seviliyor olmasıdır. (Tabatabai)

    Mevdudi ise bu ayetin tefsirinde: “Aile üyeleri arasında Hz. Yusuf dışındaki hiç kimse Hz. Yakup’un gerçek değerini fark edememişti.” Demektedir.

  33. 33

    Talmud’a göre “Yusuf babasının, yolda olduğunu öğrenince dostlarını, subaylarını ve göz alıcı elbiselerle donatılmış ülke askerlerini bir araya topladı... Yakup peygamberi yolda karşılamak ve Mısır’a kadar eşlik etmek için büyük bir topluluk teşekkül ettirdi. Müzik ve mutluluk her yanı kaplamıştı; herkes, kadınlar ve çocuklar bu muhteşem gösteriyi izlemek üzere evlerin çatılarına çıkmıştı. . (Mevdudi)

  34. 34

    “Succeden” kelimesi lügat anlamında “baş eğerek selamlama” (batı dillerindeki reverans-) kullanılmıştır. (Mevdudi),

    İbn Abbas’ın görüşü işe şöyledir: “Onlar, Yusuf’u buldukları için Allah’a secdeye kapandılar. Bu secde, bir şükür secdesi olup, Yusuf 'dan dolayı yapılmıştı. (Razi)

  35. 35

    Buraya kadar olan üç cümle birbiriyle ilişkilidir. Yüksek dereceli yöneticilikle olayların iç yüzünü (siyasi ilişkilerin sırlarını) öğrenme arasındaki ilişki açıktır. Bağlam nedeniyle rüyaların yorumuyla ilişkisi ise dolaylıdır. Göklerin ve yerin işleyiş yasalarına atıf yapılması, olayların iç yüzünü bilmekle ilişkilidir ve hikmettir.

    Hz. Muhammedin “Bana eşyanın hakikatini göster” duasının anlamı da budur.

  36. 36

    Akıl yoluyla ve delil göstererek

  37. 37

    Tekzip tasdikle zıt anlamlı olarak kullanılmıştır. Yalanlama tekzibi tam olarak karşılamaz. Tasdik onaylama anlamındadır. Tekzib ise resullere inanmanın reddedilmesidir.

  38. 38

    Önceki kitaplarda yazanları -doğruysa- tasdik etmiş gerekli ayrıntıları da kayıtlara geçirmiştir.