11Hud Suresi
123 ayet · 27 açıklama
Elif Lam Ra. Bu öyle bir kitap ki ayetleri tahkim edilmiş sonra da tafsil edilmiş1 olup Hakîm ve Habir olan (Allah’ın) hazinesinden gönderilmiştir,
Allah’tan başkasına kulluk etmeyesiniz diye.[Resulüm de ki:] Ben size beşir ve nezir olarak onun tarafından gönderildim.
Rabbinizden günahlarınız için bağışlanma dileyin. Tövbe ile O’na yönelin ki ömrünüzün sonuna kadar sizi güzel bir şekilde yaşatsın, erdemli olana da erdeminin karşılığını versin. Şayet oralı olmazsanız [işte o zaman] ben sizin için o büyük günün azabından korkarım.
Dönüşünüz Allah’adır. Onun gücü her şeye yeter.
Bilin ki onlar, ondan (gerçeği dile getirenden) kaçınmak için köşe bucak saklanırlar. İyi bilin ki, tanınmamak için elbiselerini kafalarına geçirmiş oldukları zaman bile Allah, onların neyi gizleyip neyi açığa vurduklarını biliyor.2 Çünkü O, kalplerin özünü bilen biridir.
Yeryüzünde hiçbir canlı yoktur ki rızkı Allah’a ait olmasın. O, onların ikamet yerlerini de uğrak yerlerini de bilir. Bunların hepsi [kayıtlarının gerçekleşeceği] kesin olan bir Kitap’tadır.
O gökleri ve yeri altı günde yarattı. Öncesi Arş’ı su üstünde idi.3 [O sizi] hanginizin daha iyi davranacağını sınamak için [yarattı.] Onlara “öldükten sonra dirileceksiniz.” desen, kâfirler: “Bu, büyü işidir (büyücü yalanından) başka bir şey değildir” derler.
Şayet belirli bir zamana kadar azabı erteleyecek olsak: “Azaba mani bir sebep mi var?” diye alay ederler. Şunu iyi bilin ki azap günü geldiğinde onun engeli yoktur. Alay ettikleri şey onları her yönden kuşatacaktır. (Kaçacak delik bırakmayacaktır.)
Eğer biz insana tarafımızdan bir rahmet tattırsak, sonra da onu geri alsak o zaman insan karamsar bir nankör olur çıkar.
Ama kendisine dokunan bir sıkıntıdan sonra, ona bir nimet tattıracak olsak: “Sıkıntılar uzağıma gitti” der. Çünkü o şımaran ve kendisiyle övünen biridir.
Ancak sabredip salih amel işleyenler böyle değildir. Böyle olanların günahları affedilecek ve onlara yüksek bir ödeme yapılacaktır.
“Ona gökten bir hazine indirilseydi veya yanına bir melek verilseydi ya” diyorlar diye için daralıp sana gelen vahiyden bir kısmını terk etmek aklına gelirse [unutma ki] sen sadece bir uyarıcısın. Allah ise her şeye vekildir.
Yoksa “O kitabı kendisi uydurdu.” mu diyorlar? De ki: “Bu iddianızda samimiyseniz onun dengi on sure uydurup getirin de görelim.[Üstelik] Allah’tan başka çağırabileceklerinizi de yardıma çağırın.
Eğer size cevap veremezlerse, bilin ki Kur’an ancak Allah’ın ilminin bir sonucu olarak indirilmiştir. Hem O’ndan ayrı tanrı yoktur. Şu halde ona teslim oluyor musunuz?
Kim dünya hayatını ve onun şatafatını tercih ederse ona amellerinin karşılığını -kesinti yapmadan- tam olarak veririz.4
Ne var ki onların ahiretteki karşılıkları ateşten başka bir şey olmayacaktır. Zira onlar dünyadayken hayır getirmeyen işlerle uğraşırlardı.5 Amelleri de zaten batıldı. (mükâfat gerektirmeyen boş işlerdi)
(Düşünün) Rabbinden gelen kesin bir delile (Kur’an’a) dayanan yine O’nun katından bir şahidi (İncili) takip eden dahası ondan önce bir önder ve rahmet olarak Musa’ya indirdiğimiz kitabı (Tevratı) tasdik eden biri ötekiyle hiç aynı olur mu? İşte bunlar ona (Kur’an’a) iman ederler. Gruplardan hangisi onu inkâr ederse kendilerine vaat edilen yer ateştir. Bundan hiç şüphen olmasın. Çünkü bu, Rabbinin katında bir gerçektir. Ancak insanların çoğu iman etmezler.6
Uydurduğu bir yalanı Allah’ın üstüne atandan daha zalim kim olabilir? Onlar rablerinin huzuruna çıkarıldıklarında şahitler: “Rablerine iftira edenler işte bunlardır” diye şahitlik edecektir. İyi bilin ki, Allah’ın laneti zalimlerin üzerinedir.
İşte onlar Allah yoluna engel çıkarmaya ve onu çelişkili göstermeye gayret edenlerdir. Onlar ahireti de inkâr edenlerdir.
Onlar, yeryüzünde Allah’ı aciz bırakamazlar. (Allah’ın cezasından kaçıp kurtulacak bir yer bulamazlar) Allah’a rağmen bir yardımcıları da yoktur. Onların azapları katmerli olur. Çünkü onlar (gerçeği) duymaya tahammül edemediler ve onu görmek istemediler.
Onlar, kendileri hayal kırıklığına mahkûm etmişlerdir. Kuruntu [tanrıları da artık] görünmez olmuştur.
Kaçınılmaz olarak en büyük hayal kırıklığını ahirette yaşayacaklardır.
İman edip salih amel işleyen ve Rablerine karşı kalpleri hassaslaşmış olanlara gelince; işte onlar cennettedirler. Orada sonsuza kadar kalacaklardır.
Bu iki zümrenin durumu, kör ile gören ve sağır ile işiten arasındaki fark gibidir. İkisi hiç aynı olur mu? Anlayamıyor musunuz?
Biz Nuh’u da kavmine göndermiştik: “Ben sizi açık bir dille uyarmak için gönderildim.
Allah’tan başkasına kulluk etmeyin, aksi halde canınızı yakacak bir cezaya çarpılmanızdan koruyorum” dedi
Kavminin ileri gelen kâfirleri dediler ki: “Biz seni sadece bizim gibi bir insan olarak görüyoruz. Seviyesi düşük ve basit görüşlü kimselerin dışında sana uyan birini görmüyoruz. Sizin bize karşı bir üstünlüğünüz olduğunu düşünmüyoruz. Tersine yalancılar olduğunuzu tahmin ediyoruz.”
Şöyle dedi: “Ey kavmim, söyleyin bakalım eğer ben Rabbimin kesin bir deliline (vahye)dayanıyorsam ve bana katından bir rahmet vermişse siz de bunu görmüyorsanız İstemediğiniz halde biz onu görmeye sizi zorlayabilir miyiz?
Ey kavmim, ben sizden herhangi bir karşılık beklemiyorum. Benim ücretimi verecek olan Allah’tır. Ben, iman edenleri kovacak değilim. Onlar, (makbul olmadığını iddia ettiğiniz kimseler) elbette Rab’lerine kavuşacaklardır.[Dediğiniz gibiyseler hesaplarını o zaman Allah’a verirler] Fakat ben sizin cahillik eden bir toplum olduğunuzu görüyorum.
“Ey kavmim! Eğer onları yanımdan kovacak olursam, [mesul olurum o zaman] Allah’a karşı beni kim savunacak? Hiç düşünmüyor musunuz?”
“Ben size Allah’ın hazineleri yanımdadır demiyorum. Gaybı da bilmem. Ben meleğim de demiyorum. Sizin hor gördüğünüz insanlar için 'Allah bunlara bir iyilik nasip etmez' de diyemem. Onların içinde olanı (gerçek niyetlerini sadece) Allah bilir. [Aksini iddia edersem] işte o zaman ben zalimlerden [yanlış iddialarda bulunan] biri olurum.”
Dediler ki: “Ey Nuh, bizimle çok tartıştın, tartışmayı da uzattın. Eğer doğru söylüyorsan şu bizi tehdit ettiğin azabı getir de görelim.”
Dedi ki: “Eğer dilerse, onu size Allah getirir ve siz onu engelleyemezsiniz”
Eğer Allah sizi azdırmayı dilemişse, ben size öğüt vermek istesem de öğüdüm size fayda vermez. O sizin rabbinizdir ve [nihayetinde hesap vermek üzere] Onun huzuruna çıkarılacaksınız.”
“Bunları kendisi uyduruyor” mu diyorlar. De ki: “Eğer onu uydurduysam günahı banadır. Sizin işlediğiniz günahtan [isnat ettiğiniz bu iftiradan ise tamamen] uzağım”.
Nûh’a şöyle vahyedildi: “Kavminden, daha önce inanmış olanlar dışında hiç kimse iman etmeyecek. Artık onların yaptıklarını dert edinme.”
Gözetimimiz altında ve vahyimiz doğrultusunda bir gemi yap. Zulmedenler [in hiç biri]7 hakkında karşıma çıkıp ta benimle konuşma. Çünkü onlar boğulacaklar.”
Nuh gemi inşasıyla uğraşırken kavminin ileri gelenleri her gelip geçtiklerinde onunla alay ederlerdi. Nuh da: “Alay edin bakalım, gün gelecek sizin bizimle alay ettiğiniz gibi biz de sizinle alay edeceğiz” derdi.
Rezil eden azap kimin başına gelecekmiş ve sürekli bir azabın ortasında kimler kalacakmış yakında göreceksiniz.
Ne zaman ki emrimiz gelip de yerden sular kaynamaya başladı o zaman dedik ki: “Her canlıdan dişili erkekli olarak iki tane ve - hakkında karar verilmiş olanlar hariç-aileni ve iman edenleri gemiye bindir.” Zaten onunla birlikte -çok az kişi hariç- kimse iman etmemişti.
Nûh: “Binin gemiye, onun yürümesi de durması da Allah’ın adıyladır. Şüphesiz rabbim Gafurur rahimdir.” dedi.
Gemi dağ gibi dalgalar arasında akıp gidiyordu. Nuh bir kenara sığınmış olan oğluna seslendi: Ey oğlum gel bizimle beraber gemiye bin, kâfirlerle birlikte olma!
Oğlu, “Ben bir dağa tırmanırım, o beni boğulmaktan kurtarır.” diye cevap verdi. Nuh, “Bugün Allah’ın emrinden merhamet ettiği dışında kurtulacak olan kimse yoktur dedi. Derken, aralarına bir dalga girdi ve oğlu boğulanların arasına karıştı.
Nihayetinde “Ey yer suyunu yut ve ey gök suyunu tut” denildi. Sular çekildi ve iş bitirildi. Gemi de Cudi’de karaya oturdu: Yok olsun zalimler toplumu! Denilerek [olay sona erdi]
Nuh, Rabbine seslendi. Dedi ki: 'Rabbim, şüphesiz oğlum ailemdendir senin va’din de haktır ve Sen hâkimlerin hâkimisin.
Dedi ki: 'Ey Nuh o senin ailenden değildir. Çünkü yaptığı iş iyi bir iş değildir. Öyleyse [aslını] bilmediğin bir şeyi benden isteme. Cahillerden biri olmaktan seni men ederim.
Nuh: “Rabbim! [Aslını] bilmediğim bir şeyi senden istemekten sana sığınırım. Eğer beni affetmezsen ve bana merhamet etmezsen kaybedenlerden olurum.” dedi.
[İlahi bir ilke olarak] Denildi ki: “Ey Nuh! Sana ve seninle birlikte (olanların neslinden iman üzere) olan ümmetlere lütfumuz olarak selam ve bereketle (gemiden) inin. [Sizden sonra da dünya nimetlerinden] yararlandıracağımız, sonra da canlarını yakacak bir azabımızın dokunacağı ümmetler (aynı hedefe inanan gruplar) gelecektir.”
İşte bunlar, sana vahyettiğimiz gayb haberlerindendir. Bunları sen de kavmim de daha önce bilmiyordunuz. O halde sabret. Sonuç, muttakilerin lehine olacaktır.”
Âd kavmine kardeşleri Hud’u gönderdik. Dedi ki: “Ey kavmim yalnızca Allah’a kulluk edin. Sizin ondan başka bir ilahınız yoktur. İcat ettiğiniz ilahlar iftiranızdan başka bir şey değildir.
“Ey kavmim! Bunun için sizden bir ücret istemiyorum. Benim ücretimi ancak fıtratımı düzenleyen8 verecektir. Aklınızı kullanmayacak mısınız?”
“Ey kavmim! Rabbinizden affınızı isteyin. Ardından [günahlarınıza dönmemek üzere] O’na tövbe edin ki, üzerinize gökten bolca yağış göndererek gücünüze güç katsın. Günahkârlar olarak arkanızı dönüp gitmeyin.”
Dediler ki: “Ey Hud! Sen bize bir belge getirmedin. Senin bir sözünle ilahlarımızı terk edecek değiliz. Sana inanacak da değiliz.
İlahlarımızdan biri seni fena çarpmış, demekten başka bir söz bulamıyoruz. Dedi ki: “Ben Allah’ı şahit tutuyorum siz de şahit olun ki, ben beriyim sizin ortak koştuklarınızdan
Onun astı sayarak ilah diye araya koyduklarınızdan. Haydi, hep birlikte bana tuzak kurun sonra da bana hiç zaman tanımayın.
Ben, benim de Rabbim olan, sizin de Rabbiniz olan Allah’a güveniyorum. Hiçbir canlı yoktur ki yuları O’nun elinde olmasın. Şüphesiz ki Rabbim dosdoğru yol üzeredir.[kimseye haksızlık yapmaz]
Arkanızı dönüp giderseniz bilin ki ulaştırmakla görevli olduğum mesajı size ilettim. Artık Rabbim, isterse sizin yerinize başka bir toplum da getirebilir ve siz O’na hiçbir şekilde zarar vermiş olmazsınız. Çünkü Rabbim her şeyi gözetleyip duruyor.
Emrimiz gelince, Hûd’u ve onunla beraber iman edenleri katımızdan bir rahmet olarak kurtardık. Ve [ahiretteki daha da] ağır azaptan da kurtardık.
Âd [kavminin durumu] işte böyleydi. Rablerinin ayetlerini bilerek inkâr etmişler ve onun resullerine isyan etmişlerdi. Dahası her zorba inatçının peşine takılmışlardı.
Hem bu dünyada hem kıyamet günü lanet [etiketi] üzerlerine yapışmış oldu. Dikkat edin ki Âd kavmi Rabb’lerine nankörlük etti. Dikkat edin Hûdun kavmi Âd [işte böyle] silinip gitti.
Semûd’a da kardeşleri Sâlihi gönderdik. Dedi ki: “Ey kavmim! Allah’a ibadet edin. Sizin O’ndan başka bir ilâhınız yoktur. Sizi yerden o inşa etti ve size orada mamur bir hayat verdi.9 Artık (işlediğiniz şu hatalar için) O’ndan mağfiret dileyin, sonra da (bir daha dönmemek üzere) O’na tövbe edin. Çünkü Rabbim [size sizden daha] yakındır [ve çağrınıza] cevap verecektir.
Onlar dediler ki: “Ey Salih, sen bundan önce aramızda umut vaat eden biriydin. Şimdi atalarımızın ibadet ettiklerine ibadet etmeyi bize yasaklıyorsun öyle mi? Doğrusu ya, bizi davet ettiğin bu hususa dair ciddi şüphelerimiz var.”
Salih cevap olarak dedi ki: “Ey kavmim, ya ben Rabbimin kesin bir deliline (vahye)dayanıyorsam ve bana katından bir rahmet vermişse o zaman ne diyeceksiniz? [Sizi dinleyip de] O’na isyan edersem, Allah’ın cezasından beni kim koruyacak? Benim kaybımı katlamaktan başka bu ne işe yarayacak”
Ey kavmim! Bakın işte Allah’ın size mucize olarak gönderdiği dişi bir deve. Bırakın onu da Allah’ın arzında otlasın. Eğer ona bir kötülük yaparsanız çok geçmeden cezasını çekersiniz.
Derken onu kestiler. Salih, dedi ki: “Yurdunuzda üç gün daha ömür sürün bakalım. Yalansız gerçek bir tehdittir bu.”
Emrimiz gelince, Salih’i ve onunla beraber iman edenleri katımızdan bir rahmet olarak o günün rezilliğinden kurtardık. Çünkü Rabbin Kavidir. Azizdir.
Zulmedenleri ise yüksek bir ses [le gelen felaket] yakaladı. Oldukları yerde dizüstü yıkılmış olarak sabahladılar.
Sanki onlar orada hiç yaşamamıştı. İyi bilin ki, Semud Rabblerini inkâr etti. İyi bilin ki, Semud yok olup gitti.
Elçilerimiz İbrahim’e, müjde ile geldiler: “Selâm dediler. İbrahim de “selâm” dedi. Çok geçmeden pişmiş bir buzağı eti getirdi.10
Fakat ellerini yemeğe uzatmadıklarını görünce onların bu davranışını garipsedi ve içini bir endişe kapladı. “Korkma dediler: Biz [aslında] Lût kavmine gönderildik”
İbrahim’in karısı ayakta idi. [Çadır dışındaki konuşmaları duyunca])2) Güldü. Ona da İshak’ı müjdeledik; İshak’ın arkasından da Yakup’u.
“Eyvah bana! Ben yaşlı bir kadın, kocam da ihtiyar bir adam olduğu halde ben doğuracak mıyım? Bu gerçekten şaşılacak bir durum!” dedi.
“Allah’ın işine mi şaşırıyorsun” dediler. Allah’ın rahmet ve bereketi sizin üzerinizedir ey ev halkı. Çünkü O Hamid’dir. Mecid’dir.
İbrahim’in endişesi yatışıp müjdeyi de alınca Lût kavmi hakkında bizimle tartışmaya başladı.11
“Çünkü İbrahim yumuşak huylu, hassas yürekli ve tüm benliğiyle Allah a yönelmiş biriydi.[bu yüzden ısrarcı oldu]
“Ey İbrahim! Vazgeç bundan. Çünkü Rabbinin emri gelmiştir. Artık bu azabın geri dönüşü yoktur.”
Elçilerimiz Lût’un yanına varınca Lut onlar yüzünden endişeye kapıldı, göğsünü bir sıkıntı bastı ve “Bu çetin bir gün olacak” dedi.
Daha önce çirkin işleri yapmaya alışmış olan kavmi koşarak onun kapısına dayandılar. Lût onlara: Ey kavmim, Allah’tan korkun da, misafirlerime karşı beni rezil etmeyin. İşte kızlarım onlar sizin için daha temizdir,12 İçinizde aklı başında bir adam yok mu? Dedi.
Onlar: “Senin kızlarında bir hakkımız olmadığını (kızlara ilgi duymadığımızı) biliyorsun. Sen bizim ne istediğimizi de pek ala biliyorsun” dediler.
Lut: Keşke size karşı koyabilecek bir gücüm yahut sağlam bir kaleye sığınabilme imkânım olsaydı. Dedi.
Dediler ki: “Ey Lut! Biz Rabbinin elçileriyiz; onlar sana asla ulaşamayacaklar. Ailenle birlikte gecenin bir vakti yola çık. İçinizden kimse arkasına bakmasın.[gözü arkada kalmasın] Karın hariç.[o kurtulanlar arasında yer almayacak] Onların başına gelecek olan onun da başına da gelecektir. Kararlaştırılmış olan vakit sabah vaktidir. Sabah da yakın, değil mi?”
Emrimiz gelince, oranın altını üstüne getirdik ve üzerlerine sağanak halinde yazılı taşlar yağdırdık.
Rabbinin katında [taşların kime isabet edeceği] işaretlenmişti13 O, [taşlar] zalimlerin uzağında değildir.14
Medyen’e de kardeşleri Şuayb’ı gönderdik. Dedi ki: “Ey kavmim! Yalnızca Allah’a kulluk edin. Sizin O’ndan başka bir ilahınız yoktur. Ölçüde ve tartıda hile yapmayın. [Şimdi] Bolluk içinde yaşadığınızı görüyorum.[Ancak böyle giderse] bir gün sizi her yönden kuşatacak bir azaba uğramanızdan korkarım.
Ey kavmim! Ölçme ve tartmada hassasiyet gösterin. İnsanların eşyalarını değersizleştirmeyi.15 ve ortalığı karıştırıp fesat çıkarmayın.
Eğer müminseniz, Allah’ın bıraktığı (helal kıldığı kar) sizin için daha hayırlıdır. Zaten ben, başınıza bekçi değilim.”
Dediler ki: “Ey Şuayb, atalarımızın taptığı şeyleri terk etmemizi, ya da mallarımızı istediğimiz gibi kullanamayacağımızı şu senin namazın mı16 söylüyor. Hani sen akıllı uslu bir adamdın.
Şuayb şöyle dedi: “Ey kavmim! Ya benim, rabbimden açık bir delilim varsa ve O bana tarafından güzel bir rızık (imkân ve vahiy) vermişse? Size yasakladıklarımı [sırf] size muhalefet olsun diye yapmıyorum.17 Ben sadece gücümün yettiği kadar ıslah etmeye çalışıyorum. Başarım ise yalnızca Allah’ın yardımıyla olacaktır. Ben O’na tevekkül ederim ve O’na yönelirim.
“Ey kavmim! Bana karşı çıkmanız nedeniyle Nuh kavminin, Hud kavminin veya Salih kavminin başına gelen musibetlerin bir benzeri sizin de başınıza gelmesin. Lut kavmi sizden uzakta değildir.
Rabbinizden mağfiret dileyin, sonra da (bir daha dönmemek üzere) O’na tövbe edin. Çünkü rabbim Rahimdir. Veduddur.
Ey Şuayb dediler, söylediğin sözlerin çoğunu anlamıyoruz ve seni aramızda zayıf görüyoruz. Çevrende yakınların olmasaydı seni taşa tutardık. Zaten bizim yanımızda hatırı sayılı birisi değilsin.
Şuayb “Ey kavmim, “Benim aşiretim sizin yanınızda Allah’tan daha mı hatırlı ki O’nu görmezden gelip dikkate almadınız. Bilin ki benim Rabbim yaptıklarınızın [ve yapacaklarınızın] tamamen farkındadır.
“Ey Kavmim! Elinizden ne geliyorsa yapın. Ben de (vazifemi) yapacağım. Rezil eden azabın kimin başına geleceğini ve yalancının kim olduğunu yakında bileceksiniz. Bekleyin ben de sizinle birlikte bekliyorum.”
Emrimiz gelince, Şuaybı ve onunla beraber iman edenleri katımızdan bir rahmet olarak kurtardık. Zulmedenleri ise yüksek bir ses [le gelen felaket] yakaladı. Oldukları yerde dizüstü yıkılmış olarak sabahladılar.
Sanki onlar orada hiç yaşamamıştı. Dikkat edin Semûd kavmi silinip gittiği gibi Medyen halkı da öylece silinip gitti.
Doğrusu biz, Musa’yı beyyinelerle (mucizelerle) ve sultan-ı mübin ile (elini güçlendirmiş olarak) Firavun’a ve çevresindeki adamlarına [bir uyarıcı olarak] gönderdik.
Ama onlar [Musa’ya değil] Firavunun talimatlarına uydular. Oysa Firavun ‘un talimatları akıl işi değildi.
Firavun kıyamet günü, [peşine takılan] kavminin önüne düşecek ve onları [sulamaya götürür gibi]18 ateşe götürecektir. Varış noktaları ne fena bir nokta.
Hem burada hem de kıyamet günü lanet [etiketi] üzerlerine yapışmış oldu. [peş peşe] bu ödül ne fena bir ödül.
İşte bir kısmının hikâyesini sana anlattığımız beldelerin durumu. Onlar arasında harabeleri kalmış olan da var tamamen silinip giden de.
Biz onlara zulüm etmedik; onlar aslında kendilerine yazık etmiş oldular. Rabbinin emri gelince, Allah’ı unutup da kul oldukları tanrılarının - kayıplarını artırma dışında- onlara bir yararı dokunmadı.
Allah zalim beldeleri yakalayınca, işte böyle yakalar. Şüphesiz onun yakalaması çok acı ve sert olur.
Şüphesiz bu [kıssalarda] ahiret azabından korkanlar için ibretler vardır. İşte o gün bütün insanların [mahşere] toplandığı bir gündür. O gün [ihtilaflı] konuların aslının ortaya konduğu bir gündür.
Biz onu belli bir süreye kadar erteleriz.
O gün geldiğinde, Allah’ın izin verdikleri dışında hiç kimse konuşamaz. Artık insanların kimi şakidir [durumu berbattır] kimi de bahtiyardır.
Ne var ki şakiler ateştedir. Onlar orada tık nefes ah çekip inlerler.
Gökler ve yer durduğu sürece19 - Rabbinin istemesi hariç- onlar orada ebedi olarak kalacaklardır. Çünkü Rabbin istediği her şeyi yapar.
Bahtiyar olanlara gelince onlar da cennettedirler. - Gökler ve yer durduğu sürece –Rabbinin istemesi hariç-onlar orada ebedî kalacaklardır. Onlar orada kesintisiz bir ikram içindedirler.20
Onların ibadet ettikleri [tanrılarına niçin ibadet ettiklerine dair] başka bir neden arama.21 Çünkü onlar daha önceki atalarının ibadet ettiği gibi ibadet etmenin dışında [onları taklit etmenin dışında yeni] bir şey yapmıyorlar. Biz onların hak ettikleri [bu günahın cezasını hepsine birden] eksiksiz olarak vereceğiz.22
Musa’ya da Kitap vermiştik. Onda da ihtilafa düşmüşlerdi. Eğer Rabbinden daha önce bir söz, (hükmün sonraya bırakılacağına dair ilahi karar) geçmiş olmasaydı ayrılığa düştükleri hususlar hemen hükme bağlanırdı. Onlar [Mekke ahalisi de] bundan [Kur’an’dan dolayı] şüpheden şüpheye savrulup duruyorlar.23
Muhakkak ki Rabbin onların her birine amellerinin karşılığını tamamen verecektir. Çünkü Allah, onların yaptıkları her şeyden haberdardır.
Sen ve senin yanında bulunan tövbekârlar [hepiniz] emredildiğiniz şekilde dosdoğru olun ve aşırılıklardan sakının. Çünkü Allah yaptığınız her şeyi görüyor.
Zalimlere yakınlık göstermeyin, yoksa siz de yanarsınız. Allah’tan başka dostunuz yoktur. Sonra büsbütün desteksiz kalırsınız.
Gündüzün iki tarafında (öğle ve ikindi) ve gecenin gündüze yakın saatlerinde (Sabah, akşam ve yatsı) namaz kıl. Çünkü iyilikler kötülükleri giderir. İşte bu, Allah’ı hatırında tutmak isteyenler için bir hatırlatmadır.
Ve sabret. Zira Allah iyilik yapanların mükâfatını heder etmez.
Sizden önceki çağlarda yaşadığı topraklarda yozlaşmaya karşı mücadele eden bakiye sahibi24 kimseler keşke [bu görevlerini yerine getirmiş] olsaydı. Onların içinden -azı müstesna ki biz onları kurtardık- [gerisi] müreffeh bir hayat yaşayan zalimlerin peşine takıldılar. Onlar zaten suçlu kimselerdi.[Bildikleri halde çıkarlarını tercih etmekle günaha ortak oldular]
Yoksa senin rabbin, içinde ıslah25 için uğraşan kimselerin bulunduğu bir toplumu haksız yere helak edecek değildir.
Eğer Allah dileseydi, insanları tek bir ümmet yapardı. Ama onlar ihtilaf etmekten geri durmazlar.26
Rabbinin rahmet ettikleri ise (bunun) dışındadır.[Zaten] Onları bunun için27 yaratmıştır. Böylece Rabbinin: “cehennemi cinler ve insanlarla tamamen dolduracağım,” sözü gerçekleşmiş oldu.
Peygamberlerin hikâyelerinden, gönlünü teskin edecek olanların hepsini sana anlatıyoruz. Bu suretle sana gerçek [bilgiler] müminlere ibret ve bir hatırlatma ulaşmıştır.
İman etmeyenlere de ki: “Elinizden ne geliyorsa yapın. Biz de yapacağız.
Bekleyin! Biz de bekliyoruz.”
Sonuçta göklerin ve yerin gaybını bilmek Allah’a mahsustur. Bütün işler, onun önüne konulacak [ve kararına sunulacaktır.] Öyle ise O’na kulluk et ve O’na dayan. [Çünkü] Rabbin, yaptıklarınızdan bihaber değildir.
Açıklamalar
- 1
Kitabın tahkim ve tafsil edilmiş (sağlamlaştırılmış ve açıklanmış) olmasından maksat:
Önce İlkelerin konulması sonra açıklamalara geçilmesi,
Önce tevhit esasları üzerinde durulması, (Mekke devri) sonra ahkâm kıssa ve örneklere yer verilmesi (Medine devri) olabilir.
Önce sanki binanın omurgası oluşturulmuş sonra tezyinata geçilmiştir.
- 2
Hakikatle karşı karşıya gelmekten korkanlar başlarını deve kuşu misali gömmüşler; eğer gizlenirlerse hakikatin kendilerinden uzak olacağına kendilerini inandırmışlardır; oysa hakikatten saklanmak için giriştikleri maskaralıklar ortadadır. (Mevdudi)
- 3
Canlıların en son ve sudan yaratılmış olmasına bir gönderme. Tevrat ta benzer ifadeler: “Başlangıçta Allah gökleri ve yeri yarattı. Ve yer ıssız ve boştu ve enginin yüzü üzerinde karanlık vardı ve Allah’ın ruhu suların yüzü üzerinde hareket ediyordu. (Tekvin: Bab:1:1-3.)
- 4
“Kim ahret mahsulü talep ederse, (karşılığını ahret günü görmek üzere iyilik yaparsa) onun hâsılasını fazlasıyla artırırız. Kim de sırf dünya mahsulü isterse, ona da ondan veririz; ancak ahrette onun hiçbir nasibi yoktur.” (Şura:20)
“Doğruluğunuzu insanların gözü önünde gösteriş amacıyla sergilemekten kaçının. Yoksa göklerdeki Babanızdan ödül alamazsınız. 6: 2 “Bu nedenle, birisine sadaka verirken bunu borazan çaldırarak ilan etmeyin. İkiyüzlüler, insanların övgüsünü kazanmak için havralarda ve sokaklarda böyle yaparlar. Size doğrusunu söyleyeyim, onlar ödüllerini almışlardır. (İncil)
- 5
Habita mâ sane’û fîhâ: “Dünyada yaptıkları boşa gitmiştir.” Bu tercümeye göre “iyilikleri de heba olup boşa gitmiş oldu”. Anlamı çıkarılacaktır. “hubut” hayvanın yediği ottan zehirlenmesidir. Bu durumda “Habita ma senau veya habitat amalehüm” İyilikleri içermez Zira cezası ateş olanların hayırlı işleri yoktur, hayır gibi görünenler de aslında başka bir hesap namına yapılmıştır
- 6
Bu ayetin cümlelerinde geçen zamirlerin kime/neye matuf olduğu farklı şekillerde taktir edilmektedir. Biz takdirimizi parantez içinde gösterdik. İster akıl yürütme yoluyla olsun ister önceki resullerin ve ilahi metinlerin şahitliğiyle olsun: “Muhammet Allah’ın resulü Kur’an Allah’ın kitabıdır. “
- 7
Nuhun oğlu hakkında itirazı için bu surenin 45. Ayetine bakınız. Nuh daha önce istisnasız bütün kâfirler hakkında beddua etmişti. Bkz:71:24-26
- 8
Zımnen: “Sözlerim fıtratımın gereğidir. İçimden geldiği gibi konuşuyorum. Çıkar hesabıyla konuşmuyorum. Bir ücret takdir edecekse o da Allah’tır.”
- 9
“Sizi yerden o inşa etti ve size orada mamur bir hayat verdi. “Salih daveti için etkili olacağını düşünerek kavmine Allah’ın sağladığı lütuf ve imkânları hatırlatıyor. Salih’in bütün sözleri kuşkusuz bundan ibaret değildir. Semud kavmine verilen lütuf ve imkânlar bu iki cümlede özetlenmiştir.
Çünkü Semud kavmi Ad kavminden geriye kalanların kuzey batıya hicretiyle teşekkül etmişti (ikinci inşa) Kayalardan sanatsal yapılar inşa etmede ustalaşmışlardı. (89:9) Bağların, pınarların içinde, ekinlerin ve salkımlı hurmalıkların arasında, kayalardan ustalıkla evler biçimlendirerek güven içinde (mamur bir hayat) yaşıyorlardı (26:146-149)
- 10
“Ve İbrahim çadıra, Saranın yanına seğirtip dedi: Çabuk, üç ölçek has un hazırla, yoğur, ve pide yap. Ve İbrahim sığırlara koştu, ve körpe ve iyi bir buzağı alıp uşağına verdi, ve onu hazırlamakta acele etti.” (Tekvin: Bab:18:6-7)
- 11
Ve ibrahim yaklaşıp dedi: Salihi kötü ile beraber yok edecek misin? Belki şehrin içinde elli salih vardır; içinde olan elli salih için bağışlamayıp yeri yok edecek misin?... Belki elli salihten beşi eksilir, beş kişi için bütün şehri harap edecek misin? Ve dedi: Eğer orada kırk beş kişi bulursam, harap etmeyeceğim(….)belki orada yirmi kişi bulunur. Ve dedi: Yirmi kişinin hatırı için harap etmeyeceğim. Ve dedi: … belki orada on kişi bulunur. Ve dedi: On kişinin hatırı için harap etmeyeceğim. (Tekvin: Bab:18:23-33)
- 12
Lut zorlanmasının sonucu olarak aslını kastetmediği bir teklifte bulunmuştur. Evi kuşatan kalabalığın laf anlama niyetinin olmadı anlaşılıyor. Lut farklı bir bahis açarak zaman kazanmak istemişti.
Diğer bir yorum şöyledir: Lut “işte kızlarım” diyerek çoğul (Arap diline göre en az üç olmalıdır) bir ifadede bulunmuştur oysa Lutun iki kızı vardı (Tekvin: Bab:19:8) Lut bu ifadeyle kavminin kızlarını kastetmiş ve bir erkek için doğru tercihin ne olduğunu göstermiştir.
- 13
Bkz:105:4 ve ilgili açıklama
- 14
9. Ve ona dediler: Karın Sara nerede? Ve dedi: işte, çadırda. 10. Ve o dedi: Gelecek sene bu mevsimde mutlaka senin yanına döneceğim ve işte, karın Saranın bir oğlu olacaktır. Ve Sara onun arkasında olan çadırın kapısında dinliyordu. 11. Ve İbrahim’le Sara kocamış ve yaşta ilerlemişlerdi; Sara âdetten kesilmişti. 12. Ve Sara: İhtiyar olduktan sonra bana sevinç olur mu? Efendim de kocamıştır, diyerek içinden güldü. 13. Ve RAB İbrahim’e dedi: Sara: Gerçekten doğuracak mıyım? Ve ben kocadım, diyerek niçin güldü? 14. RAB için imkânsız bir şey var mıdır?.” (Tekvin: Bab:18:9-14)
- 15
Şuaybın yaptığı konuşmalarda öne çıkan ölçme ve tartma konusundaki uyarıları aynı cümlelerle Araf:85.ayette tekrarlamıştı. Medyen halkının ticari ilişkilerde yaptığı hilenin hastalık derecesine vardığı anlaşılıyor. Son cümle (İnsanların eşyalarını değersizleştirmeyin) diğer usulsüzlüklerin ve yolsuzlukların genel bir ifadesi olmalıdır.
- 16
Namaz burada Şuaybın tüm inanç ve hayat felsefesini temsil ediyor. Ayrıca Bkz. Cuma suresi girişinde “Namaz dinin direğidir” isimli açıklama.
- 17
“Vemâ urîdu en uhalifekum ilâ mâ enhâkum ‘anh”
“Size yasak ettiğim şeylerin aksini yaparak size aykırı davranmak istemiyorum”. Şeklinde tercüme edilmektedir ne var ki bu cümle kendi içinde çelişkilidir.
Diğer bir tercüme ise şöyledir: “Ben size yasakladığımı kendim yapmak istemiyorum.”
Şuayb peygamberin böyle bir savunma yapmak için “Sen size yasakladın ama kendin yapmak istiyorsun.” İthamına yahut imasına maruz kalması gerekir. Ancak akılı uslu sayılan ve geçmişi bilinen birisi için “Bize yasakladı ama kendisi yapmak istiyor “ithamı makul görünmüyor.
Şuayb bu cümlesiyle: “Sizin inançlarınıza ve yanlışlarınıza muhalefet ederek bana tabi olmanızı istememin nedeni liderlik arzumdan kaynaklanmıyor. Sadece durumunuzu ıslah etmek istiyorum.” Demek istiyor.
Mevcut sistemin hâkim uygulamalarını eleştirenler gücü elde ettikten bir süre sonra muhalefet ettiklerinin durumuna düşerler. Emevileri tasfiye ederek iktidara gelen Abbasiler bunun sayısız örneklerinden biridir.
Muhalifler halkın rahatsız olduğu uygulamaları iktidar hırsları için bir araç olarak görürler.
Şuayb bu konuşmasıyla gayrı meşru uygulamaları dile getirenlerin bunu kendi iktidarları yararına yapmış olabilecekleri olgusuna dikkat çekiyor.
Şuayb, kavminin seçkinleri tarafından “İnançlarımızı ve yaşam tarzımızı kınayarak kendisini ayrıcalıklı görüyor” ithamına maruz kalmış olabilir.
“Size yasakladıklarımı [sırf] size muhalefet olsun diye yapmıyorum”
Tabatabaiye göre:” Bu cümle Şuayb peygamberin, onların davranış özgürlüklerini ellerinden almak, onları köleleştirmek ve üzerlerinde baskı kurmak istediği yolundaki suçlamalarına cevaptır”
- 18
“Vird” suyu aramak anlamındadır (Ragıp) körü körüne liderlerinin peşine takılan insanların durumu susamış hayvan sürülerinin suya ulaşma çabasına benzetilmiştir.
- 19
Arap dilinde sonsuzluğu ifade eden bir deyimdir.
- 20
“Hakkında ihtilafa düştüğünüz hususları ise kıyamet günü size açıklayacaktır.” (16:92)
- 21
“Felâ teku fî miryeh “Şüphen olmasın” İbare şüphe ihtimaline karşı bir tedbir yahut yasak değildir. Aslında cümlecikte gizli veya açık bir muhatap da yoktur. Dile özgü bir anlatım tarzı olarak: “Allah’ın dışındaki ilahlara kulluk edenler, bunun sebebi olarak önceki kuşakları taklit etmenin dışında bir açıklama yapamazlar.” Demektir.
İster putlar olsun ister putlaştırılanlar, ulûhiyet vasıfları taşıdığına inanılan şey/kimse Allah’ın astında bir tanrıdır. Zaten: “İnsanların çoğu, Allah’a şirk koşmadan inanmazlar. (12:106)”
- 22
Ataları taklit etmeyi suçu hafifletme nedeni saymayacağız.
- 23
Münafıklar kuşkucudurlar. Dünya durdukça hak söze inanmakta her zaman ve her yerde güçlük çekerler.
- 24
Ulul bakiyye: Bakiye sahibi.
İlahi gazapla silinmiş toplumların kıssalarının ardından bu akıbetin nedenleri üzerine bir değerlendirme yapılmıştır.
İlahi gazap ıslah olma ihtimali kalmamış toplumlar için söz konusudur. Gazap bazen mucizeyle toptan yok edilme bazen de “Yerinize yeni bir toplum getirme. (35:16)” suretiyle olur. “Bu Allah’a göre zor değildir. 14:19.”
Aydınlar ve ilahi kitabın bilgisine sahip olan bilge kişiler (Ulul bakiyye) kendi sorumlulukları yanında içinde yaşadıkları topluma karşı da sorumludurlar.
Bu ilahi bir emirdir: “İçinizden hayra çağıran, iyiliği emredip kötülükten men eden bir topluluk bulunsun. Selamete erecek olanlar işte onlardır. 3:104”
“Âlimler ve fakihler içinde yaşadıkları halkı günah sözlerden ve haram yemekten sakındırmaları gerekir.5:63”
İçlerinden bir cemaat, “Allah’ın helâk edeceği yahut şiddetli bir şekilde cezalandıracağı kimselere ne diye öğüt veriyorsunuz” [dese bile] “Rabbimiz katında bir mazeretimiz olsun belki de hallerine dikkat ederler.” diye cevap verirler (7:164)
Ne zaman ki halk verilen öğütleri umursamaz o durumda Allah kötülükten sakındırmaya çalışanları [hem dünya azabından hem daha da ağır olan ahiretteki azaptan 11:58] kurtarır.” Zalimleri ise işledikleri günahlar yüzünden ağır bir şekilde cezalandırır(7:165)
- 25
Islah için bkz. Asr suresi girişindeki açıklama
- 26
Burada ihtilaf “hak olana karşı çıkmak” anlamındadır.
- 27
Hak ve batıl yollardan birini tercih etmeleri için. “O, hanginizin daha iyi davranışlar sergileyeceğini sınamak için ölüm ve hayatı yaratmıştır 67:2”