10Yunus Suresi
109 ayet · 28 açıklama
Elif, Lâm, Râ. Bunlar hikmet dolu Kitap’ın ayetleridir.
İçlerinden bir adama: “İnsanları uyar iman edenlere ise sadıkların öncüleri1 olacaklarını müjdele!” diye vah yetmemiz tuhaf mı geldi ki Kâfirler: “Bu besbelli bir büyücüdür” diyorlar.
Rabbiniz olan Allah gökleri ve yeri altı günde yaratmış, sonra da Arş’a kurularak2 İşleri yoluna koymuştur. O’nun izni olmadan kimse şefaat edemez.3 İşte Rabbiniz olan Allah budur. Şu halde O’na kulluk edin. Artık düşünmeyecek misiniz?
Hepinizin dönüşü O’nadır. Allah’ın sözü haktır. O yaratmayı başlatır sonra onu tekrarlar ki iman edip salih amellerde bulunanlara tam bir ölçüyle karşılık versin. Kâfirlerin durumuna gelince kâfirliklerinden dolayı onların nasibi kaynar bir içecek ve acı veren bir azaptır.
Güneşi ışığın kaynağı, ayı da parlak yapan, yılların sayısını ve hesabınızı bilmeniz için ona duraklar belirleyen O’dur. Allah bunları boş yere değil hikmet üzere yapıyor. İlim toplumu için ayetlerini işte böyle açıklıyor.
Şüphesiz ki gece ile gündüzün yer değiştirmesinde yine Allah’ın göklerde ve yerde yarattıklarında duyarlı bir toplum için ibretler vardır.
Huzurumuza çıkacaklarını hesaba katmayanlara, dünya hayatına razı olup onunla tatmin olanlara -ki onlar ayetlerimize (ibretlik durumlara) karşı duyarsızdırlar- gelince; yaptıklarından ötürü onların ikamet yerleri cehennemdir.
İman edip salih ameller işleyenleri ise Rableri imanları dolayısıyla doğru yola yürütür: zemininde nehirlerin aktığı naim cennetlerine.
Orada dillerinde hep” Sübhanekallahümme”, tahiyyat olarak ise selam nidaları yükselir. Son söz olarak Âlemlerin Rabbine hamd ederler: “Elhamdülillahi Rabbil Alemin”
İnsanların, iyiliği istemekte acele ettiği gibi, Allah da onlar için şerri istemekte (hak ettikleri cezayı vermede) acele etseydi insanların ecel süreleri çabucak dolmuş olurdu. Ama bizimle karşılaşmayı hesaba katmayanları kendi hallerine bırakırız da azgınlıkları içinde bir süre bocalar dururlar.
İnsana bir sıkıntı dokunduğunda yatarken, otururken yahut ayakta iken, bize dua eder durur. Fakat sıkıntısını giderdiğimiz zaman, sanki bize hiç dua etmemiş gibi çeker gider. Haddini bilmeyenlere yaptıkları davranışlar işte böyle güzel görünür.
Gerçek şu ki, sizden önceki devirlerde nice uygarlığı4 zalimlikleri yüzünden helak ettik. Oysa peygamberleri onlara kesin belgeler getirmişti de yine de inanmaya yanaşmadılar. Biz günahkâr toplumları işte böyle cezalandırırız.
Sonra onların ardından sizi yeryüzünün egemenleri yaptık. Bakalım ne yapacaksınız.
Âyetlerimiz tüm açıklığıyla okunduğunda karşımıza çıkacaklarını hesaba katmayanlar “Ya bundan başka bir Kur’an getir veya onu değiştir.” dediler. De ki: “Onu kendiliğimden değiştiremem. Ben, ancak bana vahyolunanı yaparım. Rabbime isyan edecek olursam büyük günün azabından korkarım.”
De ki: “Eğer Allah istemiş olmasaydı onu size okuyup durmazdım. O da bunu sizin idrakinize sunmazdı (aklınızı yorup kavramaya çalışmanızı emretmezdi) Bir düşünün ondan önce aranızda bir ömür geçirdim. Hâlâ aklınızı kullanmayacak mısınız?”
Allah’a iftira edenden (onun adına ayet uydurandan5 veya O’nun ayetlerini reddedenden6 daha zalim kim olabilir? Suçlular asla paçayı kurtaramayacaktır.
Allah’ı [bir tarafa] bırakarak yararı da zararı da dokunmayan varlıklara kulluk edip bir de “İşte bunlar Allah katında bizim şefaatçilerimizdir” diyorlar De ki: “Yoksa siz göklerde ve yerde [olup da] Allah’ın bilmediği bir şeyden mi bahsediyorsunuz” Sübhanallah….Allah onların bu şirk iddialarının ötesindedir.
İnsanlar tek bir ümmetti, sonradan ayrılığa düştüler.7 Eğer Rabbinden daha önce bir söz, (hükmün sonraya bırakılacağına dair ilahi karar) geçmiş olmasaydı ayrılığa düştükleri hususlar hemen hükme bağlanırdı.
“Keşke Rabbinden ona bir mucize verilseydi” diyorlar. De ki: “[O gayb işidir] Gayb de Allah’ın işidir. Bekleyin, [bakalım sonuç ne olacak] şüphesiz ben de sizinle birlikte bekliyorum.
İnsanlara dokunan bir sıkıntının ardından, onlara bir rahmet tattıracak olsak, ayetlerimiz hakkında hemen bir [izah] oyununa girişirler. De ki: Allah’ın oyunu daha seridir. Şüphesiz bizim elçilerimiz onların oyun planları kaydediyor.
Sizi karada ve denizde gezdiren O’dur. Gemidesiniz… Tatlı bir rüzgârın eşliğinde (yolcuların)neşeyle seyretti esnada birden bir fırtına çıkıyor… Yolcular, her yönden hücum eden dalgalar tarafından kuşatıldıklarını (ve sonlarının geldiğini) anladıklarında dini yalnız O’na tahsis etmiş (şirkten arınmış) olarak yalvarmaya başlıyorlar: “Allah’ım eğer bizi bu durumdan kurtaracak olursan şükreden kullarından olacağız!”
Onları kurtarınca da, hemen yeryüzünde haksız (yok)yere azgınlıklara başlarlar. Ey insanlar! Azgınlığınız kendi aleyhinizedir. Dünyalık çıkar uğruna. (ama) sonra dönüşünüz bizedir. O zaman size neler yapmışsınız bir bir haber vereceğiz.
[Oysa] Dünya hayatı gökten indirdiğimiz yağmurla sarmaş dolaş olmuş, insanları ve hayvanları besleyen bitkilerin durumuna benzer. Yöre halkı yerin bu kıymetlerini ve güzelliğini devşireceklerine inandıkları anda gece veya gündüz emrimizle (aniden bir afet) gelir ve dün sanki hiç yokmuş gibi onların tümünü hasat ederiz. (silip süpürürüz) Düşünen toplumlar için ayetlerimizi işte böyle açıklıyoruz.
Allah, sizi darusselama (Afetlerin görülmeyeceği güvenli bir yerleşime, cennet evine) davet ediyor. O dilediği kimseyi doğru yola iletir.
İyilik yapanlara daha iyisi ve fazlası vardır. Yüzlerini ne bir karalık ne de bir zillet kaplar.8 Onlar Cennet halkıdır ve orada ebedî kalacaklardır.
Kötülük yapanlara gelince cezaları, yaptıkları kötülük kadardır. Onları her yönden zillet kuşatmıştır. Onları Allah’ın elinden kimse kurtaramaz. Yüzleri sanki gece karanlığının kara bir parçasıyla örtülmüş gibidir.9 İşte onlar ateş halkıdır. Orada ebedi kalacaklardır.
O gün onları bir araya toplarız. Sonra, şirk koşanlara: “Haydi siz ve ortak koştuklarınız, herkes yerine!” der ve aralarını ayırırız. Ortak koşulanlar, ortak koşanlara derler ki: “Siz zaten sadece bize ibadet etmiyordunuz ki”
Sizin bize ibadet ettiğinizden – aramızda şahit olarak Allah yeter- haberimiz bile yoktu.
Kim öncesinde ne yapmışsa durumu orada ortaya çıkar. Artık gerçek Mevlaları olan Allah’ın huzuruna dönmüşlerdir. Uydurdukları tanrılar ise ortalarda görünmez olmuştur.
Sor onlara: “Gökten ve yerden size kim rızık veriyor? Kulakların ve gözlerin(asıl) sahibi kim? Ölüden diriyi kim çıkarıyor; diriden ölüyü kim çıkarıyor?[Peki, bütün bu] işleri kim çekip çeviriyor?”[Tabii ki] Allah” diyecekler. Sen de de ki onlara: “O halde niçin [ona karşı] sorumlu davranmıyorsunuz?
İşte budur [bütün bunları yapandır] gerçek Rabbiniz olan Allah. Hakkın dışında dalaletten başka ne vardır? O halde gerçeği görmekten nasıl kaçabiliyorsunuz?
Fasıklar [günaha dalanlar] hakkında Rabbinin şu sözü burada da görüldüğü gibi gerçekleşmiş oldu: “Onlar asla iman etmezler”
Sor onlara: “Şirk koştuklarınız arasında yaratmayı [önce] başlatan sonra da onu tekrar eden biri var mı?”10 De ki: Sadece Allah’tır yaratmayı başlatan sonra onu tekrar eden. Öyleyken nasıl oluyor da hala bahanelere sığınabiliyorsunuz?
Söyleyin bana: Allah’a ortak koştuklarınız arasında, doğru yola rehberlik edecek birisi var mı? De ki: Doğru yola ancak Allah rehberlik eder. O halde doğru yolu gösteren biri mi uyulmayı hak eder, yoksa yol gösterilmedikçe kendi yolunu bulamayan mı? Ne oluyor size? Nasıl bir yargıya varıyorsunuz?
Onların çoğu sadece zanlarına göre hareket ederler. Oysa zan, hiçbir şekilde tatmin edici değildir. Allah ne yaptıklarını [gayet iyi] biliyor.
Bu Kur’an Allah’ın haricinde birisi tarafından uydurulmuş [bir kitap] değildir. Ancak kendisinden önceki kitapları tasdik eder ve açıklar. Âlemlerin Rabbi' katından geldiğine hiçbir şüphe yoktur.
Yine de “Onu kendisi uydurdu” mu diyorlar? De ki: “Eğer doğru söylüyorsanız -Allah hariç- istediğinizi yardıma çağırın da onun surelerine benzer bir sure getirin bakalım yapabiliyor musunuz?
Hayır, onlar ilmini kavrayamadıkları11 ve henüz gerçekleşmemiş olan [tehditler] için ‘yalandır’ diyorlar. Onlardan öncekiler de böyle yalanlamışlardı. Zalimlerin sonlarının nasıl olduğuna bir bak!
Onlardan kimi, ona iman eder, kimi de iman etmez. Rabbin fesat peşinde olanları12 çok iyi biliyor.
Seni yalanlarlarsa de ki: “Benim yaptıklarım bana, sizin yaptıklarınız da sizin hesabınıza. Siz benim yaptıklarımdan sorumlu değilsiniz ben de sizin yaptıklarınızdan sorumlu değilim.”
İçlerinde seni dinleyenler de vardır. Ancak aklını kullanmayan [o] sağırlara sesini duyurabilir misin?
Yine içlerinde sana bakanlar da vardır. Ama basiretleri bağlıysa o körleri doğru yola getirebilir misin?
Şu var ki Allah, insanlara hiçbir şekilde haksızlık yapmaz fakat insan, kendi aleyhine haksızlık yapar.
Onları bir araya toplayacağımız gün dünyada sanki gündüzün bir saati kadar daha yeni tanışmışlar gibi yaşadıklarını sanacaklardır.13 Allah’a kavuşmayı yalanlayanlar muhakkak hüsrana uğramış ve doğru yolu da bulamamışlardır.
Onları tehdit ettiğimiz azabın bir kısmını sana göstersek de, seni vefat ettirip [göstermesek de fark etmez.] sonunda onların dönüşü bizedir. Sonuç olarak Allah, onların yaptıklarına şahittir.14
Her ümmetin bir resulü olmuştur. Resuller geldiğinde [artık o ümmetin akıbeti hakkında] kıstas15 ölçülerine göre hükmedilir ve kimseye haksızlık yapılmaz.
“Dogru söylüyorsanız bu tehdit ne zaman gerçekleşecek” diyorlar.
De ki: “Ben - Allah’ın dilemesi hariç- kendime [bile] ne zarar verebilecek ne de fayda sağlayacak bir güce sahibim. Her ümmetin bir eceli vardır. Ecel vakti geldiğinde onu ne bir saat geciktirebilirler ne de öne çekebilirler.”
De ki: “Azabın gece baskını şeklinde16 yahut güpegündüz gelmesi üzerine hiç düşündünüz mü?” Suçlular bunun nesini acele istiyorlar?
(Azap) geldikten sonra mı O’na iman edeceksiniz?[Oysa azap gerçekleşince onlara şöyle denilecektir]: Şimdi [iman ediyorsunuz öyle] mi?17 Oysa daha önce [tehdit ettiğin] azap hemen gelsin de görelim diye alay ediyordunuz.”
Sonra zalimlere: “Tadın bakalım şimdi bitmeyen azabı” denilir. Vaktiyle yaptıklarınızdan başka bir şeyle cezalandırılıyor değilsiniz.
“O [bahsettiğin azap] gerçek mi?” diye sana soruyorlar. De ki: “Evet. Rabbime yemin ederim ki gerçektir ve siz ona engel olamazsınız.”
Zalim her kişi dünyanın tümüne sahip olsaydı yine de onu fidye olarak verirdi. Azabı gördüklerinde pişmanlıklarını gizlemeye çalışırlar.18 Haklarındaki hüküm kıstaslara uygun olarak verilir ve hiçbir haksızlığa maruz kalmazlar.
Dikkat edin ki, göklerde ve yerde ne varsa, hepsi Allah’ındır. Dikkat edin ki, Allah’ın vaadi gerçektir fakat onların çoğu bunu bilmiyor.
Hayatı veren de öldüren de O’dur. Sonunda O’nun huzuruna çıkarılacaksınız.
Ey insanlar! Size Rabbinizden bir öğüt, gönüllere bir şifa, müminler için bir hidayet ve rahmet kaynağı [olarak kuran] gelmiş bulunuyor.
De ki: “Ancak Allah’ın fazlı ile rahmetiyle yalnız bunlarla mutlu olunuz. Bu, onların topladığı [dünyalık çıkarlardan] daha hayırlıdır”19
“Sor onlara: Allah’ın size rızık olarak indirdiği imkânlardan [kendi aklınıza göre] bir kısmını haram bir kısmını helal saymanız konusunda ne düşünüyorsunuz? Sor onlara: “Allah’tan izin mi aldınız, yoksa Allah’a iftira mı atıyorsunuz?”
Allah’a iftira atanların kıyamet günü hakkındaki kanaatleri nedir?20 Şüphesiz Allah insanlara karşı lütufkârdır, ne var ki onların çoğu yine de şükretmez.21
Ne durumda olursan ol ve Kur’an’dan hangi konuyu okursan oku, hangi işi yaparsanız yapın, daldığınız her işte Biz üzerinizde şahidiz. Zira ne yeryüzünde ne de gökyüzünde zerre kadar bir şey Rabbinden gizli kalmaz. İster ondan daha küçük olsun ister daha büyük hepsi aşikâr [sonuçlarının gerçekleşeceği kesin] olan bir kitapta kayıtlıdır.
Unutmayın ki, evliyaullahın (Allah’a yakın olanların) korkmaları için bir sebep yoktur ve onları üzecek bir durum da olmayacaktır.
Onlar ki iman etmişler ve [Allah’a karşı] sorumluluk hissiyle hareket etmiş kimselerdir.
Onlar için dünya hayatında da ahirette de müjdeler vardır. Allah’ın kelimesinde (verdiği sözde) bir değişiklik olmaz. Büyük bir başarı işte budur.
Onların sözleri seni üzmesin. İzzet (İtibar) tamamen Allah’ın elindedir. O, Semidir, Âlimdir.
İyi bili ki, göklerde ve yerde kim varsa hepsi Allah’ındır. Allah’tan başkasını çağıranlar gerçekte neyin peşinde koşmuş oluyorlar? Onlar sadece zanlarının peşine takılmışlardır ve onlar sadece saçmalıyorlar.
istirahat etmeniz için geceyi [karanlık] her şeyin görüneceği biçimde de gündüzü [aydınlık] olarak düzenleyen odur. Elbette bunda dinleyen [gözlem yapabilen ve algısı açık] bir toplum için ibretler vardır.
Allah’ın evlat edindiğini iddia ediyorlar. O bu iddiaların üstündedir. O’nun hiçbir şeye ihtiyacı yoktur. Gökte yerde ne varsa hepsi O’nundur. Sizin bu konuda bir dayanağınız yoktur. Allah hakkında bilginizin olmadığı (cahilce) bir iddiada mı bulunuyorsunuz?
Onlara de ki: “Allah hakkında asılsız iftira atanlar asla kendilerini kurtaramayacaktır.”
Dünynın geçici çıkarları... Sonra huzurumuza dönecekler. Sonrasında da onları kâfirlikleri yüzünden şiddetli bir azaba maruz bırakacağız.
Onlara Nuh’un kıssasını anlat Hani o demişti ki: Ey Kavmim! Aranızdaki [elçilik] konumum ve Allah’ın ayetlerini size hatırlatmam zorunuza gidiyorsa bilin ki ben sadece Allah’a tevekkül etmişim. Size gelince, ortaklarınızla hemen toplanın da ne yapacağınıza kararı verin. Yapacağınız içinize dert olmasın. Ne yapacaksanız hemen yapın, bana da zaman tanımayın.
Eğer yüz çevirirseniz siz bilirsiniz ben zaten sizden bir karşılık beklemiyorum. Benim ücretimi verecek olan Allah’tır. Ben sadece Müslümanlardan biri olmakla emredildim. “
Sonuç itibariyle, onu yalanladılar (inanmayı reddettiler) bunun üzerine Biz de onu ve birlikte gemiye binenleri kurtardık ve onları memleketin yeni sahipleri yaptık. Ayetlerimizi (sunduğumuz kanıtları) reddedenleri ise suda boğduk. Uyarılanların akıbeti nasıl oluyormuş bir bak!
Sonra onun arkasından resulleri kendi toplumlarına göndermiştik. Resuller onlara deliller getirmişti. Fakat [resul gelmeden] önce inkâr ettikleri hususlara [delillere rağmen] inanmak istemediler. Haddini bilmeyenlerin kalplerine [sebep-sonuç yasalarının gereği olarak] işte böyle mührü basarız
Sonra onların ardından Musa ile Harun’u, delillerimizle Firavun ve avenesine gönderdik. Ancak onlar kibre kapıldılar. Zaten onlar suçlu bir topluluk haline gelmişlerdi.
Katımızdan onlara hak [gerçeğin ta kendisi olan mucizeler] gelince, “Bu kesinlikle bir sihirdir” dediler.
Musa: “Gerçek size gelince böyle mi diyorsunuz? Bu sihir mi yani? Oysa sihirbazlar iflah olmaz (sonuca ulaşamaz ki)” dedi.
Onlar ise: “Bizi atalarımızın yolundan ayırmak için ve ülkenin hâkimi olarak ikiniz kalasınız diye mi geldiniz? Biz size inanacak değiliz” dediler.
Firavun “Bütün usta sihirbazları bana getirin!” dedi.
Sihirbazlar gelince Musa onlara: Ne atacaksanız atın (gösteriye başlayın) dedi.
Sihirbazlar atacaklarını atınca, Mûsâ dedi ki:: “Sizin bu yaptığınız sihirdir. Allah, yaptığınız işin batıl olduğunu ortaya çıkaracaktır. Çünkü Allah, fesatçıların çabasını düze çıkarmaz.
Ve Allah, kelimesiyle (bu olaya müdahale ederek) hak olanı ortaya koyacaktır, suç işleyenlerin (firavun ve ona alet olanların) hoşuna gitmese bile.
Sonuç olarak, Firavun ve kurmaylarının fitnesinden (ellerine düşmekten) korktukları için, Musa’ya halkından bir zürriyet22 dışında iman eden olmadı. Zira Firavun, o ülkede çok yükselmişti ve kontrolsüz hareket ediyordu.
Musa şöyle konuştu: “Ey kavmim! Eğer Allah’a iman ettiyseniz, ona tevekkül edin, şayet Müslümansanız”
Onlar da dediler ki: “Biz Allah’a tevekkül ettik. Ey Rabbimiz bizi zalim bir toplumun fitnesi yapma (bizi onların sınav aracı yapma, ellerine düşürme)
Ve rahmetinle, bizi o kâfir toplumdan kurtar.”
Bunun üzerine Biz Musa ile kardeşine vahyettik: Soydaşlarınıza Mısır’da [örgütlenmek için] evler hazırlayın, evlerinizi kıble yapın [merkez edinin]23 salatı ikame edin [Toplu ibadetle direniş ahlakı edinin.] Müminler (bunları yaparsa onları Allah’ın yardımıyla) müjdele.
Musa dedi ki: “Ey Rabbimiz! Sen Firavun’a ve avenesine, dünya hayatında [gösterişli] ziynetler ve mallar verdin. Ey Rabbimiz! Bu imkânlar sayesinde İnsanları, senin yolundan çıkarıyorlar? Ey Rabbimiz! Onların mallarını yok et ve kalplerini sık (morallerini çökert ki) canları fena halde yanmadığı sürece iman etmezler.[Yola gelmezler]
Allah dedi ki “İkinizin de duası kabul edildi. Siz doğru yolunuzda devam edin ve kendini bilmezlerin yoluna uymayın.”24
Derken İsrailoğulları’nı denizden geçirdik. Firavun ve ordusu, öfkeyle ve düşmanca duygularla onların peşine düştüler.
(Firavun) boğulmak üzereyken: “İsrailoğulları’nın iman ettiği ilahtan başka ilah olmadığına iman ettim ve ben de Müslümanlardan biriyim” dedi.
Daha yeni öyle mi? Oysa düne kadar isyan halindeydin ve fesatçının biriydin25
Bugün sonrakilere bir ayet (işaret) olmak üzere senin cesedini kurtaracağız. Ne var ki insanların çoğu ayetlerimizin farkında değildir.
Biz, İsrâîloğulları’nı en doğru (vatan olarak en uygun) topraklara yerleştirdik. Onları temiz nimetlerle rızıklandırdık. Onlara ilim gelene kadar26 ihtilafa düşmediler. Rabb’in, ihtilaf ettikleri hususlar hakkında Kıyamet Günü hükmünü verecektir.
Sana indirdiğimizden (Vahyin Allah katından olduğundan) şüphen varsa senden önce [indirilmiş olan] kitabı okuyanlara sor. Rabbinden sana gelen haktır (gerçeğin ta kendisidir). Şu halde sakın kuşkuya kapılanlardan birisi olma.
Sakın Allah’ın ayetlerini yalanlayanlardan biri olma yoksa tamamen kaybedersin.
Rabbinin, aleyhlerindeki kelimesini (azap vaadini) hak etmiş olanlar iman etmezler.
Onlar, bütün kanıtları görmüş olsalar bile. Ta ki can yakan azabı görecekler.
Yunus’un ülke halkı dışında (azap hak olmadan önce) iman edip de imanından istifade eden başka bir ülke halkı keşke olsaydı. Onlar iman edince, Biz de dünya hayatında onları rezil rüsva edecek azabı iptal ettik ve bir süre daha istifade imkânı tanıdık.
Rabbin dileseydi yeryüzünde bulunanların hepsi iman ederdi. Böyleyken insanları inanmaları için zorlayabilir misin?
Allah’ın izni olmadığı sürece hiç kimse iman edemez. O, aklını kullanmayanları pislik içinde bırakır.
De ki: “Göklerde ve yerde neler olduğuna bir bakın”. Ne var ki İman etmek istemeyen bir topluma gördükleri işaretlerin ve yapılan uyarıların bir faydası olmaz.
Onlar kendilerinden önce gelip geçmiş toplumların başlarına gelen felaket günlerin benzerinin dışında ne bekliyorlar? De ki: “Bekleyin bakalım! Ben de sizinle birlikte bekliyorum.”
Sonunda resullerimizi ve inananları kurtarırız. İşte böyle yaparız.[Zira] iman edenleri kurtarmak bizim için bir borçtur.
De ki “Ey insanlar! Eğer benim dinim hakkında şüpheniz varsa bilin ki ben, sizin Allah’tan başka ibadet ettiklerinize ibadet etmem. Ancak sizin de canınızı alacak olan Allah’a ibadet ederim. Çünkü bana Allah’a inanlardan biri olmam emredildi.”27
“Ve bana, Hanif28 olarak yüzünü [tüm benliğini] dine çevir; sakın müşriklerden olma” denildi.
Allah’ı bırakıp da sana fayda ya da zarar veremeyecek olanlardan medet bekleme. Böyle yaparsan zalimlerden olursun.
Eğer Allah başına bir sıkıntı getirecek olsa, onu O’ndan başka kimse kaldıramaz. Eğer senin için bir hayır dilese; Allah’ın lütfunu engelleyecek kimse de yoktur. O, nimetini kullarından dilediğine ihsan eder. O Azizdir, Hâkimdir.
De ki: “Ey insanlar! İşte size rabbinizden gerçek gelmiştir. Artık kim doğru yolu tutarsa kendi lehine tutmuş, kim de yoldan saparsa kendi aleyhine sapmış olur. Ben sizden dolayı sorumlu tutulacak değilim.
Sen, sana vahyedilenleri yapmaya bak. Allah hükmünü verinceye kadar da sabret. Çünkü O hâkimlerin en hayırlısıdır. (en doğru kararı verecek olan Odur.)
Açıklamalar
- 1
“Kademe-i sıdk” deyimi hakkında bizim yorumumuzdan farklı olarak “doğruluk makamı”, “peygamberin şefaat makamı” gibi manalar üzerinde durulmuştur.
- 2
Arş hükümdarların yönetim tahtı olup burada Allah hakkında mecaz olarak kullanılmıştır.
- 3
Bkz. Necm suresi girişndeki “Şefaat” isimli açıklama
- 4
Kur’an’da “karn” ile güç ve iktidar sahibi kılınmış bütünüyle ya da kısmen dünya liderliğine getirilmiş bir topluluk kastedilmektedir (M. İslamoğlu)
- 5
Şayet ben uydurmuşsam
- 6
Şayet Allah katından inmişse
- 7
İnsan grupları hak batıl ekseninde siyasi ayrışma yaşayıncaya kadar kendi hallerinde yaşarlardı. O zamanlarda iman bireyseldi.
- 8
Karalık ve zillet yüze yansıyan utanç ve aşağılanmışlık halidir.
- 9
“Yüzleri simsiyahtır “Yüzlerine yansıyan korku utanç ve zilletin zirvesi gece karanlığının en koyu haline benzetilmiştir.
- 10
Yebdeu-lḣalka sümme yu’îduhu, ibaresi ile Allah’ın ölüleri diriltme gücüne örnek teşkil etmek üzere canlıların hayat döngüsü ve ölü toprağın yağmurla buluşması gibi gözlemlenebilen olaylar kastedilmiştir.
- 11
yuhîtû bi’ilmihi/İlmini kavrayamadıkları şey, sünnetullah yasası: /sebep sonuç ilişkisidir: Tebliğ, tehdit azap. Allah’ın toplumların tutumlarına karşı nasıl bir karşılık verdiğini (sünnetullah) anlamak için ya bilge olmak yahut görmek ve yaşamak(tevil) gerekir. Arkeoloji sünnetullahı kavramanın başka bir yoludur:” Yeryüzünde gezip dolaşın da, öncekilerin akıbeti nice oldu, görün 30:48”
- 12
Fesat peşinde koşanlar iman etmedikleri gibi ortalığı karıştırırlar ve başkalarının inanmasına da engel olmaya çalışırlar.
- 13
yete’ârafûne beynehum: “Tanışma müddeti kadar” veya yeni bir cümle olarak: Aralarında tanışırlar” şeklinde tercüme edilmektedir. Yete’arefune beynehüm: Dünya hayatında aynı fikri paylaşan arkadaş gruplarının bir arada haşredildiklerine de işarettir.
Kıyamet günü dirilen insanın kabir günleri hakkındaki fikri uykudan uyanan insanın fikrine benzer (bir gün veya daha az) Ancak burada kâfirler dünyada yaşadıkları süreyi günün bir anı kadar tahmin etmişlerdir. Bu, mecaz yoluyla ‘çok kısa bir hayatımız oldu’ anlamında olup, “Daha uzun yaşasaydık iman ederdik” bahanesine sığınmak içindir.
- 14
Zimnen: “Bu dünyada görmesen de ahirette öğreneceksin”
- 15
Kıstas için bkz. 4:127
- 16
“Beyaten” genellikle gece kötü gelişler için kullanılır (Tabatabai)
- 17
İster bireysel olsun ister toplumsal olsun tehdit gerçekleştiğinde inanmayanlar tavır değiştirirler ve iman ettiklerini ifade ederler. Ne var ki bunun bir faydası olmaz. Bu surenin 92. ayetinde bunun yaşanmış bir örneği olarak Firavunun imanından bahsedilmiştir.
- 18
Kibirleri yüzünden. Zira henüz teslim olmamışlardır.
- 19
Ayetin, bir önceki âyette sıralanan öğüt, şifâ, rehber (hüdâ) ve rahmet olma özellikleri dolayısıyla Kur’an’ın müminler için Allah’ın bir lutfu, rahmetinin bir tezahürü ve dolayısıyla bir huzur ve mutluluk kaynağı olduğuna işaret ettiği de düşünülebilir. İnsanoğlunun mutluluğu yanlış yerlerde aramaması konusunda veciz bir uyarı ve aydınlatma değeri taşıyan bu âyete göre, ne olursa olsun bir şeylere sahip olmamız değil, sahip olduğumuz şeylerin Allah’ın lutfu sayılmaya değer olup olmadığı önemlidir. (Diyanet tefsir)
- 20
“Allah’a iftira atanların kıyamet günü nasıl bir karşılık bulacaklarından haberleri var mı?”
- 21
İftiracılar kıyamet günü ile tehdit edilmiş ardından “Allah insanlara karşı lütufkârdır” cümleciği gelmiştir. Tabatabai bunu bir tür şikâyet ve sitem olarak değerlendirir: “Allah’a iftira etmek onun nimetlerine karşı nankörce davranmanın bir örneğidir. Allah insanlara karşı lütufkârdır fakat insanların çoğu nimetlerine ve lütfuna karşı nankördür.”
Diğer yandan Allah’tan bir lütuf olarak insanlara peygamberler ve kitaplar gönderilmiş temiz ve pis (helal ve haram) açıklanmıştır. Pisi ve temizi ayırma yetisi yine onun bir lütfudur.
- 22
Zürriyetle gençler mi, az bir zümre mi kastedilmişti? Halkın arasından iman edenler Kıptilerden mi yoksa İsrail oğullarından mıydı? Fitnesinden (ellerine düşmekten) korktukları kurmaylar Firavunun yanına girmeyi becermiş ve ona yaranmaya çalışan İsrail oğulları arasından çıkmış kimseler miydi? Bunların hepsi bir arada mümkündür. Tarih boyu, yapılan mücadelelerde ne oluyorsa Mısırda da o olmuştu.
- 23
“Evlerinizi iletişimin kolay olması için karşılıklı yapın. (Tabatabai)”
- 24
Hz. Musa israiloğullarını mısırdan çıkararak özgürleştirmek istiyordu. Mucizelerle Firavunu her sıkıştırdığında Firavun söz veriyor; ancak sözünde durmuyordu. Bunun üzerine Musa, kavmine bu tavsiyede bulundu.
- 25
Bu cümlenin o an için firavuna söylenmiş olması gerekmez. Gıyabında yani okuyucuya söylenmiştir. Bunun benzeri örnekler çoktur.
- 26
“Onlara ilim gelinceye kadar ihtilafa düşmediler” Yani: Hak – batın ekseninde siyasi ayrışma yaşayana kadar.
İlim” doğruyu ve yanlışı, eşyanın hakikatini ortaya koyan kanıttır. Peygamberin rehberliği ilimdir, vahiy ilimdir. “Ayat-ı beyyinat” ve “Sultan-ı mübin” hakkı ortaya koyan kesin belgeler olarak kişiyi tercihe mecbur bırakır.
İlim gelinceye kadar toplum kendi halinde yaşayan tek bir ümmettir. (10:19) Gerçeğin kanıtları peygamberlerle, resullerle vahyin anlaşılması ve gelişen olayların zorlamasıyla ayrışma başlar. Gerçek, şüpheye yer olmayacak şekilde ortaya çıkmıştır. Akıl yolu ve menfaat / şehvet yolu (rüşt ve gay 2:256) aşikâr hale gelir. İman eden bilerek iman eder inkâr eden -kibrinden ve hasedinden- bilerek inkâr eder. (8:42)
- 27
Bu emir Allah’ın insanların fıtratına koyduğu aklın emridir.
- 28
Hanif, bir rehberi olmadığı halde gözlem yoluyla hakikate ulaşan İbrahim(a.s) lakabıdır. Hz. Muhammed de gözlem ve tefekkür yoluyla hakikate ulaşması cihetiyle atası İbrahim gibi haniftir. “Sonuç itibariyle biz de sana hanif olan ve müşriklerden olmayan İbrahim’in milletine(dinine) uymanı vahyettik. (16:123)”